ქართული ჭიდაობა: რუსებმა რაც ძალით ვერ მოსპეს, ნებით წაიღეს

წინა კვირას ქართული ჭიდაობისადმი მიძღვნილ სტატიაში ვწერდი, რომ ეროვნული საგანძურის საერთაშორისო სარბიელზე გატანას უნდა ვეცადოთ, რათა ჩვენი ქვეყნის ისტორია, კულტურა და ქართული ჭიდაობის მდიდარი ტრადიციები მთელ მსოფლიოს უკეთ გავაცნოთ-მეთქი.

არგონავტები, ოლიმპიადა, მესხური თამაშები... სად ვეძებოთ ქართული ჭიდაობის სათავე?

ეს წერილი „ლელოს“ საიტზეც დაიდო. ერთმა მკითხველმა ასეთი კომენტარი დაგვიწერა: „ჰო, გაიტანეთ ყველაფერი, რომ არაფერი აღარ დაგრჩეთ, გადაგვარდეთ და გადაჯიშდეთ“.

უნებურად სულხან-საბა ორბელიანის ერთი არაკი გამახსენდა მიწაში ჩაფლული ოქროს შესახებ - ქურდმა განძის პატრონს რომ უთხრა - თუ არ მოიხმარდით, თქვენთვის რა მნიშვნელობა აქვს, მიწაში იქნებოდა ჩაფლული თუ ვინმე მოიპარავდაო.

მოდით, იაპონიას შევავლოთ თვალი: ამომავალი მზის ქვეყნის წარმომადგენლებმა ყველაფერი გააკეთეს საიმისოდ, რომ ეროვნული საბრძოლო ხელოვნებანი - ძიუდო და კარატე ოლიმპიურ სახეობებად ექციათ, სუმოში კი მთელი მსოფლიოდან მიიზიდეს საუკეთესო ფალავნები. მართალია, იმპერატორის თასს ხშირად უცხოელები ისაკუთრებენ, მაგრამ იაპონურ სუმოს ამით არაფერი დაჰკლებია.

ყაზახები, უზბეკები, ირანელები, თურქები თუ სხვა ქვეყნის წარმომადგენლები რატომ ხარჯავენ კოლოსალურ თანხებს ეროვნულ ჭიდაობებში მსოფლიოს ჩემპიონატების ჩასატარებლად?

ჩვენი ეროვნული საუნჯისადმი მიძღვნილ არაერთ სტატიასა თუ გამოკვლევაში წამიკითხავს, ქართულ ჭიდაობაში ორასამდე ფანდიაო. მსოფლიოში 500-მდე ეროვნული ჭიდაობის სახეობაა. როგორ ფიქრობთ, არც ერთს ჩვენი ფანდების მსგავსი ილეთები არ აქვს, ვითომ?!

ამიტომ, ვინც პირველი გაიტანს საერთაშორისო არენაზე, ფანდებიც მისი საკუთრებაა. მიდი და ამტკიცე, არა, ჩემიაო.

თავისუფალ ჭიდაობას ამერიკულს უწოდებენ, რადგან იგი ოკეანისგაღმელებმა გაავრცელეს მთელ მსოფლიოში. ისტორიული წყაროებით კი ირკვევა, რომ ბრიტანეთის იმპერიაში იყო ჭიდაობა, რომელშიც მეტოქეებს ფეხში შესვლის უფლება ჰქონდათ. ამ ჭიდაობის სამშობლოდ ლანკაშირს მიიჩნევენ, რომელიც 1413 წლიდან ბრიტანელ მონარქებს ეკუთვნოდათ. იტყვის დღეს ვინმე, რომ თავისუფალი ჭიდაობის ფესვები ლანკაშირულია?!

ჩვენც ბევრი დავკარგეთ, ქართული ჭიდაობა საერთაშორისო სარბიელზე რომ არ გავიტანეთ!

