ვიქტორ სანეევი: საოცრებაა, რომ კიდევ ცოცხალი ვარ [VIDEO]

ნახევარი საუკუნე გავიდა მას შემდეგ, რაც სამხტომში სამი ოლიმპიადის გმირმა ვიქტორ სანეევმა 1968 წელს პირველად მოიპოვა ოლიმპიური ოქროს მედალი.

"საკვალიფიკაციო შეჯიბრებაზე თავი ჯუზეპე ჯენტილემ გამოიჩინა, - გაიხსენა ერთხელ ბატონმა ვიქტორმა მეხიკოს ამბები. - ერთ-ერთი ცდისას იგი ძალიან შორს გადახტა. იგრიალა ტაშმა. არის მსოფლიო რეკორდი - 17,22! ეს შედეგი ჩემთვის ერთგვარი დოპინგი აღმოჩნდა 17 ოქტომბერს - ფინალის დღეს. მესამე ცდაზე არაჩვეულებრივი სიმსუბუქე და თავისუფლება ვიგრძენი. ნახტომიც სარეკორდო გამოდგა - 17,23! თუმცა, ჩემში ამას განსაკუთრებული ემოციები არ გამოუწვევია. ბრაზილიელი ნელსონი 17,27 მეტრზე გადახტა და მსოფლიო რეკორდით დაწინაურდა.  

ვიქტორ სანეევი: გაჭირვებამ სამი ოლიმპიური მედლის გაყიდვა გადამაწყვეტინა

შეჯიბრების ბოლომდე კიდევ რამდენიმე ცდა იყო დარჩენილი. არ მიყურებია, როგორ ასრულებდნენ ბოლო ნახტომს ფინალის მონაწილენი. ყველაფერს გამოვეთიშე, ძალებს ვიკრებდი, რადგან ამ ბოლო შანსზე იყო დამოკიდებული უმაღლეს მწვერვალზე ასვლა.

ძნელი ცდა გამოდგა. ვიგრძენი, რომ არეკნის ზოლამდე ერთი ნაბიჯი დამაკლდა და ნახტომში ყოველი აკვრისას "ვინაზღაურებდი" დაკარგულ სანტიმეტრებს. სილაში ჩავეშვი თუ არა, მაშინვე მოვიხედე. მექსიკელმა მსაჯმა ისე შემომხედა, მივხვდი, რომ გავიმარჯვე.

უნებურად მაღლა ავხტი და ტაშიც შემოვკარი. ტაბლოზე ოლიმპიური და მსოფლიო რეკორდების აღმნიშვნელი ციფრები აენთო - 17,39"!
ამ გამარჯვების შესახებ, აი, რას წერდა გაზეთი "სოვეტსკი სპორტი" 1968 წლის 19 ოქტომბერს:

"აჰა, 17 ოქტომბრის საღამოც მოვიდა. მეხიკოს ოლიმპიურ სტადიონზე ტევა არ იყო. აი, მაღალი ათლეტი ადგილიდან მოწყდა და ჭრელი ტრიბუნების ფონზე წითელი ისარივით ჩაიქროლა. როგორც რეზინის ბურთი, მიწიდან სამჯერ ახტა და ქვიშაზე დაეშვა. მაყურებელი წამით გაირინდა... მაგრამ ერთ-ერთმა სინგაპურელმა ჟურნალისტმა, საკმაოდ ასაკოვანმა, თავი ვერ შეიკავა და სკამიდან ყვირილით წამოხტა: "ფანტასტიკ"!...

ერთ დღეში ოთხი რეკორდი

ვიქტორ სანეევმა როგორ აღნიშნა მეხიკოში ოლიმპიური ჩემპიონობა, ვინ შეუშალა ხელი, მოსკოვში 1980 წელს მეოთხეს ასულიყო კვარცხლბეკის უმაღლეს საფეხურზე და რატომ გადავიდა საცხოვრებლად საქართველოდან ავსტრალიაში, ამის თაობაზე სამგზის ოლიმპიური ჩემპიონი ამას წინათ ТАСС-ის კორესპონდენტ ალბერტ სტაროდუბცევსაც ესაუბრა. ვფიქრობ, ამ ინტერვიუდან ამონარიდები ჩვენი მკითხველისთვის უინტერესო არ იქნება.

