ალექსანდრე გომელსკი: ამირან სხიერელი ვაჟკაცური მოთამაშე იყო, მაგრამ ერთხელ ცრემლიც კი გადმოსცვივდა...

ქართულ კალათბურთს ვარსკვლევები არასდროს ჰკლებია, მაგრამ ამ მხრივ გასული საუკუნის სამოციანი წლები მაინც გამორჩეულია. ამირან სხიერელი იმ სახელოვანი თაობის წარმომადგენელია, რომლის წარმატებებიც ოქროს ასოებით ჩაიწერა სამამულო სპორტის მატიანეში. 1941 წლის 21 იანვარს ონში დაბადებულმა და ობლობაში გაზრდილმა (მამა მეორე მსოფლიო ომში დაეღუპა) ქართველმა ვაჟკაცმა მუხლჩაუხრელი გარჯით უმაღლეს მწვერვალებს მიაღწია: თბილისის "დინამოს" და საბჭოთა ნაკრების ორმეტრიანმა კალათბურთელმა საქართველოს უპირველეს გუნდთან ერთად 1962 წელს ევროპის ჩემპიონთა თასი მოიპოვა, საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატების ოქროს (1968), ვერცხლისა (1969) და ბრინჯაოს (1965) მედლების მფლობელმა 1969 წელს საკავშირო თასი დაისაკუთრა და თასების თასის ფინალისტი გახდა, საბჭოთა ნაკრების შემადგენლობაში ევროპის ჩემპიონობა ერგო...

საგულისხმო ფაქტი: 1947 წელს საბჭოთა კალათბურთელებმა პირველად ითამაშეს ევროპის ჩემპიონატზე პრაღაში, ყველა მეტოქე დაამარცხეს და ჩემპიონობა მოიპოვეს. ოქროსმედალოსანთა შორის იყვნენ ქართული კალათბურთის ლეგენდები – ოთარ ქორქია და ნოდარ ჯორჯიკია. მომდევნო წლებშიც არაერთხელ უთამაშიათ ჩვენებურებს კონტინენტის პირველობებზე, მაგრამ ერთბაშად ორი ქართველი ისევ კვარცხლბეკის უმაღლეს საფეხურზე 18 წლის შემდეგ ავიდა - 1965 წელს. მაშინ თბილისის "დინამოს" კალათბურთელებმა საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატში ბრინჯაოს მედლები მოიპოვეს. იმ გუნდიდან ზურაბ საკანდელიძე და ამირან სხიერელი მიიწვიეს საკავშირო ნაკრებში ევროპის ჩემპიონატზე საასპარეზოდ. ამ შეჯიბრებას მოსკოვმა და თბილისმა უმასპინძლეს. საბჭოთა სპორტსმენებმა უპრობლემოდ გადალახეს ყველა ბარიერი – ჯგუფში დაამარცხეს ისრაელი (88:50), იტალია (87:48), ჩეხოსლოვაკია (79:74), რუმინეთი (62:60), ფინეთი (89:52), გდრ (65:41), უნგრეთი (76:45), ნახევარფინალში პოლონეთს აჯობეს (75:61) და გადამწყვეტ მატჩში იუგოსლავიას დაუპირისპირდნენ.

კაშაი
- იუგოსლავებმა პირველად ბრჭყალები 1964 წელს ტოკიოს ოლიმპიურ თამაშებზე გამოაჩინეს. მომდევნო წელს კი კალათბურთელთა ევროპის ჩემპიონატს ერთ-ერთ ფავორიტად მოევლინენ. – გაიხსენა ერთხელ ჩეთან საუბრისას ნახევარ საუკუნეზე მეტი ხნის ამბავი ვეტერანმა კალათბურთელმა ამირან სხიერელმა. – შესანიშნავი მოთამაშეები ჰყავდათ: რადივოი კორაჩი, ტრაიკო რაიკოვიჩი, დრაგონ კოვაჩიჩი, ივო დანეუ, ზვონიმირ პეტრიჩევიჩი...

ჯგუფური ტურნირი მათ თბილისის სპორტის სასახლეში ითამაშეს და ყველა შეხვედრაში გაიმარჯვეს. ფინალური ორთაბრძოლა, რომელიც მოსკოვში გაიმართა, ჩვენ მოვიგეთ 58:49, მე და ზურაბი ევროპის ჩემპიონები გავხდით. საკო, როგორც მას თანაგუნდელები ვეძახდით, საოცარი კალათბურთელი იყო, ყველაზე ტიტულოვანი ქართველი კალათბურთელი გახდა: ევროპის ჩემპიონატზე ოთხჯერ გაიმარჯვა, მიუნხენში ოლიმპიურ ოქროს დაეუფლა და მსოფლიოს ჩემპიონობაც მოიპოვა.

