[VIDEO] რატომ უწოდა ინგლისის დედოფალმა მიხეილ ხერგიანს კლდის ვეფხვი

კლდის ვეფხვი

1969 წლის 4 ივლისს შემზარავი ამბავი შეიტყო თბილისმა - დოლომიტის ალპებში (იტალია) მწვერვალ სუალტოზე ასვლისას დაიღუპა ქართული ალპინიზმის უბადლო წარმომადგენელი, მსოფლიოში "კლდის ვეფხვის" სახელით ცნობილი მიხეილ ხერგიანი... 

მთელი საქართველო შეძრა მოულოდნელმა ტრაგედიამ... სვანეთი საყოველთაო გლოვამ მოიცვა... ლაღამში ხერგიანების სახლისაკენ ზღვა ხალხი დაიძრა საქართველოს ყველა კუთხიდან. ისინი ვერ შეგუებოდნენ იმ აზრს, რომ შესაძლებელი იყო, სიკვდილზე მრავალჯერ გამარჯვებული მთამსვლელისათვის ბედისწერას ემუხთლა…

საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი, ყოფილი საბჭოთა კავშირის სამგზის ჩემპიონი ალპინიზმში (1955, 1956, 1964), ხოლო სასიმაღლო და ტექნიკურ კლასებში, მეკლდეურობაში საკავშირო ჩემპიონატებისა და პროფკავშირების საკავშირო პირველობების შვიდგზის გამარჯვებული და მრავალგზის პრიზიორი, საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი მიხეილ ხერგიანი 1932 წელს დაიბადა მესტიის რაიონში.

[VIDEO] რით დასრულდა ლეგენდარული მიხეილ ხერგიანის შეჭიდება უშბის სარკესთან?

"სამი სახელი მქვია, - წერს ერთგან სწორუპოვარი მთამსვლელი, - ჩემი ნამდვილი სახელია ჩხუმლიანი, ასე შემარქვეს ნათლობისას ერთ-ერთი შორეული წინაპრის პატივსაცემად. მეორე სახელია მინანი - ასე მეძახდნენ შინ მამა, და-ძმები, ახლო ნათესავები. ჩემი მესამე სახელია მიხეილი. მიშად, მიხეილად ალპინიზმის ინსრტუქტორთა სკოლაში მომნათლეს, რადგან ჩხუმლიანის წარმოთქმა უჭირდათ. ახლა პასპორტშიც მიხეილ ხერგიანი მიწერია"...

სწორედ მინან-ჩხუმლიანმა დალაშქრა სხვადასხვა დროს კავკასიონის, პამირის, ტიან-შანისა და ალპების ურთულესი მწვერვალები. ინგლისში "კლდის ვეფხვის" წოდება მიანიჭეს. მიხეილ ხერგიანმა 1969 წლის 3 ივლისს – ტრაგედიამდე ერთი დღით ადრე (სუალტოს მწვერვალზე ასვლა მისთვის საბედისწერო აღმოჩნდა) თავის დღიურში ჩაწერა: "რაც მედლები მაქვს, ყველფერს მირჩევნია ის, რომ ბევრი მთამსვლელისთვის შემინარჩუნებია სიცოცხლე, ყველაზე მეტად მიხარებს გულს ის, რომ ადამიანს სიცოცხლეს შევუნარჩუნებ".

ბავშვობიდან ჭიდაობა, თხილამურობა და სპორტის სხვა სახეობები იტაცებდა. მამამისი - ბესარიონ ხერგიანი საბჭოთა კავშირში ერთ–ერთი პირველი და ცნობილი მთამსვლელი გახლდათ, რომელმაც 1937 წელს ძმასა და ბიძაშვილთან ერთად მწვერვალი უშბა დალაშქრა. მიხეილიც ამ გარემოცვაში იზრდებოდა. ბავშვობიდან ესმოდა საუბრები მთამსვლელთა ცხოვრების შესახებ, თავადაც სულ კლდეებზე დაცოცავდა, რამაც მისი არჩევანიც განსაზღვრა – ხერგიანმა მთელი ცხოვრება მთამსვლელობასა და კლდეზე ცოცვას განუყრელად დაუკავშირა.

"ყველაზე  ვაჟკაცური მაინც  მეგონა  და მგონია მთამსვლელობა, - წერს თავის დღიურებში სახელოვანი მამულიშვილი. - მე  მარტო ალპინიზმი  მაინტერესებდა, რაც მამაჩემს არ მოსწონდა... მახსოვს, ალპინიადა ტარდებოდა ბანგურიანზე. მე ვინ წამიყვანდა. ვერც გავბედე, მეთქვა მამაჩემისთვის. მესტიიდან რომ გავიდნენ, მეც გავყევი ჩუმად. მამაჩემმა გვიან გაიგო. ჩემი დაბრუნება მარტო არ შეიძლებოდა და წამიყვანეს მწვერვალზე".

ეს იყო 1946 წელს. ალპინიადის წარმატებით დასრულების შემდეგ ყველანი მესტიაში დაბრუნდნენ, სადაც დიდი საზეიმო საღამო გაიმართა. ლაშქრობის ხელმძღვანელმა სანდრო გვალიამ ჩხუმლიან ხერგიანს, როგორც ალპინიადის ყველაზე უმცროს მონაწილეს, საბჭოთა კავშირის ალპინისტის ნიშანი გადასცა.



