ვიქტორ სანეევი: კალათბურთი სიმკვირცხლის განვითარებაში, მოძრაობის კოორდინაციაშიც გეხმარება

ნაწილი I: [VIDEO] რატომ ახსენა ბრაზილიელმა ოლივეირამ ჟურნალისტების პროვოკაციულ შეკითხვაზე ვიქტორ სანეევი?

ნაწილი II: ვიქტორ სანეევი: წაგება თავმოყვარეობასა და პატივმოყვარეობას გვიცხოველებს

ნაწილი III: აი, მიზეზი, რატომ იკარგებიან უფროსებში გადასვლის შემდეგ მოზარდები, რომლებსაც დიდ მომავალს უწინასწარმეტყველებენ

ნაწილი IV: საკითხი ასე იდგა: შევძლებდი თუ არა შიშის დაძლევას და ვაიძულებდი თუ არა თავს მთელი ძალით ხტომას

ნაწილი V: ამ მეთოდს მაშინ იყენებენ, როცა ბრძოლის სიმძაფრის ხელოვნური განელება სურთ

ნაწილი VI: სწორედ წაგებები გახდა ჩემი დაოსტატების, ტაქტიკური სიმწიფის, ფსიქოლოგიური მომზადების კარგი სკოლა

ნაწილი VII: არჩევანის წინაშე ოლიმპიადის წინ: სიგრძეზე ხტომა თუ სამმხტომი?

ნაწილი VIII: ვიქტორ სანეევის ავტობიოგრაფია: ყოველთვის უნდა ელოდო \"მისტერ X-ის\" გამოჩენას

ნაწილი IX: როგორ ემზადებოდა ვიქტორ სანეევი პირველი დიდი ნახტომისთვის

ნაწილი X: ტაბლოზე მაშინვე ახალი ოლიმპიური და მსოფლიო რეკორდი აინთო - 17,39!

ნაწილი XI: ვიქტორ სანეევი: ფეხბურთელობას ვაპირებდი, თავი მიხეილ მესხი მეგონა... ეზოში კი კონსერვის ქილით ვთამაშობდი

ნაწილი XII: ვიქტორ რას აკეთებ? უთოებს ვხეხავ ქარხანაში!

მანამ სპორტის რომელიმე სახეობის, როგორც ახლა ამბობენ, ვიწრო სპეციალიზაციაზე გადავა, ჭაბუკმა სპორტსმენმა აუცილებლად უნდა გაიაროს საერთო ფიზიკური მომზადების კურსი. ჩვეულებრივ ეს მომზადება ვარჯიშების ყველაზე ფართო წრეს შეიცავს. მასში შედის რბენა, ცურვა, სპორტული თამაშები, ხტომები, ტყორცნა, სხვადასხვა ძალოსნური ვარჯიში. სპორტის სხვადასხვა სახეობაში ასეთი წინასწარ დატვირთვა არა მარტო ჯანმრთელობის მოღონიერებას უწყობს ხელს, არამედ მომავალი ვარჯიშისთვის ამზადებს ორგანიზმს არჩეულ სახეობაში. რაც უფრო მტკიცეა ნორჩი ათლეტის ყოველმხრივი ფიზიკური მომზადების საფუძველი, მით უფრო დიდ წარმატებებს მოიპოვებს ის სპორტში.

პირიქითაც ხდება ხოლმე. როცა ქალიშვილები ან ჭაბუკები ძალიან ადრე იწყებენ სპეციალიზებულ ვარჯიშს, ფიზიკური თვისებების საკმაოდ მტკიცე საფუძველი (სისწრაფე, გამძლეობა, სიმკვირცხლე) კი არ გააჩნიათ. დასაწყისში ეს ბავშვები შესამჩნევად გამოირჩევიან სხვებისგან. სწრაფად იზრდება მათი შედეგები, რეკორდებსაც ამყარებენ, მაგრამ შემდეგ... შემდეგ სიმწიფეში ნაადრევად შესული ჩემპიონები უკვალოდ ქრებიან დიდი სპორტიდან. გამოირკვა, რომ მათი ორგანიზმი მზად არ ყოფილა ინტენსიური დატვირთვისთვის, რაც ასე აუცილებელია დიდი წარმატებისთვის. ყველაფერ ამას შიგადაშიგ ტრავმებიც ემატება და ვისაც ერთი-ორი წლის წინ არაჩვეულებრივი სიმსუბუქით უგებდნენ, ახლა უკვე ხშირად მარცხდებიან მათთან. ეს ყველაფერი კი იმედგაცრუებასა და სპორტიდან ნაადრევ წასვლას იწვევს.

