[ისტორიიდან] ჰიტლერი, ფრანკო და მუსოლინი... ფეხბურთი ომიანობის დროს [VIDEO]

მსოფლიოში კორონავირუსის პანდემიამ, რომელმაც პლანეტის თითქმის ყველა ქვეყანა მოიცვა, გაცილებთ უფრო დიდი გავლენა მოახდინა ფეხბურთზე, ვიდრე მეორე მსოფლიო ომმა. 40-იან წლებში ომის მიუხედავად, ფეხბურთს შეძლებისდაგვარად მაინც თამაშობდნენ, მხოლოდ მსოფლიოს ჩემპიონატების ჩატარება ვერ მოხერხდა, ვინაიდან საომარი მოქმედედბების გამო, რომელშიც თითქმის მთელი მსოფლიო იყო ჩართული, გადაადგილება უსაფრთხო არავისთვის გახლდათ. 1942 წელს ტურნირისთვის გერმანიას უნდა ემასპინძლა, 1946-ში ბრაზილიას. სხვათა შორის ბრაზილია იყო პირველი ქვეყანა, რომელმაც 1950 წელს, ომისშემდგომ პერიოდში გამართულ პირველ მსოფლიო ჩემპიონატს უმასპინძლა.

ინგლისში შეჩერებული ჩემპიონატის, დანგრეული სტადიონებისა და ომში გაწვეული ფეხბურთელების მიუხედავად, ფეხბურთს მაინც თამაშობდნენ

ნაცისტური გერმანიის პოლონეთში შეჭრის (1939 წელი) შემდეგ, ინგლისის საფეხბურთო ასოციაციამ გადაწყვიტა ჩემპიონატის შეჩერება, მაგრამ გულშემატკივართა მხრიდან უკამყოფილება და მასობრივ დემონსტრაციების ტალღა მიიღო.

ათასზე მეტი პროფესიონალ ფეხბურთელს ომში წასვლა მოუწია, ფეხბურთის ასოციაციამაც ფეხი აუწყო საომარ რეჟიმს და ჩამოაყალიბა შვიდი (10 ან 12 გუნდიანი) ლიგა. თავიდან ხელისუფლებამ ფეხბურთელებსა და გულშემატკივრებს 50 მილზე მეტ მანძილზე გადაადგილება აუკრძალა, ხოლო სტადიონებზე 8000 მაყურებელზე მეტის დასწრება არ შეიძლებოდა, თუმცა ეს წესები მალევე შერბილდა, ვინაიდან ფეხბურთი იმ დაძაბულ დროში ნორმალური ცხოვრების ილუზიას ჰქმნიდა.

ცნობილი ინგლისელი ფეხბურთელი სერ ტომ ფინი იხსენებდა: „ხანდახან მსაჯის სასტვენამდე გაურკვევლი იყო, თამაში დაიწყებოდა თუ არა, ვინაიდან გუნდები გაფაციცებით ეძებდნენ ფეხბურთელებს, შემადგენლობის დასაკომპლექტებლად. როცა თამაში იწყებოდა, ირგვლივ ფეხბურთის გარდა აღარაფერი არსებობდა. გულშემატკივრებს თამაშზე საკუთარი ბუცები დაჰქონდათ, ვინაიდან იყო შემთხვევები, მწვრთნელები მაყურებლებში ეძებდნენ მოთამაშეებს. მაგალითად, საინტერესო ფაქტია, რომ ომის წლებში „კრისტალ პალასის“ შემადგენლობაში 186-მა ფეხბურთელმა ითამაშა“.

ბილი ბირელიხშირად ბომბდამშენები გულშემატკივრებს სტადიონების გარეშე ტოვებდნენ. მაგალითად „ოლდ ტრაფორდი“ ისეთ მდგომარეობაში ჩავარდა, რომ „მანჩესტერ იუნაიტედი“ 1949 წლამდე მისი „მოსისხლე“ მტრის „მანჩესტერ სიტის“ სტადიონზე ატარებდა შეხვედრებს. ერთ-ერთი ასეთი დაბომბვისას ანალოგიური ბედი ეწია ლონდონის „არსენალსაც“ და  კლუბი საკუთარი „ჰაიბერიდან“ „უაით ჰართ ლეინზე“ გადაბარგდა, დაზიანდა „უემბლიც“. იყო შემთხვევა, როდესაც ლონდონის „სტემფორდ ბრიჯზე“ სტადიონის თანამშრომლებმა ბომბი აღმოაჩინეს, მაგრამ გამნაღმველები ვერ მივიდნენ. საბოლოოდ ეს ნაღმი  „ჩელსის“ მწვრთნელმა ბილი ბირელმა გააუვნებელყო.