1938 წლის 16 ნოემბერს საბჭოთა კავშირის ფიზიკური კულტურისა და სპორტის კომიტეტმა გამოსცა ბრძანება #633 „თავისუფალი სტილით ჭიდაობის განვითარების შესახებ“ (ასე ეწოდებოდა სამბოს თავიდან). მასში მითითებულია ჭიდაობის სახეები, რომელთა ილეთებიც საფუძვლად დაედო ახლადდაარსებულ სახეობას. ჩამონათვალი ქართული ჭიდაობით იწყება. საბოლოოდ ჩვენი ეროვნული საუნჯის თითქმის ყველა ფანდი სამბოს არსენალში აღმოჩნდა.

თავისუფალი ჭიდაობა, სამბო თუ ქართული

ამ ახალი სახეობის ერთ-ერთი მესაძირკვლე ვასილ ოპესკოვი ქართულ ჭიდაობას განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა: იგი საქართველოდან სპეციალურად იწვევდა სპეციალისტებს, ქართული ჭიდაობის ილეთების ფოტოსურათებსაც კი ითხოვდა.

მისი შეგირდი ანატოლი ხარლამპიევი კი საგანგებო მისიით საქართველოშიც იმყოფებოდა, რომ ჩვენი ჭიდაობის ილეთები თუ სხვა ნიუანსები დაწვრილებით ჩაეწერა. აღნიშნული კვლევები მკაცრად იყო გასაიდუმლოებული და სახელმწიფო უშიშროების ორგანოების ზედამხედველობით ტარდებოდა...

მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში მეფის რუსეთის მთავრობამ საქართველოში სახალხო გართობების ჩატარება აკრძალა. „ნათლისღებას ზურნა აუკრძალიათ, მეზურნეები დაუპატიმრებიათ... რა ქნას ჩვენმა ხალხმა... ნუთუ იმის ნება არ უნდა ჰქონდეს, რომ კვირაში ერთხელ შრომისა და ოფლის ღვრის შემდეგ გული გაიმხიარულოს“? - წერდა აკაკი წერეთელი 1880 წლის „დროებაში“.

ის, რაც ძალით ვერ მოსპეს რუსებმა მე-19 საუკუნეში, მე-20 საუკუნის 30-იან წლებში ნებით წაიღეს და თავიანთ ჭიდაობას დაუდეს საფუძვლად. დღეს კი მსოფლიოს უნდა ვუმტკიცოთ, ეს ფანდი ქართულია და არა - სამბოსიო...

1940 წელს გამოცემულ „სამბოს“ სახელმძღვანელოს ავტორი ვ. ვოლკოვი წინასიტყვაობაში აღნიშნავს, რომ „ქართული ჭიდაობა საუკეთესოა თავისი ტექნიკითა და უბრალოებით“, თან იქვე დასძენს, რომ ქართულ ჭიდაობაში „ფეხის ფანდების დამუშავება ბევრად უკეთესია, ვიდრე იაპონურ ძიუდოში“. ავტორი ხაზს უსვამს, ასევე, თავისუფალ ჭიდაობასთან შედარებით ქართული ილეთების უპირატესობასაც: „რაც უნდა განვითარებული იყოს თავისუფალი ჭიდაობა, სასპორტო თვალსაზრისით, გდების ტექნიკით ის მაინც ჩამორჩება ისეთ შესანიშნავ ეროვნულ სახეობას, როგორიც ჩოხიანი ქართული ჭიდაობაა“.

მაიტა, ვიჭიდავებო

1973 წელს ჩვენმა სახელოვანმა ფალავანმა ლევან თედიაშვილმა თეირანში მეორედ მოიპოვა მსოფლიოს ჩემპიონობა თავისუფალ ჭიდაობაში. მაშინ ირანის დედაქალაქში სამბისტებიც ჩავიდნენ მსოფლიოს პირველობაზე. საბჭოთა ნაკრების წევრი გენადი რუხლიადევი უშიშროებას თვითმფრინავის ტრაპიდან ჩამოუსვამს - ვალუტის გაცვლა-გამოცვლაში ყოფილა შემჩნეული.

