[ქომაგის ტრიბუნა] გენიალური თბილისის 'დინამო': რა განძი გვქონია, იმ დღეებს ძეგლი უნდა ავუგოთ...

...აქედან იღებს სათავეს დასასრულის დასაბამი. 70-იანი წლების დასაწყისიდანვე, ქართულ ფეხბურთს უმწეობა დაეტყო. ჩვენ, მისი მაჯისმთვლელნი და დაუძინებელი ჭირისუფალნი, უტყუარად ვგრძნობდით, თვალნათლივ ვხედავდით, შეუქცევად პროცესს რღვევისას და თანდათან გაქრობისას, ათეული წლობით ნაშენებსა და ნალოლიავებს - თითქოსდა რეალურად არსებულს, თითქმის ხელშესახებ ფენომენს ქართული ფეხბურთისას, ძირეულად განსხვავებულს მეტოქისეულთაგან.

არცთუ იშვიათად, მაღალხარისხოვან ხელოვნების დონემდე აყვანილს, ორაქტიან სპორტულ სპექტაკლებს - ქართველთაგან გათამაშებულთ, რომელთაც აღტაცებაში მოჰყავდათ რუსეთის, უკრაინის, ბელარუსის, მოლდოვის, ბალტიისპირეთის (ლიეტუვის, ლატვიის, ესტონეთის) რესპუბლიკების, ცენტრალური აზიის თუ კავკასიის დიდი ქალაქების, ანშლაგირებული (მხოლოდ ქართველთა მონაწილეობით გამართულ მატჩებზე) სტადიონები...

დამიჭირეს, მკლავი მომჭრეს,რატომ კარგი აგიგია!..

ქართულ ფეხბურთს, შეიძლება ითქვას - ხელში აყვანილს, დასაბამიდან მშობლიურ მზრუნველობას არ აკლებდა, ატარებდა მას დროდადრო დაცემისა თუ ფენიქსისებრ აყვავების გზებით - ქართველი გულშემატკივრის უსაყვარლესი, განუყოფელი ორგანიზმი თბილისის “დინამოსი” - იგი მარტო უსაშველოდ დიდი და უთვალავეროვანი წარმონაქმნის, უძნელეს საფეხბურთო ჩემპიონატში, უბრალოდ მონაწილე კლუბი კი არ იყო, არამედ წარმოადგენდა თავისებურ ეროვნულ ნაკრებს, რომლის შემადგენლობაში მოხვედრაც, ყველა ბურთს ადევნებული ქართველი ბიჭის, ხშირად აუხდენელი ოცნება იყო!

მიუხედავად მოსკოვში მოკალათებული, საფეხბურთო ფუნქციონერთა მიერ აღმართული შოვინისტური ზღუდისა და ხელოვნურად შექმნილი ბარიერებისა, თვითმყოფადი ქართული ფეხბურთი ბრძოლით მიიკვლევდა გზას საფეხბურთო მწვერვალებისაკენ - ისევ და ისევ დინამოელთა გარჯითა და თავდადებით, რომელსაც აროდეს აკლდა ქართველთა თანადგომა და მთავარი საარსებო ძალა - მაღალტექნიკური პროფესიონალ-შემსრულებლებისა!

არსთა გამრიგე, თითქოს წინასწარ შედგენილი გრაფიკით, დროდადრო , მისხალ-მისხალ აწონილ-გაზომილს, ანაწილებდა საჭიროებისამებრ, უნარჩუნებდა რა ქართულ ფეხბურთს, თანადროულ, ევროპულ (არცთუ იშვიათად - მსოფლიო) დონეს...

“და მოდიოდა და მოდიოდა” ...ბორის პაიჭაძე და ავთანდილ (ბასა) ღოღობერიძე, ავთანდილ ჭკუასელი თუ შოთა იამანიძე, მიხეილ მესხი თუ დავით ყიფიანი, სლავა მეტრეველი თუ გივი ჩოხელი, მურთაზ ხურცილავა თუ ალექსანდრე ჩივაძე...

