ვაჟა კაჭარავა: ნიკიტამ გაგვაცილა, მედლები ლეონიდეს ჩამოვუტანეთ

1964 წელს ტოკიოს ოლიმპიური თამაშების პროგრამაში, მასპინძელთა წინადადებით, ძიუდოს მსგავსად, პირველად შეიტანეს ფრენბურთი. შეჯიბრების ფავორიტად ოთხ გუნდს მიიჩნევდნენ: მსოფლიოს ორგზის ვერცხლის პრიზიორ ჩეხოსლოვაკიას, ევროპის ჩემპიონ რუმინეთს, მასპინძელ იაპონიასა და, ცხადია, ბოლო ორი მსოფლიოს ჩემპიონატის გამარჯვებულ საბჭოთა ნაკრებს, რომლის ღირსებასაც თბილისელი ვაჟა კაჭარავაც იცავდა.

აბაშაში ნაგემი „ახალი ხილი“

სპორტის ამ სახეობასთან ნაცნობობა კი აბაშიდან დაიწყო, სადაც მომავალი ოლიმპიური ჩემპიონი საზაფხულო არდადეგებისას ჩაჰყავდათ მშობლებს. ერთხელ მშობლიურ აბაშაში დაბრუნებულ კარის მეზობელ ალეკო ჩოჩიას თანატოლი ბიჭებისთვის უცნობი სპორტის სახეობა გაუცნია - ქვიშხეთში დასვენებისას უნახავს, თავისუფალ დროს რუსთაველის თეატრის სახელოვანი მსახიობები თამაშობდნენ თურმე…ფრენბურთს. თუმცა ვაჟა კაჭარავამ „ახალ ხილს“ პროფესიულად უფრო გვიან გაუსინჯა გემო.

ვაჟა კაჭარავა დაიბადა 1937 წლის 2 იანვარს. ფრენბურთს თამაშობდა თბილისის „ბურევესტნიკსა” (1955-1964) და მოსკოვის „დინამოში” (1965-1971), იყო ამ გუნდების კაპიტანი, რვა წლის განმავლობაში (1959-1987) საკავშირო ნაკრების ღირსებას იცავდა. ტოკიოს ოლიმპიური თამაშების (1964) გამარჯვებული გახლავთ ევროპის ჩემპიონი (1967) და ბრინჯაოს პრიზიორი (1963), მსოფლიოს ჩემპიონატის მესამეადგილოსანი (1966), მსოფლიოს თასის მფლობელი (1965), უნივერსიადის ორგზის ჩემპიონი (1963, 1965), საკავშირო ჩემპიონატების მესამე პრიზიორი (1965), საბჭოთა კავშირის ხალხთა სპარტაკიადების ორგზის მეორე (1967, 1971) და მესამე პრიზიორი (1963); მოსკოვის ბაუმანის სახელობის უმაღლესი ტექნიკური სასწავლებლის კურსდამთავრებული წლების განმავლობაში ამავე სასწავლებლის ფიზაღზრდის კათედრაზე მუშაობდა, ბაუმანელთა გუნდსა და სსრკ ახალგაზრდულ ნაკრებს ავარჯიშებდა, აღზარდა 20 სპორტის ოსტატი, 6 საერთაშორისო კლასის სპორტისა და ერთი სპორტის დამსახურებული ოსტატი - ვლადიმირ ჩერნიშევი, მოსკოვის ოლიმპიადის ჩემპიონი და მონრეალის ოლიმპიადის ვერცხლის პრიზიორი. იყო საბჭოთა კავშირის სტუდენტური და საქართველოს ვაჟთა ნაკრები გუნდების მთავარი მწვრთნელი, არის სპორტის დამსახურებული ოსტატი, რუსეთის ფედერაციისა და საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი, 1990 წელს საუკეთესო მწვრთნელად დაასახელეს.

- სკოლაში უფროსი მეგობარი მყავდა - ზურაბ ბრონიაკი, - იხსებს ოლიმპიური ჩემპიონი. - კალათბურთელთა სასკოლო პირველობისას მის წინააღმდეგ ვთამაშობდი და „meore sarTulze“ ისეთი ბურთები ავართვი, გაოცებული დარჩა. მატჩის შემდეგ ფრენბურთზე ჩამომიგდო სიტყვა: ხომ არ გინდა, სექციაზე მიგიყვანოო.