საბჭოთა დელეგაციის ხელმძღვანელმა არკადი ლენცმა და ვახტანგ ბალავაძემ ლევან თედიაშვილს სთხოვეს, იქნებ მდგომარეობიდან გამოგვიყვანოო. ერთხელ ჩემთან საუბრისას საერთაშორისო არბიტრმა შოთა ზუკაკიშვილმა ეს ეპიზოდი გაიხსენა: „ლევანმა კახურად გვითხრა, „მაიტა, ვიჭიდავებო“. დილის ხუთ საათამდე გენადი გიორგაძესთან (თეირანში ისიც მსოფლიოს ჩემპიონი გახდა) ერთად ამუშავებდა ილეთებს. მეორე დღეს გავიდა ლეიბზე და სულ ხუმრობა-ხუმრობით მოიპოვა მსოფლიოს ჩემპიონობა“.

ბატონ ლევანს რომ ვკითხე, ეს როგორღა მოახერხეთ-მეთქი, გაეცინა - მტკივნეულ ილეთამდე რას მოვუშვებდი, სულ ქართული ფანდებით მივყარ-მოვყარეო, მითხრა. მოგვიანებით ორგზის ოლიმპიური თამაშების, ხუთგზის მსოფლიოს და სამგზის ევროპის ჩემპიონი იტყვის: „საერთაშორისო სარბიელზე მოპოვებულ წარმატებებს რაინდულ ქართულ ჭიდაობას ვუმადლი“.

გასული საუკუნის 60-იანი წლებიდან იაპონური ძიუდო მთელ მსოფლიოში სპორტის პოპულარულ სახეობად იქცა. ქართველმა ფალავნებმა მას იოლად აუღეს ალღო.

ოლიმპიურმა და მსოფლიო ჩემპიონმა იაპონელმა ისაო ინოკუმამ ერთხელ ინტერვიუში აღნიშნა: „როცა ყველა არაიაპონელისთვის ძიუდო უცხო ხილი იყო, მიკვირდა, რომ ქართველებთან ჭიდაობა გაცილებით გვეძნელებოდა. მერე, როცა მათ დავუახლოვდი და დავუმეგობრდი კიდეც, ბევრი რამ ნათელი გახდა. გავიგე, რომ ქართველებს ჭიდაობის თავიანთი ეროვნული სახეობა ჰქონიათ, რომლის მრავალი ილეთი წარმატებით გამოიყენება ძიუდოში…პირადად მე ქართული ჭიდაობისგან მრავალი ფანდი ვისესხე“.

საერთაშორისო სარბიელზე ქართველ ძიუდოისტთა წარმატებამ განსაკუთრებული ყურადღება მიიქცია. საგანგებოდ იაპონელები დაინტერესდნენ, ჩვენი შესანიშნავი სპეციალისტი ბიძინა მაზიაშვილი სპეციალურად მიიწვიეს იაპონიაში, სადაც ის რამდენიმე თვის განმავლობაში ქართული ჭიდაობის მასტერკლასებს ატარებდა. მასპინძლები ყველაფერს ფირზე იღებდნენ, მერე ქართული ჭიდაობის სექციაც კი გახსნეს.

მსოფლიოს და ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონ ფუმიო სასახარას, რომელიც საქართველოში სტუმრობისას სოფელ მეჯვრისხევში მიუწვევიათ, თავად უნახავს ნახერხმოყრილ სარბიელზე პატარა ბიჭების ელვისებური ფანდები და გაოცებულს უთქვამს: „ამის შემდეგ გასაგებია, თუ რატომ არიან ქართველი ფალავნები ასე ძლიერები - ისინი ჭიდაობისა და ანბანის შესწავლას, ალბათ, ერთდროულად იწყებენო“.

ქართულის შესწავლამ ვერ უშველა

სასახარას ქართული ჭიდაობის გაკვეთილებმა მაინც ვერ უშველა - მიუნხენის ოლიმპიადაზე ქართული ფანდის მსხვერპლი გახდა. ეს მოხდა 1972 წლის პირველ სექტემბერს: ახალგაზრდა ფალავანმა შოთა ჩოჩიშვილმა ქართული „ბრუნით“ ისე დაანარცხა ტატამზე ორგზის მსოფლიოს ჩემპიონი, რომ წამოდგომა გაუჭირდა, არადა, ხუთიოდე წუთით ადრე, სარბიელზე გასვლის წინ, ფოტოჟურნალისტები სახეგაბადრულ იაპონელს გარს ეხვეოდნენ, რათა დროულად მიეწოდებინათ თავიანთი გამოცემებისთვის ქვემძიმე წონაში ოლიმპიური ჩემპიონის სურათები“...