ურუგვაელებმა ზურაბ საკანდელიძის მაისურა დაკუწეს და... [VIDEO]

1965 წლის ევროტურნირის საუკეთესო მოთამაშედ კორაჩი აღიარეს. იმ ჩემპიონატს მოსკოვში უნგრელი არბიტრი ერვინ კაშაიც ემსახურებოდა. მადიარის სიმპათიები ყოველთვის ჩვენი მეტოქეების მხარეს იხრებოდა. ეს ის კაშაია, რომელმაც 1962 წელს ჟენევაში ევროპის ჩემპიონთა თასზე თბილისის "დინამოს" და მადრიდის "რეალის" ორთაბრძოლა იმსაჯა შვეიცარიელ როჯერ ვებერთან ერთად. მაშინ მასპინძლის ობიექტურობა რომ არა, უნგრელი იმ შეხვედრას წაგვაგებინებდა. ეტყობა, 1956 წლის ამბები ჰქონდა გულში ჩახვეული.

მახსოვს, 1965 წელს ამხანაგური მატჩების გასამართავად ამერიკაში გავემგზავრეთ. ინდიანაპოლისში ერთ-ერთი პაექრობის არბიტრად ისევ ის უნგრელი დანიშნეს. რატომღაც ამითვალწუნა - გასაქანი არ მომცა. საფინალო სირენამდე წამები რჩებოდა. ერთი ქულით წინ ვიყავით. ამერიკელთა საპასუხო შეტევისას ბურთი ჩავჭერი, მთელი სისწრაფით გავექანე მეტოქის ფარისკენ და ბურთის კალათში ჩასატენავად ჰაერში აღვიმართე თუ არა, ზურგიდან მეტოქე დამეჯახა. ამ დროს კაშაიმ დასტვინა. ვხედავ, მე მაჯარიმებს. წარმოიდგინეთ, რაჭველი კაცი წონასწორობას რომ დაკარგავს. მივვარდი კაშაის - ამიხსენი, რატომ მაჯარიმებ-მეთქი, ვუყვირე. მან ხელით ისეთი ჟესტი მაჩვენა, რომ ვერ მოვითმინე, სასტვენი ჩამოვგლიჯე და ტრიბუნისკენ მოვისროლე. უნგრელის რეაქციამაც არ დააყოვნა - ტექნიკური ჯარიმაც მომცა. ის მატჩი ქულით წავაგეთ. "ეს რა ვქენი, ხულიგნობისთვის ნაკრებიდან დამითხოვენ-მეთქი", – გამიელვა თავში. გასახდელში თვალს ვერ ვუსწორებდი ბიჭებს. ჩვენი დელეგაციის ხელმძღვანელი რომ შემოვიდა, ფეხზე წამოვდექი და თავჩაქინდრულმა პატიება ვთხოვე. "ამხანაგო სხიერელო, თქვენ არასპორტული საქციელისთვის კი არა, იმისთვის უნდა დაისაჯოთ, ის კაშაი ლურსმანივით არ დააჭედეთ იატაკზე", - მითხრა ღიმილით და მხარზე ხელი მომითათუნა. ალბათ, საბჭოთა სპორტის ისტორიაში ეს იყო ერთ-ერთი იშვიათი შემთხვევა, როცა ათლეტი არასპორტული საქციელისთვის წაახალისეს...

არადა, ამირან სხიერელისთვის უხეში თამაში უცხო იყო. აი, რას წერს მის შესახებ კალათბურთის ცნობილი სპეციალისტი, ყოფილი საბჭოთა კავშირის ნაკრების მთავარი მწვრთნელი ალექსანდრ გომელსკი წიგნში "ცენტრები": "დაცვაში მჭიდროდ და წმინდად თამაშობდა, საიმედოდ მეურვეობდა არა მარტო ცენტრებს, არამედ მოედნის კალათბურთელებსაც. ცხადია, მე მისით დავინტერესდი, ვიფიქრე, ნაკრებში გამომადგება-მეთქი. ჩვენ ხომ მაშინ ვნერგავდით სწრაფ კალათბურთს პრესინგითა და კონტრშეტევებით. ასეთი სტილი ახლოს იყო ქართველებთან, ამიტომაც მათ ხშირად იწვევდნენ ნაკრებში. გუნდში მოხვდა ამირანიც... აქ თამაში მას ისე უნდოდა, როგორც არავის. ამაში ხედავდა მთავარ მიზანს. ამერიკის ტურნესთვის მზადებისას დუბნაში არ ყოფილა მასზე აზარტული და დაუღალავი კალათბურთელი. მისი შესაშური ენთუზიაზმი სხვა ბიჭებისთვის არაერთხელ მომიყვანია მაგალითად...