მართალი გითხრათ, ფრენბურთი საქართველოში არც მაშინ სარგებლობდა პოპულარობით. „დინამოს“ სტადიონთან ახლოს ვცხოვრობდი და ბიჭები ფეხბურთზე ვიყავით უზომოდ შეყვარებული. მით უმეტეს მას შემდეგ, რაც ჩვენს სახლში საცხოვრებლად გადმოვიდა ცნობილი მეკარე ვალტერ სანაია. სხვა რომ არაფერი გვქონდა, ხშირად კონსერვის ქილებითაც გვიბურთავია. დედა მსაყვედურობდა, „საპოჟნიკის“ ოჯახის გამოკვება გადაწყვიტეო?!

იშვიათად კალათბურთზე თუ წავიდოდით. ზურამ ერთ დღეს იმით დამაინტერესა, რომ ისეთი მწვრთნელი გვყავს, მარჯვენა ხელი „სმერტელნი“ აქვს, ამიტომ „ტოპკას“ მხოლოდ ცაციათი ურტყამსო, მითხრა. ამგვარი ცდუნებით მივედი ფრენბურთზე შოთა მარგიშვილთან.

საინტერესო ის იყო, რომ გასული საუკუნის ორმოცდაათიანი წლების დასაწყისში, როცა მთელი ქალაქი ჩვენკენ, დიდუბისკენ, მოდიოდა ფეხბურთის საყურებლად, მე მოსწავლეთა სასახლისკენ მივიჩქაროდი ფრენბურთში სავარჯიშოდ, მეცადინეობას არ ვაცდენდი. ექვსი თვის შემდეგ საქართველოს 18-წლამდელთა ნაკრების ძირითად ექვსეულში ვიდექი. მალე საქართველოში უძლიერესი თავდამსხმელი გავხდი. 1957 წელს საბჭოთა კავშირის ახალგაზრდულ ნაკრებში მიმიწვიეს. მალევე საკავშირო სტუდენტურ ნაკრებშიც დავიბევე ადგილი“.

ვაჟა კაჭარავამ 1959 წლის საბჭოთა კავშირის ხალხთა სპარტაკიადაზეც გამოიჩინა თავი. ეტყობა, საბჭოეთის ფრენბურთის მამებმა შეამჩნიეს და პირველ ნაკრებში მიიწვიეს, რომლის მთავარი მწვრთნელი გახლდათ გივი ახვლედიანი.

„იუგოსლავიასა და რუმინეთში ვიასპარეზეთ. გავუსწრებ მოვლენებს და გეტყვით, რომ ქართველმა ფრენბურთელებმა საერთაშორისო სარბიელზე ხუთი სხვადასხვა ხარისხის უმაღლესი ჯილდო დავიმსახურეთ: გივი ახვლედიანი 1952 წელს მსოფლიოს ჩემპიონი გახდა, მე კი ოლიმპიურ ჩემპიონობასთან ერთად ორჯერ მსოფლიო უნივერსიადა, თითოჯერ ევროპის ჩემპიონატი და მსოფლიოს თასი მოვიგე. 1966 წელს მსოფლიოს ჩემპიონატზე მესამე ადგილი დავიკავე. ნურც იმას დაივიწყებთ, რომ ტოკიოში ჩემთან ერთად ოლიმპიური ჩემპიონი გახდა სოხუმში დაბადებულ-გაზრდილი სტანისლავ ლუგაილო, ხოლო მისმა თანაქალაქელმა ვლადიმირ დოროხოვმა 1980 წლის მოსკოვის ოლიმპიადაზე მოიპოვა ფრენბურთში ოლიმპიური ჩემპიონობა. 1963 წელს ბრაზილიის ქალაქ პორტო ალეგროში საბჭოთა ნაკრებმა, რომლის შემადგენლობაშიც ჩემთან ერთად თბილისელები - სტანისლავ ბუინოვი, ედუარდ ობიტკო და ვლადიმირ გავრილენკო გამოდიოდნენ, პირველ მსოფლიოა უნივერსიადაში გაიმარჯვა“.