თითქმის ყველა ინგლისურმა კლუბმა დაკარგა ომში ფეხბურთელები, ამ მხრივ ყველაზე მეტად „არსენალი“ (8 ფეხბურთელი) და „ბოლტონი“ (7) დაზარალდნენ. ინგლისის სტადიონებზე დღემდე შეხვდებით მემორიალური დაფებს, სადაც გარდაცვლილი მოთამაშეების გვარებია ამოტვიფრული.

გერმანიაში კლუბების  წმენადა მოაწყვეს, ამხანაგური მატჩი მსოფლიო ჩემპიონატად მონათლეს, ერთმანეთს სამოქალაქო და სამხედრო გუნდები ეთამაშებოდნენ

ნაცისტურმა ხელისუფლებამ 1930-იანი წლებიდან საფუძვლიანად მოჰკიდა ხელი ფეხბურთს და მას სპორტის  N1 სახეობის სტატუსი მიანიჭა. გუნდიდან დევნიდნენ ყველა არა არიული წარმომავლობის მოთამაშეებს. კლუბთან ახალი კონტრაქტის გაფორმება ფეხბურთელს მხოლოდ მაშინ შეეძლო, თუ წარადგენდა ორი „ნამდვილი არიელის“ რეკომენდაციას.

ომის დაწყების მიუხედავად, გერმანიაში საფეხბურთო შეჯიბრებები მაინც გრძელდებოდა. გერმანიის საბჭოთა კავშირზე თავდასხმის დღეს (1941 წლის 22 ივნისი) ბერლინში ეროვნული პირველობის ფინალი მიმდინარეობდა „შალკესა“ და ვენის „რაპიდს“ შორის (ავსტრიული კლუბები მონაწილეობდნენ გერმანიის ჩემპიონატში მას შემდეგ, რაც ავსტრია 1938 წლის 12-13 მარტს გერმანიის შემადგენლობაში შევიდა), „რაპიდმა“ ის მატჩი 4:3 მოიგო, ეს ერთგვარად პოლიტიკური მოგება იყო, პირველი ტაიმის შემდეგ ავსტრიული კლუბი 0:3 აგებდა, მაგრამ მეორე ტაიმის ნახევარსაათიან შუალედში „შალკეს“ კარში 3 პენალტი დაინიშნა.

ფეხბურთი რჩებოდა პროპაგანდის მძლავრ იარაღად. გერმანიის ნაკრები გამალებით ეძებდა მეტოქეებს, რომ საჩვენებელი მატჩები ჩაეტარებინა ბერლინში და გამარჯვება მოეპოვებინა. ამ მოვლენებს „ალტერნატიულ მსოფლიოს ჩემპიონატს“ უწოდებდნენ. ევროპის ქვეყნების ეროვნულმა ნაკრებებმა ომის პერიოდში, ფაქტობრივად, შეწყვიტეს არსებობა, ხანგრძლივი მოლაპარაკებების შემდეგ მხოლოდ შვედეთის ნაკრებმა გამოთქვა გერმანიასთან საჩვენებელი თამაშის სურვილი. ძალიან ბევრმა მაყურებელმა მოიყარა თავი ამ მატჩის სანახავად, გერმანიის ხელისუფლება სრული შემადგენლობით ესწრებოდა შეხვედრას, რომელიც მოულოდნელად გერმანიამ 2:3 წააგო. როგორც ამბობენ, ამ მარცხმა წყობილებიდან გამოიყვანა ჰიტლერი და იგი მთელი ხმით უყვიროდა და საყვედურობდა ამ შეხვედრის ინიციატორ გებელსს. ამ  მარცხის შემდეგ გერმანიის პროპაგანდის მინისტრის ბრძანებით გერმანიამ საკუთარ მოედანზე თამაში აკრძალა. მოგვიანებით სლოვაკეთთან სტუმრად გამარჯვების შემდეგ ნაკრების ფეხბურთელები ფრონტზე გაიწვიეს.

გერმანიაშიც, ისევე როგორც ინგლისში, ჩამოყალიბდა რეგიონული ლიგები, სადაც თამაშობდნენ როგორც სამოქალაქო ისე სამხედრო კლუბები. ვერმახტს (გერმანიის შეიარაღებული ძალები), ლიუტვაფეს (გერმანიის საჰაერო ძალები) და ესეს-ს საკუთარი გუნდები ჰყავდათ. პროფესიონალ და სამოყვარულო კლუბებს შორის სხვაობა თვალსაჩინო იყო. ამ პერიოდში გამართული შეხვედრები არასაფეხბურთო ანგარიშებით მთავრდებოდა (15:3, 10:1), ყველაზე დიდი ანგარიშით კი „მუდერსბახმა“ „ენგერსი“ 32:0 დაამარცხა.