- 1968 წლის ოლიმპადაზე თქვენ პირველი ადგილი დაიკავეთ. მაშინდელ ეპიზოდებს ხომ ვერ გაიხსენებდით? - ჰკითხა ჟურნალისტმა.

- რამდენიმე დღის წინათ ერთ-ერთ ავსტრალიურ გაზეთში წავიკითხე აქაურ მძლეოსნებზე, რომლებსაც ოლიმპიურ თამაშებში უასპარეზიათ. 1968 წელს მეხიკოში ჩემთან ერთად ჩემპიონები გახდნენ მორბენლები - რალფ დაუბელი და მაურინ კეირდი. მაშინ მთელ მსოფლიოში გაითქვა სახელი სპრინტერმა პიტერ ნორმანმა, რომელმაც 200 მეტრზე რბენაში ვერცხლის მედალი დაიმსახურა და დაჯილდოებისას ამერიკის რასისტული დისკრიმინაციის წინააღმდეგ აქციაში მონაწილეობდა. დღევანდელმა ავსტრალიელებმა ცუდად იციან თავიანთი სპორტის ისტორია. მე კი ვერ წარმომიდგენია, როგორ შეიძლება უმაღლეს შედეგებს მიაღწიო, თუ არ იცი, ვის ჰქონდა წარსულში საუკეთესო მაჩვენებლები.

სპორტში სერიოზულად რომ დავიწყე მეცადინეობა, ჩემთვის მაგალითი იყო პოლონელი ათლეტი იოზეფ შმიდტი, რომელმაც 1960 და 1964 წლებში ოლიმპიური ოქროები მოიპოვა სამხტრომში. აქ ერთ-ერთ სამხტომელს ვკითხე, სანეევის სახელი ოდესმე თუ გაგიგონია-მეთქი, არაო, მითხრა. მეტიც, გაზეთის იმ სტატიაში ნახსენებიც არ არის სტივენ ჰუკერა, რომელიც 2008 წელს ჭოკით ხტომაში ოლიმპიური ჩემპიონი გახდა.

- მოდით, მეხიკოს თამაშებს დავუბრუნდეთ. მაშინ თქვენ ფავორიტად არ მიგიჩნევდნენ.

- ოლიმპიადაზე რომ მივდიოდი, გადაწყვეტილი მქონდა, ბოლო მებრძოლა. მესმოდა, რომ საამისოდ მხოლოდ ფიზიკური წრთობა არ კმაროდა. ოლიმპიური მედლის პრეტენდენტი ფსიქოლოგიურადაც კარგად უნდა მოემზადოს. მით უმეტეს, რომ 1968 წელს სამხტომში უმკაცრესი კონკურენცია იყო.

-ალბათ, ამიტომაც მეხიკოში სამხტომელთა ტურნირი სამუდამოდ შევიდა ისტორიაში, რადგან ფინალში მსოფლიოს რეკორდი ოთხჯერ გაუმჯობესდა და ორჯერ ეს თქვენ შეძელით...

-არ მინდა, ქედმაღლობად ჩამითვალონ, მაგრამ სწორედ საბრძოლო განწობა დამეხმარა მაშინ, პირველი ვყოფილიყავი. არ ვიცი, ღირს თუ არა ამაზე ლაპარაკი, მაგრამ ასეთ დიდ შეჯიბრებებზე ზოგჯერ მწვრთნელები ხელს უშლიან შეგირდებს. მათ მიაჩნია, რომ შორიდან ყველაფერი უკეთ ჩანს. მას შემდეგ, რაც მეხიკოში პირველივე ნახტომით მსოფლიოს რეკორდი დავამყარე, მწვრთნელის რჩევით, გამორბენში კორექტივები შევიტანე, რამაც უარყოფითად იმოქმედა შედეგებზე. ბოლო ცდის წინ კი ყველაფერი გავაანალიზე და ისე გავაკეთე, როგორც სასტარტო ცდისას, ანუ როგორც მე მინდოდა. და ისევ დავამყარე მსოფლიოს რეკორდი, რომელმაც გამარჯვება მომიტანა.

ჩემპიონობა ქართველებმა მიულოცეს

- ოლიმპიურ სოფელში ჩემპიონობა როგორ აღნიშნეთ?