ბედი არ გინდა?! გაუთვალისწინებელი რამ მოხდა – ამირანი ვარჯიშისას უხეშ საშა კოვალიოვს შეეჯახა და მეტად არასასიამოვნო ტრავმა მიიღო. იმის მიუხედავად, რომ ვაჟკაცური მოთამაშე იყო, ცრემლიც კი გადმოსცვივდა, რადგან იფიქრა, ნაკრებში ვეღარ მოვხვდებიო. ექიმ რომან ზუბოვთან ერთად გადავწყვიტე, სხიერელისთვის გვემკურნალა და ტურნეში წაგვეყვანა. მისი თავდადება, მონდომება აუცილებლად უნდა დაფასებულიყო. დარწმუნებული ვიყავი, რომ გამოჯანმრთელებული ამირანი კარგად ითამაშებდა და ასეც მოხდა. კალათბურთმა მისცა მას ყველაფერი, ამიტომაც ცდილობდა, მოთმინებით, თავდადებული გარჯით დაეფასებინა მათი ამაგი, რომლებმაც იგი კალათბურთელად ჩამოაყალიბეს".

ონიდან დინამოში
ამირან სხიერელის სასპორტო კარიერა, თანატოლთა მსგავსად, ფეხბურთითა და ჭიდაობით დაიწყო. მე-7 კლასში ერთბაშად აიყარა ტანი და ფიზკულტურის მასწავლებელმა ტიტე ბერიშვილმა კალათბურთის სექციაში ჩაწერა – ჭიდაობას თავი დაანებეო, უთხრა.

- წარმოიდგინეთ ჩემი მდგომარეობა: იმ წლებში ონს დაუბრუნდა ცნობილი ფალავანი შურა მაისურაძე, რომელიც სპორტკომიტეტის თავმჯდომარედ დანიშნეს. მთელი რაიონი ჭიდაობს, მე კი კალათბურთზე უნდა ვიარო. კიდევ კარგი, რამდენიმე თანაკლასელიც ვარჯიშობდა ჩემთან ერთად სკოლის პატარა დარბაზში. 1957 წელს სოხუმში მოსწავლეთა საქართველოს პირველობაზე ვითამაშეთ. მას შემდეგ განსაკუთრებით შემიყვარდა კალათბურთი.

- თბილისი "დინამოში" როგორ აღმოჩნდით?

- 1959 წელს ბატონმა შურამ მოჭიდავეთა ნაკრებთან ერთად მეც წამიყვანა კასპში საქართველოს პირველობაზე. არადა, გუნდში არ ვიყავი. არც მიჭიდავია. შეჯიბრება რომ დამთავრდა, ბიჭები ონში დაბრუნდნენ, მე და შურა მაისურაძე თბილისში ჩამოვედით, "დინამოს" მთავარ მწვრთნელ გიორგი ავალიშვილს ჩააბარა ჩემი თავი. გიორგი ივანიჩმა უთხრა, ორმეტრიანი ბიჭი თუ გყავდათ, აქამდე სად იყავითო. მეორე დილით რვა საათზე დამიბარა მაშინდელ ლენინის დარბაზში. "თუ დამიჯერებ, დიდ კალათბურთს ითამაშებ, ოღონდ მე და შენ ბევრი შრომა დაგვჭირდებაო", მითხრა. მართლაც იმ დღიდან ყოველ დილით რვიდან ათ საათამდე მავარჯიშებდა პერსონალურად, ათი საათიდან "დინამოს" მთავარ გუნდს წვრთნიდა, საღამოს შვიდ საათზე ისევ ვარჯიში ჰქონდა. დღეს რომ ვუფიქრდები, მიკვირს, საიდან ჰქონდა ამ დიდებულ პიროვნებას ამდენი ენერგია. მაშინდელ "დინამოში" ვარსკვლავებმა მოიყარეს თავი. მათს წვრთნასა და თამაშებს რომ ვადევნებდი თვალს, მთავარ გუნდში მოხვედრაზე ვოცნებობდი.

[ლეგენდების კვალდაკვალ] ნაწილი II. გურამ მინაშვილი: აშშ ისტორიაში პირველად დავამარცხეთ

- როდის აისრულეთ წადილი?