რა თქმა უნდა, არ არსებობს წესი გამონაკლისების გარეშე. და ზოგიერთმა ძალიან ნიჭიერმა ნორჩმა სპორტსმენმა, რომელმაც ადრე მიჰყო ხელი დაოსტატებას სპორტის რომელიმე სახეობაში, შეძლო ნამდვილი, დიდი სპორტსმენი გამხდარიყო (მართალია, სამმაგ ხტომაში ასეთი, მე მგონი, არავინ ყოფილა), მაგრამ ამ შემთხვევაშიც კი წვრთნის რომელიმე ეტაპზე საერთო ფიზიკურ მომზადებაში ჭაბუკობის დროინდელი ხარვეზები უნდა შეევსო.
სპორტში ჩემ პირველ ნაბიჯებს რომ ვიხსენებ, ვხვდები, რამდენს ნიშნავდა ჩემთვის ინტერნატში გატარებული წლები. მე მაშინ ინტუიციით ვაკეთებდი სწორედ იმას, რაც მომავალ მხტომელს სჭირდებოდა. სწორედ ფეხბურთი, კალათბურთი, მძლეოსნობა და ფიზიკური ვარჯიშების სხვა სახეები ქმნიდნენ იმ საფუძველს, რომელმაც შემდეგ უფლება მომცა სწრაფად მიმეღწია წარმატებისთვის ხტომასა და რბენაში. სწორედ ეს ვარჯიშები იყო ჩემთვის პირველი სტარტი დიდ სპორტში.

მართლაც, პირველ ყოვლისა, რა თვისებები სჭირდება მძლეოსან-მხტომელს? რბენის სისწრაფე, ნახტომის სიძლიერე (ანუ, როგორც სპორტსმენები ამბობენ, ხტომის სრულყოფა), სიმკვირცხლე და მოძრაობის კარგი კოორდინაცია. მაგრამ, ყველა ეს თვისება ხომ ინტერნატში სწავლისას შევიძინე. ამასთან, განსაკუთრებით ბევრი მომცა კალათბურთში ვარჯიშმა. თამაშის დროს კალათბურთელი მრავალ სპრინტერულ გარბენსა და ნახტომს ასრულებს. ეს ყველაფერი სრულდება დიდი ემოციური აღგზნების ფონზე და დაღლილობაც არ იგრძნობა. კალათბურთი სიმკვირცხლის განვითარებაში, მოძრაობის კოორდინაციაშიც გეხმარება. ყველა გარბენი და ნახტომი ხომ ბურთით სრულდება, მეტოქეს რომ დაუსხლტები!

ფეხის კუნთები საკუთარი "შტანგით" ვარჯიშის მეშვეობით განვავითარე. პირველ ხანებში ზურგზე შტანგა მქონდა მოგდებული და ისე ვხტოდი და ვბუქნავდი. თავიდან ხტომის სრულყოფაზე, მის გაუმჯობესებაზე ვოცნებობდი. შემდეგ, თანდათანობით ატაცის ტექნიკასა და აკვრას დავეუფლე, მოგვიანებით უკვე სპეციალურ ვარჯიშებს ვასრულებდი, რომელიც მძლეოსანთა წვრთნის დროს გადმოვიღე.

მახსოვს, 1961 წელს რა შთაბეჭდილება მოახდინა ჩემზე იმხანად მსოფლიოში საუკეთესო მხტომელის ვალერი ბრუმელის წვრთნამ. რა ვარჯიშებს აღარ ასრულებდა იგი უსაშველოდ მძიმე შტანგით! ყველანაირ ნახტომს, რბენას, ვარდნებით სიარულს, ბუქნს, ბრუნვებს, დახრას. განსაკუთრებით განმაცვიფრა მისმა ბუქნებმა შტანგით ხელში. იარაღზე მაქსიმალური სიმძიმის ფირფიტები იყო დამაგრებული – ალბათ, 170-180 კილოგრამს იწონიდა! შემეძლო კი მაშინ მეფიქრა, რომ ოდესმე მეც შევძლებდი ამ უზარმაზარი წონით ასე მსუბუქად ჩაჯდომას?!