- დიდი აჟიოტაჟი არ ყოფილა. ვისაც ვიცნობდი, ყველამ მომილოცა. უპირველესად ესენი იყვნენ ჩემო თანამემამულეები საქართველოდან - ჭიდაობაში მეხიკოს ოლიმპიადის ჩემპიონი რომან რურუა და ძალოსნობაში ვერცხლის მედლის მფლობელი დიტო შანიძე.

- ვისთან ერთად ცხოვრობდით ოლიმპიურ სოფელში?

- ოთახში ორნი ვიყავით - მე და შუბის მტყორცნელი იანის ლუსისი. მას ერთი ოლიმპიადა გამოვლილი ჰქონდა და ამ გამოცდილი სპორტსმენისგან, როგორც დებიუტანტი, ბევრს ვსწავლობდი. უფროს მეგობართან ურთიერთობა დამეხმარა, შეჯიბრებისთვის უკეთ განსაწყობად. ლუსისმაც მაშინ პირველი ადგილი დაიკავა.

- ჩემპიონობისთვის ქვეყანამ მადლობა რით გადაგიხადათ? პრესტიჟული მანქანის გასაღები ან ახალი ბინის ორდერი ხომ არ მოუციათ?

-მექსიკიდან დაბრუნების შემდეგ საბჭოთა კავშირში 1968 წლის საუკეთესო სპორტსმენად დამასახელეს და ჩემი ფოტოსურათი საბჭოეთში ყველაზე პოპულარული ჟურნალის - "ოგონიოკის" ყდაზე დაბეჭდეს. ეს იყო პირველი შემთხვევა, სპორტსმენს რომ ასეთი პატივი ხვდა. თუმცა ყველაფერ ამას მშვიდად შევხვდი და რჩეულთა შორის რჩეულის სახელით არასდროს მიქედმაღლია.

თუმცა ძალიან მინდოდა, ჩემს მშობლიურ სოხუმში საკუთარი ბინა მქონოდა, თუნდაც - ერთოთახიანი. ჩემმა მწვრთნელმა საქართველოს კომპარტიის ცენტრალურ კომიტეტსაც კი მიმართა, მაგრამ მას უთხრეს, რომ რესპუბლიკაში მეორე მსოფლიო ომის უამრავი ვეტერანი ცხოვრობს უბინაოდ და ჩემთვის ორდერის მოცემა როგორ შეიძლებოდა.

არაერთხელ დამირეკეს მოსკოვიდან, კიევიდან. 18 წლის ვიყავი, ყაზახეთის სახელით გამოსვლა და ალმა-ატაში სამოთახიანი ბინა რომ შემომთავაზეს, მაგრამ წასვლაზე არასდროს მიფიქრია - საქართველო ჩემი სამშობლოა და საცხოვრებელი ფართობის უქონლობა არ შეიძლებოდა, სხვაგან გადასვლის მიზეზი ყოფილიყო. დროთა განმავლობაში მერე თბილისში მომცეს ბინა.

-1980 წლის თამაშების გახსნისას მოსკოვში თქვენც ირბინეთ ოლიმპიური ცეცხლით ბოლო ეტაპზე და ჩირაღდანი კალათბურთელ სერგეი ბელოვს გადაეცით, რომელმაც "ლუჟნიკებში" ცეცხლი აანთო. როგორც ამბობენ, თავიდან ეს მისია თითქოს თქვენ უნდა შეგესრულებინათ.

-კომუნისტური პარტიის წევრი ვიყავი და იმას ვაკეთებდი, რასაც მეუბნებოდნენ. ორჯერ მივედი "ლუჟნიკებზე" - ჯერ გენერალურ რეპეტიციაზე, შემდეგ - საზეიმო გახსნაზე. ამ ცერემონიებმა ძალიან დიდი ემოციური მუხტი წამართვა. ყველაფრის დაბრუნება რომ შეიძლებოდეს, თამაშების გახსნის ცერემონიალში მონაწილეობაზე უარს ვიტყოდი შეჯიბრებისთვის უკეთ მოსამზადებლად.