ამ უდიდეს პროფესიონალთა და პიროვნებათა ჩამოთვლას რომ შევუდექი, რატომღაც ვფიქრობდი, რომ ათეულში “ჩავეტეოდი”, მაგრამ თქვენც არ მომიკვდეთ! მართლაც, “რა განძი გვქონია - რა მხნე, რა მდიდარი” და წამოვიდა და რა წამოვიდა!.. კახი ასათიანი და ვიტალი დარასელია, ვლადიმერ (სიომა) ბარქაია თუ გიორგი სიჭინავა, ილია დათუნაშვილი თუ რამაზ შენგელია, ვლადიმერ გუცაევი თუ მანუჩარ მაჩაიძე, რევაზ ძოძუაშვილი თუ თენგიზ სულაქველიძე...
დიახ, ესაა (მხოლოდ და მხოლოდ ჩემი აზრით), ქართული ფეხბურთის დასაბამიდან, გასული საუკუნის 80-იანის საწყის წლებამდე, საფეხბურთო შედევრების შემქმნელთა, ფილიგრანული ტექნიკით შეზავებული, ქართული სიჩაუქითა და ეროვნული სულით გაჯერებულთა ყველა დროის “ვარსკვლავური ოცეული” და არა “პირველი” და “მეორე” ათეულები!

ვფიქრობთ, ცამდე მართალი ვიქნებით, თუ რამდენიმე წამით არითმეტიკას ოდნავ წავუყრუებთ და აღნიშნულ ოცეულში აუცილებელ სამ სახელსაც მოვიაზრებთ - “დინამოს” კარ-მიდამოს ლეგენდარულ მცველთა სახელებს - ვლადიმერ მარღანიას, სერგო კოტრიკაძეს, ოთარ გაბელიას!

როგორც დასაწყისშივე აღვნიშნეთ, 70-იანი წლები ცუდად დაიწყო ქართული ფეხბურთისთვის, რაც მაშინვე აისახა მისი ფლაგმანის “შინაურ საქმეებზე” - საკმარისია ითქვას, რომ 1970-76 წლებში 6-ჯერ შეიცვალა მწვრთნელი - გივი ჩოხელი, რომელიც გუნდს წვრთნიდა 1969-70 წლებში, ჩაანაცვლა გავრილ კაჩალინმა, სახელოვანმა პროფესიონალმა - 1964 წელს თბილისელთა ტრიუმფის, ერთ-ერთმა მთავარმა ავტორმა. არ ვიცი, რა მოსაზრებით და რისი იმედით, მაგრამ მომდევნო (1973 წ) მწვრთნელის პოსტი ჩააბარეს ალიოშა კოტრიკაძეს (ერთ დროს გუნდის არცთუ ურიგო გარემარბს).

უფალმა უწყის, რატომ, მაგრამ 1974 წლის რამდენიმე თვე სამწვრთნელო საჭესთან იდგა ისევ გივი ჩოხელი. ამავე წლის მონაკვეთში და მომდევნო წელს გუნდს მოძღვრავდა იმ დროს საბჭოეთში ყველაზე ტიტულოვანი პროფესიონალი მიხაილ იაკუშინი და როგორ დაუჯერებლადაც უნდა გეჩვენოთ, კლუბის ისტორიაში იმ მომენტისთვის ყველაზე უსუსური შედეგი წარმოჩინდა (მე-8 და მე-9 ადგილები ბოლო ორ ჩემპიონატში), ახლო მომავალში “ა” კლასიდან გავარდნის ნამეტნავად დიდი პერსპექტივით!

ეს ყველაფერი კი მაშინ ხდება, როცა გუნდში ისეთი ძალის “მოზღვავებაა”, ოღონდ - დააკვალიანე, მთას აიღებენ და გვერდზე გადადგამენ - არ გჯერათ? ნახეთ და თავად განსაჯეთ - დავით ყიფიანი, კახი ასათიანი, ვიტალი დარასელია, მანუჩარ მაჩაიძე, რევაზ ძოძუაშვილი, ვლადიმერ გუცაევი, შოთა ხინჩაგაშვილი, ნოდარ ხიზა ნიშვილი, ვახტანგ ქორიძე.