სხვათა შორის, მძლეოსანთა ძალისმიერი მომზადების საკითხებში და კერძოდ, შტანგის გამოყენებით, ადრეც და ჩვენ დროშიც ბევრი გაურკვევლობაა. ოდესღაც შტანგით ვარჯიში საერთოდ მიუღებლად მიაჩნდათ მძლეოსნებისთვის. ასეთი გამოცდაც კი არსებობდა: შტანგა "იმონებს კუნთებს". უფროსი ასაკის მძლეოსანთა საუბრებიდან გაგონილი მქონდა, რომ სამმაგ ხტომაში ძალისმიერი მომზადების პიონერი იყო 40-იანი წლების ბოლოსა და 50-იანი წლების დასაწყისის ცნობილი საბჭოთა მხტომელი ბორის ზამბრიმბორცი. მხოლოდ რამდენიმე წლის შემდეგ დაიწყეს მძლეოსნებმა შტანგით ვარჯიში. მაგრამ ეს მხოლოდ უფროსი ასაკის სპორტსმენებს შორის. რაც შეეხება ჭაბუკებს, მწვრთნელებს დღემდე არა აქვთ ერთნაირი შეხედულებები.

სპეციალისტების ერთი ჯგუფი ფიქრობს, რომ შტანგა მოზარდებისთვის მავნეა, სხვები კი გარკვეულ დრომდე უფრო მსუბუქი საგნებით შეცვლას ირჩევენ. მხოლოდ მცირერიცხოვანი მიდის რისკზე და ადრეული ასაკიდანვე მოწაფეებს შტანგით ავარჯიშებს. რა თქმა უნდა, სპეციალისტებმა უფრო იციან.

როგორც ჩანს, უკანასკნელი და გადამწყვეტი სიტყვა აქ სპორტულმა მედიცინამ უნდა თქვას. მაგრამ არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ჩვენ დროში ძალოსანთა შეჯიბრებები მარტო უფროსებისთვის კი არ იმართება, როგორც ადრე იყო, არამედ ჭაბუკთათვისაც. თანაც, ზოგიერთი მათგანი ისეთ შედეგებს უჩვენებს, რომლებიც თხუთმეტიოდე წლის წინ უფროსებს არც დაესიზმრებოდათ. საკმარისია იური ზახარიჩევის ჭაბუკობისდროინდელი მიღწევა გავიხსენოთ. პირადად მე, დარწმუნებული ვარ, დიდი დატვირთვის ვარჯიშთა სპეციალური კომპლექსები ნებას გვრთავენ ეფექტურად დავამუშავოთ სწორედ ის კუნთები, რომლებიც ყველაზე დიდ როლს ასრულებენ სამმაგ ხტომაში.

ამრიგად, ინტერნატში გავლილმა საერთო ფიზიკური მომზადების "სკოლამ" და კერსელიანის ხელმძღვანელობით სპრინტერულ რბენაში მოკლე ხნის სპეციალურმა მომზადებამ თავისი პირველი ნაყოფი გამოიღო. თანდათანობით მძლეოსანი ვხვდებოდი...