ვერცხლი ოქროს სანაცვლოდ

რამდენიმე წლის წინათ ბატონმა ვიქტორმა ჩემთან საუბრის დროსაც გაიხსენა მოსკოვის ოლიმპიადა და ის ბოლო ნახტომი. "სტარტზე დიდხანს ვიდექი, რადგან ქარი გადარეულივით ქროდა, - მითხრა მან. - ტრიბუნებიდან შეძახილები მესმოდა: "მიდი, ვიქტორ, მეხიკო გაიხსენე!"
მეტი ცდა არ შეიძლებოდა. მოვწყდი ადგილიდან და ქარს ვეძგერე. რაც კი რამ ენერგია გამაჩნდა, ერთბაშად მოზღვავდა ამ ნახტომისას. ქვიშაში ჩავერჭე და ვიგრძენი, რომ ვეღარ ვდგებოდი.

საკუთარ თავს შევძახე და როგორც იქნა, ავდექი. ორივე ფეხის კოჭლობით ძლივს მივაღწიე მერხთან. მერე რა მოხდა, ცუდად მახსოვს. მილოცავდა უუდმიაე, რაღაცას მეუბნებოდა ოლივეირა, მე კი საშინელ ტკივილს ვგრძნობდი ორივე მუხლში. ტაბლოზე ჩემი უკანასკნელი შედეგი ჩანდა - 17,24, რამაც ვერცხლის მედალი მომიტანა. იააკმა ათი სანტიმეტრით მაჯობა.

კვარცხლბეკზე რომ ვიდექი, მიხაროდა ჩემი მეოთხე ოლიმპიური მედალი, თან სევდა მომერია, რადგან უკან მრჩებოდა სპორტთან მეგობრობის მეოთხედი საუკუნე და"...

- ბევრი ახლა აღიარებს, რომ 1980 წლის ოლიმპიადაზე პირველი უნდა ყოფილიყავით, მაგრამ ოქრო თქვენს თანაგუნდელ იააკ უუდმაიეს ერგო, რომელმაც გამარჯვების ნახტომისას ხაზს ფეხი დააბიჯა...

- მოსკოვის ოლიმპიადის ფინალური ეტაპის ყველა ჩანაწერი და ფოტოები მაქვს. ისინი 10 წლის შემდეგ დავათვალიერე და დავრწმუნდი, რომ უუდმაიემ ხაზს ფეხი დააბიჯა. თუმცა შეურაცხყოფილად თავი არ მიგრძნია, რადგან ეს არც ჩემი და არც ჩემი თანაგუნდელის ბრალი არ ყოფილა. მსაჯობა იყო ასეთი.

ძალოსნობის საერთაშორისო ფედერაციის პრეზიდენტი ადრიან პაულენი დაჯილდოების ცერემონიალის წინ შემხვდა და ტიროდა. როცა მომილოცა, მაშინაც ტიროდა. რაც შეეხება უუდმაიეს, მე მასზე არ გავბრაზებულვარ. იააკი ნორმალური ადამიანია, ხუთი შვილი ჰყავს. ღმერთმა ჯანმრთელობა და ბედნიერება მისცეს...

თბილისში ვიქტორ სანეევის 60 წლის იუბილესთან დაკავშირებით ესტონელმა ოლიმპიურმა ჩემპიონმა იააკ უუდმაიემ მითხრა - "რაც სანეევმა გააკეთა, იმას ვერც ერთი ჩვენგანი ვერ გაიმეორებს".

ჭეშმარიტად!

სოხუმში დაბადებულმა (1945 წლის 3 ოქტომბერი) და გაზრდილმა ჭაბუკმა რაც შეძლო, მართლაც, ფანტასტიკურია. სამჯერ ოლიმპიური თამაშების ოქროს (1968, 1972, 1976) და ერთხელ ვერცხლის (1980) მედალი დაიმსახურა.

სსრკ ექვსგზის ჩემპიონი (1968-71, 1973, 1975) ევროპის ზამთრისა და ზაფხულის ჩემპიონატებზე რვაჯერ ავიდა კვარცხლბეკის უმაღლეს საფეხურზე, ორჯერ (1971, 1975) საბჭოთა კავშირის ხალხთა სპარტაკიადებზე გაიმარჯვა.

სამგზის მსოფლიოს რეკორდსმენმა ოთხჯერ (1970, 1973-1975) ევროპის თასი დაისაკუთრა. საქართველოს სპორტის ჟურნალისტებმა სამჯერ (1968, 1972, 1976) წლის საუკეთესოდ, 1999 წელს მე-20 საუკუნის სპორტსმენად დაასახელეს.