„შეხურებამ“ გაჭრა

- თქვენს კარიერაში, რა თქმა უნდა,  ყველაზე მნიშვნელოვანი 1964 წლის ოლიმპიური თამაშებია...…

- ტოკიოს ოლიმპიადის გახსნამდე ორი დღით ადრე ჩვენთან ბულგარელთა მთავარი მწვრთნელი მოვიდა და ამხანაგური მატჩი ვითამაშოთო, გვთხოვა. ფავორიტობით გათამამებულებმა ის პაექრობა 2:3 წავაგეთ. არადა, საბჭოთა ნაკრებს მაშინ ძალიან ძლიერი შემადგენლობა ჰყავდა. ძირითად ექვსეულში გამოდიოდნენ  ფრენბურთელები, რომლებმაც 1960 და 1962 წლებში მსოფლიოს ჩემპიონატები მოიგეს. იმის თქმა მინდა, რომ გამოცდილება არ აკლდათ. ახალბედები სამნი ვიყავით - მე, სტანისლავ ლუგაილო და ვალერი კალაჩიხევი. საბჭოთა გუნდში ჩვენთან ერთად თამაშობდნენ იური ჩესნოკოვი, ედუარდ სიბირიაკოვი, იური ვენგეროვსკი, გიორგი მონძოლევსკი, ნიკოლაი ბურობინი, იური პოიარკოვი, ივან ბუგაენკოვი, ვიტალი კოველენკო და დმიტრი ვოსკობოინიკოვი.

ჰოდა, იმ ამხანაგურ მატჩში მარცხის შემდეგ იმავე საღამოს სასწრაფოდ  საბჭოთა დელეგაციის კრება მოიწვიეს, რომელზეც გამოაცხადეს, რომ ოლიმპიადისთვის, ფრენბურთელების გარდა, ყველა მზად არის, მათ კი პრობლემები აქვთო. მწვრთნელებმა ისეთი დღე გვაყარეს, მტერს არ ვუსურვებდი. ამ „შეხურებამ“ გაჭრა. მართალია, სათადარიგო ვიყავი, მაგრამ ნებისმიერ პოზიციაზე შემეძლო თამაში. შვიდ მატჩში მივიღე მონაწილეობა, რადგან დიმა ვოსკობოინიკოვს მუხლები სტკიოდა და დიდხანს ვერ ჩერდებოდა მოედანზე, ხოლო გუნდის კაპიტანი იური ჩესნოკოვმა პირველსავე პაექრობაში იდაყვი დაიზიანა და გამაყუჩებლებით შედიოდა სათამაშოდ.

1963 წლის ევროპის ჩემპიონ რუმინელებთან პირველი მატჩში დაძაბულ ბრძოლაში მივაღწიეთ წარმატებას. მერე ჩეხებთან ორი პარტიის შემდეგ (15:9, 15:8) 2:0 დავწინაურდით, მაგრამ მომდევნო ორი ხელი წავაგეთ (5:15, 10:15).  გადამწყვეტ მეხუთე პარტიაშიც მსოფლიოს ორგზის ვიცე-ჩემპიონები დაწინაურდნენ 5:2. საბოლოოდ მაინც გავიმარჯვეთ - 15:7 და 3:2 ვაჯობეთ.

მომდევნო მატჩში ჩვენ წინააღმდეგ შესანიშნავად ითამაშა იაპონიის ნაკრებმა: მართალია, პირველ პარტიაში ჩვენ ვძლიეთ, მაგრამ ზედიზედ სამი ხელი მასპინძლებმა მოიგეს და 3:1 გაიმარჯვეს. 

ურთულესი ამოცანის წინაშე აღმოვჩნდით. კიდევ კარგი, რომ ჩეხოსლოვაკიამ 3:0 მოუგო იაპონიას. ჩვენც მშრალი ანგარიშებით ვძლიეთ ბულგარელებს, ამერიკელებს,  ბრაზილიელებს და ჩემპიონობა მოვიპოვეთ.

ოთხ მატჩში შეუცვლელდა ვითამაშე, ბოლო ორთაბრძოლის მოგებაში დიდი წვლილი შევიტანე. საინტერესოა ისიც, რომ 1964 წელს 7 ოქტომბერს ოლიმპიადაზე ნიკიტა ხრუშჩოვმა გაგვაცილა, მედლები კი ლეონიდ ბრეჟნევს ჩამოვუტანეთ, რადგან ხრუშჩოვი თანამდებობიდან 14 ოქტომბერს მოხსნეს.

ქართული კვანტი

- გვსმენია, რომ ნაკრებისკენ თქვენი გზა ყოველთვის ია-ვარდებით მოფენილი არ ყოფილა.