ვოლგოგრადში მოსწავლეთა სპარტაკიადაზე არცთუ ისე წარმატებით გამოსვლის შემდეგ გამოცდები სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტში ჩავაბარე და შეიძლება ითქვას, სერიოზულად დავიწყე მძლეოსნობაში ვარჯიში. მაშინ ჩვენ ჯგუფში კერსელიანთან ვალოდია ჩხეიძე ვარჯიშობდა, საქართველოს რეკორდსმენი სამმაგ ხტომაში. გამოცდილ სპორტსმენთან მეგობრობა დიდად დამეხმარა. იგი კეთილმოსურნე, კარგი საამხანაგო ბიჭი იყო. უშურველად მიჩვენებდა სხვადასხვა ვარჯიშებს, მამხნევებდა და ტექნიკურ შეცდომებზე მიმითითებდა, რომელიც ჯერ კიდევ საკმაოდ მქონდა. მე და ვალოდია კარგი მეგობრები ვიყავით. უდავოა, მასთან ერთობლივმა ვარჯიშმა ხელი შემიწყო – ერთი წლის მანძილზე თითქმის მთელი ერთი მეტრით გავაუმჯობესე შედეგი სამმაგში და ვარშავაში, ჭაბუკთა ჩემპიონატზე მოვხვდი. თუმცა იქ წავაგე ალექსეი ბორზენკოსთან, მაგრამ ერთ-ერთი ნახტომი, არეკნის ზოლზე დაბიჯებით, 16 მეტრის რაიონში იყო. მაშინ ვიგრძენი, რომ მქონდა შესაძლებლობა საერთაშორისო კლასის მხტომელი გავმხდარიყავი.

1964 წლის შემოდგომაზე სპეციალური ვარჯიში დავიწყე სამმაგში. სფმ-ს გეგმით კარგად მქონდა საქმე. სიგრძეზე, სიმაღლეზე, სამმაგში ხტომების და 100 მეტრზე რბენის შედეგებზე რომ აღარაფერი ვთქვათ, კილოგრამნახევრიან დისკს დაახლოებით 50 მეტრს, შუბს კი მის მიღმა ვტყორცნიდი. მაგრამ საერთო ფიზიკური მომზადების ის საფუძველი, რომელიც გამაჩნდა, უკვე შემომეძარცვა. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვა, ძველი "ბაგაჟით" წინ ვეღარ წავიწევდი. ახლა დადგა დრო, უფრო მეტი ყურადღება დამეთმო სპეციალური მომზადებისთვის. ამიტომ, მთავარი ჩემთვის ის გეგმები იყო, რომლებიც ვიტოლდ კრეერმა გამომიგზავნა.
1964 წლის დეკემბერში პირველად ჩავედი მოსკოვში შეკრებაზე და მხოლოდ იქ მივხვდი, რას ნიშნავდა ნამდვილი ვარჯიში სამმაგში. ყველაფერი საკონტროლო ტესტებით დაიწყო, ხტომებით და წახტომებით. თითქოს ცუდად არ ვყოფილვარ ფიზიკურად მომზადებული, მიჩვეულიც ვიყავი დიდ დატვირთვებს, მაგრამ პირველ ხანებში ასეთმა ტემპმა გამაოგნა. დასაწყისში ცოტა არ იყოს, შევშინდი კიდეც, მაგრამ პატივმოყვარე ვიყავი და სხვას როგორ ჩამოვრჩებოდი.
გამიმართლა – იმ შეკრებაზე ისეთი მხტომელების გარემოცვაში მომიხდა ვარჯიში, როგორც ლეონიდ ბოროვსკი და იგორ ტერ-ოვანესიანი არიან. მათ მაგალითზე დავინახე, რომ წვრთნა მარტო შრომა კი არა, შემოქმედებაცაა. მანცვიფრებდა, რა გააზრებულად ატარებდნენ ისინი თითოეულ საწვრთნელ ვარჯიშს, როგორ ხვეწდნენ ნახტომის ფიზიკურ ხარისხსა და ცალკეული ელემენტის ტექნიკას.

საერთოდ, იმ შეკრებიდან საუკეთესო მოგონებები გამომყვა. მხტომელები დაახლოვებულები ვიყავით, ვმეგობრობდით. ეს სტიმულს გვაძლევდა, შთაგვაგონებდა საბჭოთა კავშირის ნაკრები გუნდის ახალწვეულებს. ათლეტების ის თაობა, რომელთა შორისაც ბედნიერება მქონდა დიდ სპორტში დამეწყო გზა, ის ხალხი იყო, რომლებმაც დიდი ერთგულებით მთელი ძალები შეალიეს საყვარელ საქმეს, ეს იყო საქმისადმი ჭეშმარიტი თავდადების მაგალითი.