ხელისუფლების არაერთგზის მოწოდების მიუხედავად, შეეწყვიტათ ჩემპიონატი, გერმანიაში ფეხბურთის თამაშს მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში მაინც განაგრძობდნენ. მაგალითად 1944 წელს, დაბომბვის საშიშროების მიუხედავად, მაინც გაიმართა ჩემპიონატის გადამწყვეტი შეხვედრა „დრეზდენსა“ და „ჰამბურგს“ შორის, რომელიც დრეზდენელებმა 4:0 მოიგეს.

ესპანეთსა და იტალიაში ფეხბურთით რეჟიმს აძლიერებდნენ,  თამაშობდნენ მეხანძრეები და მფრინავები, დიქტატორების კლებები ვერ ხდებოდნენ ჩემპიონები

30-იანი წლებში იტალია ორჯერ გახდა მსოფლიოს ჩემპიონი, ევროპაში ერთ-ერთ ყველაზე საფეხბურთო ქვეყნად ითვლებოდა. მუსოლინის რეჟიმი ფეხბურთში დიდ ფულს აბანდებდა და შესაბამისად, მას პროპაგანდის მძლავრ იარაღად იყენებდა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში იტალიის ჩემპიონატი ჩვეულებრივ ტარდებოდა. მხოლოდ 1943 წელს სერია A დროებით შეჩერდა, მაგრამ 1944 წელს ჩატარდა Campionato Alta Italia - ნახევრადოფიციალური პირველობა, რომლის შედეგებიც იტალიის ფეხბურთის ფედერაციამ მხოლოდ 2002 წელს აღიარა. იმ წელს, ყველასათვის მოულოდნელად, ჩემპიონი „სპეცია“ გახდა, თუმცა მის მიერ მგებულ ტიტულს არა „სკუდეტოს“, არამედ „საპატიო ჩემპიონობას“ უწოდებენ.

საკმაოდ საინტერესოა ამ პატარა კლუბის ისტორიაც. საჩემპიონო სეზონში ეს მოკრძალებული კლუბი „ვიჯილ დე ფუოკოს“  (ეროვნული სახანძრო სამსახური) სახელით ასპარეზობდა. საქმე იმაშია, რომ „სპეციას“ პრეზიდენტი გერმანიაში გახლდათ დეპორტირებული და კლუბი, ფაქტობრივად, აღარ არსებობდა. ერთ-ერთმა დირექტორმა თხოვნით მიმართა ადგილობრივ სახანძრო სამსახურს, ძველის ბაზაზე ახალი კლუბი ჩამოეყალიბებონათ, რამდენიმე მეხანძრე კი საერთოდაც გუნდის შემადგენლობაში მოხვდა...

სპეცია, 1944 წელი

სამწლიანი სამოქალაქო ომის გამო, ნახევრადგანადგურებულ ესპანეთში, გენერალ ფრანკოს დიქტატურის პირობებში, 1939 წელს განახლდა საფეხბურთო ჩემპიონატი. სამოქალაქო ომმა დიდი დაღი დაასვა ესპანურ კლუბებს. გვარიანად დასუსტდა „ბარსელონა“, ბილბაოს „ატლეტიკის“ ბასკი ფეხბურთელების დიდი ნაწილი მექსიკაში გაიქცა. მადრიდის „ატლეტიკოს“ ბევრი ფეხბურთელი სამოქალაქო ომმა შეიწირა, რის გამოც მადრიდელები ფეხბურთელებსაც ვერ აგროვებდნენ. ხელმძღვანელობის გადაწყვეტილებით, კლუბი საკმაოდ ძლიერ სარაგოსას „ავიატორებთან“ გაერთიანდა. ახალ გუნდს „ატლეტიკო ავიასიონი“ ეწოდა და ორჯერ ზედიზედ ესპანეთის ჩემპიონის ტიტულიც მოიპოვა.

ატლეტიკო ავიასიონი

მუსოლინისგან განსხვავებით, ფრანკო ფეხბურთის დიდი გულშემატკივარი არ იყო, მაგრამ კარგად ესმოდა რა გავლენის მოხდენა შეეძლო ფეხბურთს ადამიანებზე და ხშირად იყენებდა მას პროპაგანდისთვის. როდესაც საზოგადოებაში უკმაყოფილება იზრდებოდა, მთელი დღეების განმავლობაში ტელევიზიით „რეალის“ თამაშებს აჩვენებდნენ.