ბევრი ცდისა და უამრავი წარუმატებლობის შემდეგ, ფეხბურთის მწვრთნელთა მაშინდელმა მეტრმა გუნდიდან წასვლის განცხადება დაწერა.
გაცილებისას “დინამოს” მესვეურებმა მწვრთნელის სავარაუდო კანდიდატთა სია უჩვენეს და სთხოვეს, დაესახელებინა მისი რჩეული. მან მობოდიშებით სია გვერდზე გადადო და ყველასთვის მოულოდნელად (განსაცვიფრებლადაც კი) ხელი გუნდის მაშინდელი უფროსის, ნოდარ ახალკაცისკენ გაიშვირა...



...”რაცა ღმერთსა არა სწადდეს, არა საქმე არ იქნებისო” - ბრძანებს შოთა რუსთაველი და ფეხბურთის დიდი ავტორიტეტის წინადადების გვერდით, სხვა მრავალ ბიძგისმიმცემ გარემოებათა გასიგრძეგანებით, არსთგამრიგემ ჩვენებური ფეხბურთით მოსულდგმულეთ სიცოცხლის ბოლომდე არდასავიწყარი - “ჯერ არნახული”, “არგაგონილი”, შვიდწლიანი (და არა - ექვსი), “ახალკაცური” საფეხბურთო ფოიერვერკი მოგვიწყო!

ჯერ იყო და, კაჩალინ-იაკუშინის “გაწვრთნილი”, “ა” კლასიდან გასავარდნად განწირული გუნდი დამრიგებლად ახლადმოვლენილმა პირველსავე (1976) წელს საბჭოთა კავშირის პირველობის ორგზის ბრინჯაოს პრიზიორად (ამ წელს ორი ჩემპიონატი ჩატარდა - საგაზაფხულო და საშემოდგომო) აღამაღლა...
რამდენადაც ძნელი გადასატანი უნდა ყოფილიყო ქართველი გულშემატკივრისთვის, მოულოდნელი, უზომოდ მოზღვავებული “სიხარულები”, საშემოდგომოდ, პირველად კლუბის ისტორიაში, ბროლის თასიც მივითვალეთ!

როგორც ასეთ შემთხვევაში იტყვიან ჩვენში - გუნდმა “თვალებში გამოიხედა”, “საპანაშვიდე” განწყობიდან უწყვეტ “დღესასწაულებში” გადაერთო და დიდ მოძღვართან ერთად, საფუძველი ჩაუყარა და შექმნა ახალი, განუმეორებელი ეპოქა ქართული ფეხბურთისა!

მწვრთნელმა, გზა და გზა შეჰმატა სპორტის ალამდარის რიგებს ქუთაისური ოთხეული - რამაზ შენგელია, თენგიზ სულაქველიძე, თამაზ კოსტავა, ზაურ სვანაძე, ოთარ გაბელია.

მატებას, რა თქმა უნდა, გამოკლებაც მოჰყვა - ეგრეთ წოდებული “როტაცია”, რაც ყოველი საქმიანობის არაპოპულარული, თანმდევი პროცესია . აქ დიდი ტაქტი და სიტუაციის ყოველი ნიუანსის ფლობაა საჭირო. ყოველ შემთხვევაში, ახლადგადაწყობილი, “ახალკაცური “ მექანიზმით შექმნილი მანქანა, რამდენადაც ბანალურად უნდა ჟღერდეს ეს სიტყვები - მიზანმიმართულად და გეგმაზომიერად აგრძელებდა ძნელად დასაჯერებელ, ოდნავ წაუფორხილებელ აღმასვლას!
ამგვარად, წინა წლებში ნაპარტახალ ზვრებში, ქართული ფეხბურთისთვის ახალი ეპოქის საწყის წელსვე უხვმოსავლიანი რთველი ჩავატარეთ და თითქოს დიდებული მამა-შვილის, ჩარკვიანების უცილობელი შედევრის (მართალია, იმ დროისთვის, ჯერ კიდევ შეუქმნელის) - “სულ ზევით, ზევით, მაღლა და მაღლა”-ს ფონზე, ახალ აღმართებს შევუდექით...