მოსკოვში, შეკრებაზე, კრეერის ხელმძღვანელობით ვვარჯიშობდი. ხოლო 1965 წლის დამდეგს შეკრების მოსაწყობად ვარნას გავემგზავრეთ, სადაც ვლადიმერ პოპოვი მიწევდა მეთვალყურეობას. მას კარგად ესმოდა მოძრაობა, დროს არ ზოგავდა, რომ არა მარტო აეხსნა, რა და როგორ გაკეთებულიყო, არამედ ყურადღებით ესმინა ჩემი უთავბოლო ლაპარაკისთვის იმის შესახებ, თუ რას ვგრძნობდი ხტომის დროს. მე მაშინ არ ვიცოდი და არც ახლა შემიძლია ჩემი მოძრაობის სრულყოფილად განხილვა. კარგად ვგრძნობდი ნახტომს, ვერკვეოდი იმ შეგძნებებში, რომლებსაც უკუკავშირით გადმომცემდა ჩემი კუნთები, მაგრამ ყოველთვის ვერ გამოვთქვამდი. ბატონი ვლადიმერი კი, როგორც ჩვეოდა, ჩემ უთავბოლო მსჯელობას მკაფიოდ აყალიბებდა, ეს კი მეხმარებოდა უკეთ ამომეცნო მოძრაობის რთული სტრუქტურა გამორბენისა და თვით სამმაგი ნახტომის შესრულებისას.

დიდი როლი ითამაშა იმ გარემოებამაც, რომ პოპოვის ხელმძღვანელობით ვარჯიშობდა ამ დროისთვის უკვე ოლიმპიური პრიზიორი და ევროპის ორგზის ჩემპიონი იგორ ტერ-ოვანესიანი. იგორი ძალიან დიდი ოსტატი იყო! გამოკვეთილი, რბილი და თავისუფალი მოძრაობა ჰქონდა. ყველაზე რთული ვარჯიშის შესრულება ნებისმიერი ძალით შეეძლო. ხშირად ვაკვირდებოდი მის ვარჯიშს, შემდეგ კი, რასაც დავიხსომებდი, ვცდილობდი, მე თვითონ გამომეყენებინა.

ამიტომ ტერ-ოვანესიანად წარმოვიდგენდი ხოლმე თავს და ზუსტად მასავით ვდგამდი ფეხს არეკნის ხაზზე, მისი ჩვეულებისამებრ ვასრულებდი უკანასკნელ ნაბიჯებს. მე ტერ-ოვანესიანივით სხვადასხვანაირი სიძლიერით ვვარჯიშობდი. ეს ძალიან მეხმარებოდა. ხატოვნად რომ ვთქვათ, ეს შეკრება ჩემთვის "მძლეოსნობის სახელმძღვანელო" იყო.

იქვე, ვარნაში, გაზეთ "ნაროდნა მლადეჟის" პრიზის გათამაშებაში გავიცანი ბულგარელი მხტომელი გიორგი სტოიკოვსკი. ასპარეზობა მე მოვიგე, მაგრამ ამას გიორგისა და ჩემ ურთიერთობაზე არ უმოქმედია. საერთოდ, უნდა ითქვას, რომ ბევრ ჩვენგანს კარგი მეგობრები ჰყავს სოციალისტური ქვეყნების სპორტსმენებიდან. გიორგისთან ურთიერთობისას ყოველთვის განცვიფრებული ვიყავი მისი ათლეტიზმით და მრავალმხრივობით, იგი, მაგალითად, ნამდვილი აკრობატივით ნებისმიერი მდგომარეობიდან აკეთებდა სალტოს უკან და წინ, შემობრუნებით ნახტომს. ერთი წლის შემდეგ გიორგი სტოიკოვსკი ევროპის ჩემპიონი გახდა სამმაგ ხტომაში. გამოგიტყდებით, რამდენიმე საინტერესო ვარჯიში გიორგის "დავესესხე" და კარგა ხანს ვიყენებდი ჩემი მზადების დროს.