- გიორგი ავალიშვილმა 1960 წელს ჯერ საქართველოს პირველობაზე მანდო ადგილი ძირითად გუნდში. იმავე წელს თბილისში პრაღის ნაკრები გვეწვია. მის წინააღმდეგაც ვითამაშე რამდენიმე წუთი, მერე საკავშირო ჩემპიონატის მატჩებში მოვსინჯე ძალები, გუნდში უფრო სტაბილურად 1961 წლიდან დავიმკვიდრე ადგილი, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც "დინამოში" მთავარ მწვრთნელად ოთარ ქორქია მოვიდა.

- კარიერაში ყველაზე მეტად რომელი გამარჯვება დაგამახსოვრდათ?

- ცხადია, 1962 წელს ჟენევაში ევროპის ჩემპიონთა თასის მოპოვება. ჯერ რუმინეთის გუნდს მოვუგეთ, შემდეგ თურქეთის "დარუშაფაკი" ჩამოვიშორეთ გზიდან, ნახევარფინალში ცსკა დავჯაბნეთ ორჯერ. მადრიდელებს ჩვენი ფინალისტობა რომ შეუტყვიათ, თურმე წინასწარ ზეიმობდნენ გამარჯვებას.
ჟენევაში რომ ჩავფრინდით, იქ ერთ პატარა სასტუმროში დავბინავდით. საღამო ხანს თანაგუნდელებთან ერთად ეზოში ჩავედი. ამ დროს ერთი ქალბატონი მოგვიახლოვდა ორ გოგონასთან ერთად. ქართული სიმღერა წამოიწყეს. გაოცებულებმა ერთმანეთს გადავხედეთ. გამოგვეცნაურა. გერმანელი ყოფილა, ბოლნისში უცხოვრია, მერე შუა აზიაში გადაუსახლებიათ, იქიდან ჟენევაში წასულა ოჯახთან ერთად. ჩვენი ჩასვლის ამბავი გაზეთებით შეუტყვია და მოგვაკითხა – ქართველების პატივისცემას რა დამავიწყებსო. გამომშვიდობებისას გვითხრა, ესპანელებთან მატჩზე ბევრნი მოვალთ თქვენ საქომაგოდ და არ შეგვარცხვინოთო.

ტრავმის გამო "რეალთან" არ მითამაშია, ამიტომ მეტი საშუალება მქონდა, თვალყური მედევნებინა ორთაბრძოლისთვის. მადრიდელებს ერთი მაგარი მოთამაშე ჰყავდათ – ამერიკელი ვეინ ჰაიტაუერი – 30 ქულა შესძინა საკუთარ გუნდს, მაგრამ მარცხისგან მაინც ვერ იხსნა. ჩვენმა ბიჭებმა ლამაზი თამაშით მოხიბლეს მაყურებელი. აშკარად დაჯაბნეს პირენეელები - 90:83 მოუგეს და ევროპის ჩემპიონთა თასი თბილისში ჩამოვიტანეთ.

მეფარე

- ექვსი წლის შემდეგ "დინამო" კვლავ ავიდა კვარცხლბეკის უმაღლეს საფეხურზე...

- დიახ, 1968 წელს საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი მოვიგეთ. მომდევნო წელს კი კიდევ ერთი ჯილდო დავისაკუთრეთ: საბჭოთა კავშირის თასის გათამაშებაში ზედიზედ დავამარცხეთ კიევის არმიის სასპორტო კლუბი (89:76), მოსკოვის "დინამო" (100:91), კიევის "სტროიტელი" (88:78) და მთავარი პრიზი გვერგო. იმავე წელს ევროპის თასების მფლობელთა თასის ფინალშიც გავედით. ვენაში პრაღის "სლავიასთან" გადამწყვეტ პაექრობამდე ერთი კვირით ადრე მოსკოვის ცსკა-სთან საკავშირო ჩემპიონატის მატჩი გვქონდა. არმიელებსაც ჩემპიონთა თასზე უნდა ეთამაშათ, ამიტომ შემოგვთავაზეს ორთაბრძოლის გადადება: გინდათ, ჩვენს ბაზაზე ივარჯიშეთ ეს ერთი კვირა, გინდათ სამხედრო თვითმფრინავით თბილისში დაგაბრუნებთო. სავარაუდო ტრავმის ეშინოდათ. ჩვენი გუნდის ხელმძღვანელობამ იუარა ასეთი წინადადება. რატომ, ვერ გეტყვით. ის მატჩი წავაგეთ, თან საფინალო სასტვენამდე ხუთი წუთით ადრე ფეხის მძიმე ტრავმა მივიღე. ისედაც ტანდაბალი გუნდი გვყავდა და ორმეტრიანი მეფარის დანაკლისმა ცუდად იმოქმედა "დინამოზე" - 6 ქულით დავმარცხდით...