1974 წელს გაზეთი „ლელო“ წერდა: „შოთა ჩოჩიშვილი, ისევე, როგორც ბევრი სხვა მისი თანატოლი, ძიუდოში ქართული ჭიდაობიდან მოვიდა... ქართულმა ჭიდაობამ გაამდიდრა და გააკეთილშობილა ჩოჩიშვილის სპორტული აზროვნება და საშუალება მისცა მას, ძიუდო ახლებურად დაენახა“.

თავად ოლიმპიურ ჩემპიონს კი არაერთხელ უთქვამს: „მოჭიდავე, რომელიც კარგად ფლობს ქართული ჭიდაობის ფანდებს, უკვე 90 პროცენტით ძიუდოისტია, კარგი ძიუდოისტი“.

თბილისში ძიუდოისტთა ერთ-ერთი საერთაშორისო ტურნირის შემდეგ გაზეთ „ზარია ვოსტოკაში“ დაიბეჭდა საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო მწვრთნელ ვ. ანდრეევთან ინტერვიუ, რომელშიც რუსი სპეციალისტი ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ „საბჭოთა ნაკრების ხერხემალს ქართველი ფალავნები წარმოადგენენ, რაც შემთხვევითი არ არის. თქვენი ძიუდოისტების წარმატებათა პირველწყარო ქართული ჭიდაობაა. საკმარისი იყო, მათ ქართული ჩოხა გაეხადათ და იაპონური კიმონო ჩაეცვათ, რომ გამარჯვება გამარჯვებას მოჰყვა“.

დღეს უკვე იუბილარი - 85 წლის გაზეთი „ლელო“ ყოველთვის უდიდეს ყურადღებას უთმობდა ქართული ჭიდაობის პოპულარიზაციას, თუმცა დადებითთან ერთად ხარვეზების სააშკარაოზე გამოტანასაც არ ერიდებოდა. დასტურად შესანიშნავი პიროვნებისა და ჟურნალისტის - ნოდარ გუგუშვილის 1974 წელს დაბეჭდილი წერილიც კმარა. გთავაზობთ ამონარიდს ამ პუბლიკაციიდან: „თბილისის საერთაშორისო ტურნირის მონაწილეებსა და სტუმრებს აჩვენეს, თუ რა არის ქართული ჭიდაობა.

ცდა იმისა, რომ უფრო პოპულარული გავხადოთ ჩვენი ჭიდაობა, რა თქმა უნდა, სწორია და მისასალმებელი, მით უმეტეს, თვალწინ გვაქვს მაგალითი იაპონელებისა... მაგრამ როცა უცხოელებს ვაცნობთ ჩვენს სიმდიდრეს, მეტი სიფრთხილე, მეტი დაკვირვებაა საჭირო. დარწმუნებული ვართ, იმ დღეს სტუმრებზე შთაბეჭდილება მოახდინა მხოლოდ... ზურნისა და დოლის ეგზოტიკამ... არც სარმა, შუაკაური, მოგვერდი ან კისრული!.. არც ერთხელ არ გამართულან წელში, არც ერთხელ არ მისულან ერთმანეთთან ჭეშმარიტი რაინდული, ქართული ჭიდაობისთვის დამახასიათებელი შემართებით. პირიქით, მთელი ამ სანახაობის მიზანი თითქოს იმის ჩვენება იყო, თუ როგორ არ უნდა ვიჭიდაოთ ქართულად“.
ხომ არაფერი გენიშნათ 45 წლის შემდეგაც?!

3230
მკითხველის კომენტარები / 2 /
harumafuji
0
წესებით უნდა დაარეგულიროთ ეგ.
Roini
0
Qartul suls ver chaaqrobt gorebooo
მსგავსი ამბები
რუბრიკის სხვა სიახლეები
;