რაც შეეხება ჩვენ ნაკრებს, მაშინდელი კოლექტივი საკმაოდ ძლიერი იყო. იგრძნობოდა, რომ ისინი, ვინც თავისი ჯაფითა და ოფლით გახდნენ ნაკრების პირველი ნომრები, ასე უბრალოდ არ დაგვნებდებოდნენ და არ დაგვითმობდნენ ადგილს ახალგაზრდებს. ამას იმიტომ ვამბობ, რომ ჩემი ნაკრებში ყოფნის ბოლო წლებში მისი შემადგენლობა კალეიდოსკოპური სისწრაფით იცვლებოდა. მოდიოდნენ ახალგაზრდა ათლეტები, რომელთაც ჯერ არ ჰქონდათ დამსახურებული ეს პატივი, მხოლოდ პერსპექტიულებად ითვლებოდნენ და ასევე იოლად სტოვებდნენ მას; ნაკრებში ყოფნის ერთი-ორი სეზონიც კი არ გამოსდიოდათ. ამ მოვლენის დიდი კონკურენციით ახსნა არ უნდა იყოს სწორი. არა მგონია, უწინ ნაკლები კონკურენცია და ნაკლებ დაძაბული ბრძოლა ყოფილიყოს, ვიდრე მაშინ. მართალია, შედეგები შედარებით დაბალი იყო, მაგრამ მეტოქეობა მძაფრი და დაძაბული გახლდათ.

ვარნის შემდეგ კვლავ კრეერთან განვაგრძე მუშაობა. ამჯერად მთავარ ყურადღებას ნახტომის ტექნიკურ მხარეზე ვამახვილებდით. სირთულე ის იყო, რომ მოკლე გამორბენით ცუდად არ ვხტებოდი, მაგრამ გრძელ გამორბენებზე კი ტექნიკა მღალატობდა.

ალბათ, ზედმეტი მომივიდა – ძალიან ამტკივდა ტერფი. ტკივილს არც ნემსები და არც კომპრესები მიყუჩებდა, აღარც მასაჟი და ფიზიოთერაპია მშველოდა. ალბათ, დროებით უნდა შემეწყვიტა ვარჯიში, მაგრამ მე მაინც გადავწყვიტე, ჯერ სიგრძეზე ხტომაში მეცადა ბედი. ტერფი ოდნავ "მომეშვა" და 1965 წლის ზაფხულში საკუთარი რეკორდი გავაუმჯობესე სამმაგში – 15,80; ძმექი ზნამენსკების მემორიალშიც მესამე ადგილი დავიკავე. მაგრამ მეტი ხტომა უკვე აღარ შემეძლო. სსრ კავშირ-აშშ-ის მატჩზე მხოლოდ მაყურებლის როლში ვიყავი. აქ პირველად ვნახე ნახტომები 16 მეტრს მიღმა, ხოლო ალექსანდრე ზოლოტარიოვისა და ამერიკელი ართურ უოკერის შესრულებით 16,50-იანიც.

ამას რომ ვამბობ, ერთ გარემოებას მინდა გავუსვა ხაზი – წვრთნა მაშინაც მიმდინარეობს, როცა უძლიერესი ათლეტების ნახტომებს უყურებ. რაც არ უნდა იყოს, პირად შთაბეჭდილებებს ვერც კინოფირების ნახვა, ვერც მწვრთნელთა მონათხრობი ვერ შეცვლის.

მაგრამ ჩემზე, ჯერ კიდევ ახალგაზრდა სპორტსმენზე, დიდი შტაბეჭდილება მოახდინა სპორტის საყოველთაო სიყვარულმა, რომელსაც მე მივსდევდი. კიევში პირველად ვნახე თითქმის გაჭედილი სტადიონი, თანაც ეს ფეხბურთზე კი არ ხდებოდა, არამედ მძლეოსანთა შეჯიბრებებზე.. მივხვდი, რომ მძლეოსნობა მეტად საპატივცემულო სპორტის სახეობა იყო. მე ხომ აქამდე ისეთ ასპარეზობებში მიწევდა გამოსვლა, სადაც ტრიბუნებზე მხოლოდ მონაწილენი, მწვრთნელები და რამდენიმე ათეული, საუკეთესო შემთხვევაში, რამდენიმე ასეული მაყურებელი იყო. აქ კი ჭეშმარიტი სპორტული ზეიმის ატმოსფერო სუფევდა.

დავით ჭელიძე

გაგრძელება იქნება

823
მკითხველის კომენტარები / 0 /
მსგავსი ამბები
რუბრიკის სხვა სიახლეები
;