ისევ ალექსანდრ გომელსკის დავესესხები: "ამირანი მტკიცედ და დამაჯერებლად იდგა მოედანზე ძლიერი ფეხებით, რომ მეტოქეებისთვის ეჩვენებინა, არავის არაფერს დაუთმობდა. იგი ბევრს მოძრაობდა, მაგრამ თავის ძალას უხეშად არასდროს იყენებდა. სხიერელი მოედანზე წაქცეული იშვიათად მინახავს, მოწინააღმდეგეებს კი მიმოფანტავდა ხოლმე, რაც მთავარია, ფარის სიახლოვეს არავის აკარებდა.

რატომ დაიბარა ნოდარ ჯორჯიკია ლავრენტი ბერიამ?

ცენტრის კვალობაზე სხიერელი საოცრად შრომისმოყვარე გახლდათ. ამის გამო მას განსაკუთრებით აფასებდნენ პარტნიორები. ვისაც და საიდანაც უნდა გაეგზავნა ბურთი კალათისკენ, იცოდა, რომ ფარქვეშ მაშინვე აღმოჩნდებოდა ამირანი და ბურთისთვის ბრძოლაში ჩაებმებოდა. იგი ნამდვილი "მეფარე" იყო.…ტყორცნის სიზუსტე არ აკლდა, მაგრამ სნაიპერობას არ ესწრაფოდა – ერჩივნა, სხვებისთვის შეექმნა ხელსაყრელი მომენტები. ამით იკმაყოფილებდა თავმოყვარეობას, ეს მისი თამაში იყო. მოედანზე თითქმის შეუმჩნეველი ყოველთვის საჭირო ადგილას საჭირო მომენტში ჩნდებოდა".

ამირან სხიერელი აქტიურ სპორტს 1973 წელს დაემშვიდობა. მერე თითქმის ათი წელიწადი ლევან მოსეშვილთან ერთად მშობლიური "დინამოს" კალათბურთელებს ავარჯიშებდა. 1977 წელს საბჭოთა კავშირის მე-2 ახალგაზრდულ თამაშებზე ხელმძღვანელობდა საქართველოს ნაკრებს, რომლის ღირსებასაც იცავდნენ ნიკოლოზ დერიუგინი, როლანდ გარუჩავა, ვლადიმერ ძიძიგური, კოკა ჯორჯიკია, გოჩა ბაბუნაშვილი, კახა ლომიძე... მაშინ ჩვენმა ბიჭებმა ფინალში ტურნირის ფავორიტ უკრაინის ნაკრებს სძლიეს და ჩემპიონობა მოიპოვეს.

1982 წლიდან ბატონმა ამირანმა შინაგან საქმეთა სამინისტროში პროფესიით სხვადასხვა პასუხსაგებ თანამდებობაზე იმუშავა, თუმცა კალათბურთისთვის ზურგი არასდროს შეუქცევია. მეტიც, მას შემდეგ უფრო მიეძალა დარბაზს, რაც მისმა ვაჟმა – ბაჩომ დაიწყო კალათბურთის თამაში: ბავშვობისას - "მართვეში", რომელსაც თამაზ ოქრუაშვილი და გია მიქაძე ხელმძღვანელობდნენ, შემდეგ – "დინამოში". ვეტერანი კალათბურთელი ოჯახური ტრადიციის გამგრძელებელ შვილიშვილს - ირაკლისაც ქომაგობდა. იმედიანად იყო დიდი ოჯახის მამა და ბაბუა, მაგრამ...

საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი, საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი, ღირსების ორდენოსანი ამაგდარი პიროვნება ამირან სხიერელი 18 მაისს გარდაიცვალა. მადლიერი შთამომავლობა სამშობლოს წინაშე ვალმოხდილ მამულიშვილს 21 მაისს საუკუნო გზაზე გააცილებს...

7482
მკითხველის კომენტარები / 3 /
ნათელა
0
ნათელი და სანთელი დაადგეს შენს სულს,ჩემო ამორე -მია,ძალიან დამწყდა გული,დიდებული მეგობარი იყავი ყველასთვის!!!
aburjga
0
ღმერთმა აცხონოს, დიდებული ადამიანი და მაგრი კალათბურთელი იყო, თუმცა მისი თამაში კარგად აღარ მახსოვს... იმდენი დრო გავიდა... ულმობელია წუთისოფელი!
მსგავსი ამბები
რუბრიკის სხვა სიახლეები
;