აღსანიშნავია, რომ ომის დროს, ესპანეთსა და იტალიაში ფეხბურთი, ფაქტობრივად, პოლიტიკის ნაწილი იყო, თუმცა მუსოლინისა და ფრანკოს საყვარელი გუნდები, „ლაციო“ და „რეალი“ ვერცერთხელ ქვეყნის ჩემპიონები ვერ გახდნენ.

... და რა ხდებოდა ამ დროს საბჭოთა კავშირიში

1941 წლის 22 ივნისს, კიევში, საზეიმოდ უნდა გახსნილიყო ხრუშჩოვის სახელობის „რესპუბლიკური“ (მომავალში „ოლიმპიური“) სტადიონი, რომლის რეკონსტრუქცია 5 წელი მიმდინარეობდა. გახსნის მატჩზე კიევის „დინამოსა“ და ცდკა-ს შორის ყველა ბილეთი გაყიდული იყო. მაგრამ მატჩის დილას გადაწყდა, რომ თამაში გადაიდო.

24 ივნისს გაიმართა საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ორი შეხვედრა ქვემეხების გუგუნის ფონზე, დონეცკის „სტახანოვეცმა“ (შემდგომში „შახტიორი“) შინ წააგო სტალინგრადის „ტრაქტორთან“, ხოლო თბილისის „დინამომ“ ლენინგრადის „დინამო“ დაამარცხა. მეორე დღეს გაზეთებში ჩემპიონატის სატურნირო ცხრილი გამოქვეყნდა და პაუზაც გამოცხადდა.

ზაფხულში მოსკოვის ხელმძღვანელობამ საქალაქო ჩემპიონატი დაიწყო, მაგრამ შემოდგომაზე, როდესაც გერმანელები მოსკოვს მიუახლოვდნენ, ისიც შეწყდა.

სამამულო ომის დროს კიდევ ერთი ცნობილი მატჩი 1942 წლის 9 აგვისტოს კიევში გაიმართა - კიევის „დინამოს“ ფეხბურთელებით დაკომპლექტებულმა გუნდმა „სტარტმა“ 5:3 დაამარცხა გერმანეელი საზენიტო მსროლელებითა და აეროდრომის თანამშრომლებით დაკოლმპექტებული გუნდი „ფლაკელფი“.

საბჭოთა პროპაგანდის თანახმად, ამ შეხვედრის დამთავრებისთანავე, „სტარტის“ ფეხბურთელები დახვრიტეს. სინამდვილეში ეს არ იყო სიმართლე, და ამ გუნდმა რამდენიმე დღის შემდეგ კიდევ ერთი შეხვედრა გამართა, რომლის შემდეგაც „სტარტის“ 9 ფეხბურთელი გესტაპომ დააპატიმრა. იმ შეხვედრის მონაწილე 4 მოთამშე მალე მართლაც დაიღუპა. დიდხანს აწამეს НКВД-ს მოქმედი აგენტი ნიკოლაი კოროტკი. ნახევარი წლის შემდგებ ამ შეხვედრის მონაწილე 3 ფეხბურთელი ესესის-ის ოფიცერის მკვლელობისთვის კონცლაგერში სიკვდილით დასაჯეს.

n n n

არის მოსაზრება, რომ  რთულ პერიოდში ფეხბურთზე და ზოგადად, სპორტზე ყურადღების გამახვილება არამართებულია, მაგრამ კაცობრიობას უკვე ჰქონდა შესაძლებლობა დარწმუნებულიყო, რომ ასეთი მიდგომით სპორტის ჭეშმარიტი მნიშვნელობა იმალება: ყველაზე მძიმე პერიოდშიც კი, სპორტი რამდენიმე საათის განმავლობაში ადამიანს საშუალებას აძლევს, მძიმე რეალობას მოწყდეს და ცოტათი მაინც განიტვირთოს.

ბოლოს კი ცნობილი ინგლისელი დრამატურგის, ნობელის პრემიის ლაურეატის ჯონ გოლზუორთის სიტყვებით დავასრულოთ: „მსოფლიოში სპორტი ერთგვარ მაშველ რგოლად გვევლინება, რომელიც ადამიანებში ოპტიმიზმს აღვივებს, სადაც იცავენ წესებს და პატივს სცემენ მოწინააღმდეგეს“...

3620
მკითხველის კომენტარები / 1 /
ნათელა სვანიძე
0
მადლობთ ძალიან საინტერესო მოგონება იყო
მსგავსი ამბები
რუბრიკის სხვა სიახლეები
;