და ასე - ბრინჯაოდან ვერცხლი, ვერცხლიდან ოქრო, ოქროდან ისევ ბროლის საფეხურებზე ნაბიჯების მონაცვლებით, 1981 წლის 13 მაისის საღამოს, დიუსელდორფის სპორტულ არენაზე დიდი, სასწაულმოქმედი მწვრთნელის მიერ უზუსტეს მექანიზმად აწყობილმა გუნდმა ტრიუმფული აღმასვლა გააგრძელა და... სამწუხაროდ, თურმე, დაამთავრა კიდეც, თუ არ ჩავთვლით შემდგომ წელს თასების მფლობელთა თასის გათამაშების ნახევარფინალში გასვლას, რაც ევროპის მრავალი სახელოვანი კოლექტივისთვის საოცნებო, თბილისის “დინამოსთვის” კი უკვე განვლილი ეტაპი იყო!

როცა ჩვენებური ფეხბურთი - ერთმანეთს შეხმატკბილებული და მომართული სიმებიანი ჩონგურივით, იქ, გერმანულ საფეხბურთო არენაზე, გადასაწვავად განწირულ ელექტრონათურასავით არანორმალური სიკაშკაშით აენთო, შემდეგ კი მინავლდა და თანდათანობით მიიბჟუტა, თურმე, დასასრული იყო, მე ვთქვი - დასაწყისია”...

ყოველივე ზემოაღნიშნულის შემოქმედს, დიდი, ენციკლოპედიური განათლების ინტელექტუალს, საბჭოთა კავშირის დამსახურებულ მწვრთნელს, ესპანეთის მსოფლიოს ჩემპიონატზე საბჭოთა ნაკრების მწვრთნელთა ტრიუმვირატის ერთ-ერთ წევრს, განსაკუთრებული ღვაწლისთვის ფიფას (2008 წ), სპორტის რაინდისა (2011 წ) და ღირსების (2015 წ) ორდენების კავალერს, 1998 წელს “მე-20 საუკუნის საქართველოს საუკეთესო მწვრთნელად” აღიარებულს, 1990-98 წლებში საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის პრეზიდენტს, ამ წელს დაბადებიდან 80 წელი შეუსრულდებოდა.

იქნებ, ცოცხალიც შესწრებოდა ამ დღეს, რომ არა ქართული უსულგულო უმადურობა, შური და ცილისწამება - “რატომ კარგი აგიგიას”, ჩვენში კარგად აპრობირებული დადანაშაულებებით - “ვინც მეტი ჰქნა, მას ეკითხაო “ - ასეთ შემთხვევაზე უთქვამს ქართველს!

ბოლოს და ბოლოს, ვირზე უკუღმა შესმა ვერ შევბედეთ, სხვაფრივ კი არ დაგვიკლია ათასი ჯურის ციციკორეს ნასროლი ტალახი და... 20 წლის წინ, არცთუ დიდასაკოვანი, ჭარმაგი, მოსკოვის ერთ-ერთ ქუჩაზე მეგობრის მანქანაში გულის შეტევით გარდაიცვალა...

ჯემალ ჯანელიძე
გაგრძელება მომდევნო ნომერში

ყოველდღიური სპორტული გაზეთი "ლელო"
2363
მკითხველის კომენტარები / 2 /
gogi alpinia
0
ეს იყო შესანიშნავი დამრიგებელი და პედაგოგი, მიზანმიმართული და ნიჭიერი, ასეთი პიროვნებები გვაკლია დღეს
ავთო
0
ნოდარ ახალკაცი იყო ერთ-ერთი საუკეთესო მწვრთნელი ევროპაში
მსგავსი ამბები
რუბრიკის სხვა სიახლეები
;