- აბა, რა გითხრათ. 1959 წელს ნაკრებში რომ მიმიწვიეს, მაშინ ჩვენი გუნდი, როგორც გითხარით, საკავშირო ჩემპიონატის პირველ ლიგაში გამოდიოდა. მოსკოვში გვითხრეს, საკავშირო ნაკრების წევრი ძლიერ გუნდში უნდა თამაშობდესო და საბჭოეთის დედაქალაქში გადასვლა შემომთავაზეს. ეს რომ საქართველოს სპორტკომიტეტში ვთქვი, დასაოსტატებლად პირობებს ჩვენ თავად შეგიქმნითო, მიპასუხეს. მოსკოვში გადასვლაზე მეც უარი განვაცხადე, ეტყობა, გაბრაზდნენ და 1960 წელს ნაკრების საწვრთნელ შეკრებაზე არ გამომიძახეს. იმ წელიწადს მსოფლიოს ჩემპიონობის მოპოვების შანსი დავკარგე. მერე როგორც იქნა, „ზემოთ“ გული მოულბათ და ისევ მიხმეს ნაკრებში. 1961 წელს ჩეხოსლოვაკიის ძლიერ ტურნირში ვიასპარეზე. 1962 წლის მსოფლიოს ჩემოიონატში გამოსვლის იმედი მომეცა. აქ კი ქართველებმა დამიდეს კვანტი: 1962 წლის გაზაფხულზე საკავშირო ნაკრები ჩინეთში გაემგზავრა ამხანაგური მატჩების გასამართავად. გამიკვირდა, რომ არ მიმიწვიეს.

თურმე, თბილისის სპორტსაზოგადოება „ქარიშხალას“ ხელმძღვანელებმა დამიმალეს, რომ ნაკრებში ვიყავი გამოძახებული - საკავშირო უნივერსიადაზე უნდა მეთამაშა უმაღლესი სასწავლებლების სახელით. ამ გაუგებრობის გამო ნაკრებს მიღმა აღმოვჩნდი და მეორედ დავკარგე მსოფლიოს ჩემპიონობის შესაძლებლობა. ხუთი წლის შემდეგ კი მოვხვდი მსგავს შეჯიბრებაზე, მაგრამ მხოლოდ ბრინჯაო მერგო...

ვაჟა კაჭარავა, როგორც წარმატებული მოთამაშე და გუნდის უპირობო ლიდერი, 1968 წელს მეხიკოს ოლიმპიადაზეც უნდა წაეყვანათ, მაგრამ გაუგებარი მიზეზების გამო საკავშირო ნაკრებს მიღმა აღმოჩნდა. მაშინდელმა მწვრთნელებმა მხოლოდ 25 წლის შემდეგ მოუბოდიშეს ქართველ ფრენბურთელს - ყველაფერი „ზევიდან“ მიღებულ ბრძანებას დააბრალეს. თუმცა ფაქტია, რომ ვაჟა კაჭარავამ მეორე ოლიმპიური ოქრო დაკარგა.

აქტიურ სპორტთან განშორების შემდეგ ვაჟა კაჭარავამ მწვრთნელობას მიჰყო ხელი - ჯერ მოსკოვში, შემდეგ საქართველოში ავარჯიშებდა გუნდებს. 1989 წელს საინიციატივო ჯგუფის შექმნის პირველი დღიდანვე საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის დამფუძნებელთა გვერდით იყო და სეოკ-ის პირველი პრეზიდიუმის წევრადაც აირჩიეს.

„წლების განმავლობაში ვიმუშავე ვაჟა კაჭარავასთან ერთად. - იხსენებს ჭადრაკში მსოფლიოს ხუთგზის ჩემპიონი ნონა გაფრინდაშვილი. - ის არა  მარტო დიდი სპორტსმენია და ოლიმპიური ჩემპიონი, არამედ უდიდესი ადამიანი, რომელიც მიზნის მისაღწევად მუდამ პატიოსანი გზებით იბრძოდა და ყოველთვის გამარჯვებული გამოდიოდა“. 

წლების სიმძიმის მიუხედავად, ვაჟა კაჭარავა დღესაც ქართულ სპორტს ემსახურება.

756
მკითხველის კომენტარები / 0 /
მსგავსი ამბები
რუბრიკის სხვა სიახლეები
;