- მოსკოვის ოლიმპიადის შემდეგ სპორტს თავი დაანებეთ?

- არა, ოთხი წელიწადი ძალების დაუძაბავად ვვარჯიშობდი. ახლაც ვცდილობ ფორმის შენარჩუნებას, ხანდახან დავრბივარ კიდეც, თუმცა ყველაფერი მტკივა. უამისოდ მაინც საკუთარი თავი ვერ წარმომიდგენია.
ნაჯაფს მუქთად ვერ შეელია

- 90-იანი წლების დასაწყისში მშობლიური საქართველოდან შორეულ ავსტრალიაში რატომ გადასახლდით?

- 1991 წელს ავსტრალიის მძლეოსნობის ფედერაციამ კონფერენციაზე მიმიწვია, თან ქვეყნის დიდ ქალაქებში ვარჯიშების სერია უნდა ჩამეტარებინა. როცა სიდნეიში ჩავედი, მომავალზე მაშინ დავფიქრდი. საქართველოში მდგომარეობა დღითი დღე უარესდებოდა, ჰაერში ომის სუნი ტრიალებდა. ჰოდა, ავსტრალიაში დარჩენა და რაიმე სამუშაოს მოძებნა გადავწყვიტე. სიდნეის ერთ-ერთ კოლეჯში აღმოჩნდა მასწავლებლის ვაკანსია. თავიდან ორ წელიწადზე იყო ლაპარაკი. როგორც ხედავთ, დღემდე აქაურობას შემოვრჩი. კოლეჯში მოსწავლეებს ვავარჯიშებდი.

- ახლაც მუშაობთ?

- საკმარისია, რამდენი შეიძლება?! ახლა ჩემი მთავარი საზრუნავია ბაღი, მიყვარს მანქანები, ვუსმენ ჯაზს.

- ავსტრალიაში ცხოვრებით კმაყოფილი ხართ?

- უპირველესად, კმაყოფილი ვარ იმით, რომ კიდევ ცოცხალი ვარ. ეს საოცრებაა. მე ოთხ ოლიმპიადაზე ვიასპარეზე და ყოველთვის მაღალი შედეგებისთვის ვიბრძოდი!..

რუსი ჟურნალისტისთვის ჩვენს სახელოვან თანამემაულეს თავისი ცხოვრების ყველაზე მწარედ გასახსენებელ წუთებზე არ უამბნია.

- კოლეჯში ჩემი უფროსი ოლიმპიური ჩემპიონი იყო, - გაიხსენა ბატონმა ვიქტორმა ჩემთან საუბრისას, როცა თბილისში იყო ჩამოსული თავის იუბილეზე.

- ეტყობა შურიანობის ნიადაგზე კონტრაქტი არ გამიგრძელა. დავრჩი უმუშევარი და საშინელ დღეში ჩავვარდი. გაზეთში განცხადებაც კი გამოვაქვეყნე, ოლიმპიურ მედლებს ვყიდი-მეთქი. ხუთი ათას დოლარზე მეტი არ შემომთავაზეს. ჩემს ნაჯაფს ასე მუქთად ვერ შეველიე. მერე ახლობლებმა ოლიმპიური ჯილდოების გაყიდვა გადამაფიქრებინეს. რაღაცით ხომ უნდა მერჩინა თავი და ოჯახი. ჰოდა, მეც კარგა ხანს მანქანით პიცას ვარიგებდი სახლებში...

შევამჩნიე, რომ ლეგენდარულ მძლეოსანს თვალები ცრემლით აევსო. სიტყვის გაგრძელება ვერ შეძლო. მოწმენდილ ცას შეაჩერდა. "ბურთი" რომ გადაყლაპა, ისევ მე მომიბრუნდა.

- ბედნიერი ვარ, რომ ისევ მშობლიურ მიწაზე აღმოვჩნდი. აღარც მეგონა, თუკი ვინმეს ვახსოვდი აქ. თურმე როგორ ვცდებოდი!..

4141
მკითხველის კომენტარები / 0 /
მსგავსი ამბები
რუბრიკის სხვა სიახლეები