სტალინის პიკზე

გავიდა დრო და მიხეილ ხერგიანი მთელმა მსოფლიომ გაიცნო. უმამაცეს მთამსვლელზე ლეგენდები დადიოდა. სინამდვილეში კი ერთი ჩვეულებრივი ადამიანი იყო ყოველდღიური დარდითა და სიხარულით.

1955 წელს პამირში, აკადემიის ქედზე, ქართველმა მთამსვლელებმა დაიპყრეს რევოლუციის (მოლოტოვის, "პრავდის") პიკი, რამდენიმე დღის შემდეგ კი, 23 აგვისტოს, ი.კახიანის ხელმძღვანელობით ჯგუფი, რომელშიც შედიოდნენ მ. ხერგიანი, ლ. ახვლედიანი და ჯ. მეძმარიაშვილი, საბჭოთა კავშირის უმაღლესი მწვერვალის - კომუნიზმის (სტალინის) პიკის დასაპყრობად გაემართა.

მისი სიმაღლე 7495 მეტრია. მთამსვლელები ახალი გზით - სამხრეთიდან ავიდნენ მწვერვალზე, რომელიც "ქართველთა გზის" სახელითაა ცნობილი და ერთ–ერთ ურთულესად მიიჩნევა. ამ საოცარი ასვლის გამო პირველი ოქროს მედალი და საბჭოთა კავშირის ჩემპიონის ტიტული ჯგუფთან ერთად მიხეილ ხერგიანმაც დაიმსახურა.

დაუჯერებელი გმირობის ამბავი: რატომ წამოუდგა ფეხზე ოთარ ქორქიას მთელი ამერიკის ნაკრები? [VIDEO]

ქართველი მთამსვლელის კლდეზე ცოცვის მოქნილი, სხარტი ტექნიკა პოპულარული იყო როგორც საბჭოეთში, ისე საზღვარგარეთ, მასზე ამბობდნენ: "კლდეზე კი არ ადის, ცეკვავსო". გამოირჩეოდა პიროვნული თვისებებითაც: ერთგული, კეთილშობილი პიროვნება გახლდათ. ალპინისტურ სამყაროში ცნობილი მთამსვლელები - ჯონათან ჰანტი, ჟან ფრანკო, არმანდო და რაიტი მას "კლდის ვეფხვის" სახელით მოიხსენიებდნენ. "ფანტასტიკურია! მისი ცოცვის ტექნიკა უზადოა, ისეთი შთაბეჭდილება რჩება, თითქოს მისი ხელებისა და ფეხების ქვეშ კლდეები ცოცხლდება," – აღფრთოვანებას ვერ მალავდნენ ევროპელები.

"30 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ბევრი კლდეზე მცოცავი მინახავს, სხვადასხვა ქვეყნის ცნობილ ალპინისტებთან მქონია ურთიერთობა, მაგრამ ხერგიანი ყველას სჯობდა", - წერდა იტალიელი მთამსვლელი და სენატორი არმადო და როიტი. "ის იყო არა მარტო მამაკაცი ყოველივეში, არამედ თენსინგი (თენსინგ ნორგეი, ევერესტის პირველი დამლაშქვრელი) ადამიანებს შორის". - ეს სიტყვები კი ჯონათან ჰანტს ეკუთვნის.


უშბა და ბეთქილი

"ჩვენი სოფლიდან უშბა კარგად ჩანს, - წერდა ბატონი მიხეილი დღიურში. - ბავშვობიდან ვოცნებობდი უშბაზე ასვლაზე, ალბათ, ამიტომაც გავხდი ალპინისტი"... პირველი თანრიგი რომ შეასრულა, საკუთარ თავს უთხრა, ახლა ოცნების ფრთაშესხმის დროც მოვიდაო: "უშბაზე არის ალიოშა ჯაფარიძის გზა, მამაჩემისა და ბიძაჩემის გზა, ივან მარის გზა, სხვა მთამსვლელებისაც... მე კი ჩემი გზა უნდა გავჭრა", - ფიქრობდა იგი.

ეს დღეც მალე დადგა. 1964 წელს საქართველოს ალპინიზმის ფედერაციამ ჩრდილოეთ უშბის აღმოსავლეთის კედლით დალაშქვრის გადაწყვეტილება მიიღო. უკვე სახელოვანმა ალპინისტმა მიხეილ ხერგიანმა ჯგუფი შეკრიბა გივი წერედიანის, შალვა მარგიანის, ჯოკია გუგავას, ჯუმბერ კახიანისა და კადერბეიჩის შემადგენლობით.

"უშბის ე.წ. სარკის (900-ით გადმოხრილი გლუვი კედელი) დალაშქვრა გადაწყვიტეს, - იხსენებს  საჭოთა კავშირის მრავალგზის ჩემპიონი მთამსვლელი ნუგზარ ნიგურიანი. -

კედლის ბოლო მონაკვეთი, სადაც სარკე მთავრდება, მკვეთრად გადმოხრილია, ვერც გვერდზე გადახვალ და ვერც ქვემოთ ჩახვალ, მხოლოდ ზემოთ უნდა ახვიდე. სწორედ აქ გაუჭირდათ მთამსვლელებს.
სიტუაციას ისიც ართულებდა, რომ ნაწვიმარი იყო". 

"მინდოდა, ძნელი მონაკვეთი სწრაფად გამევლო", - წერს ჩხუმლიანი. მაგრამ მალევე ამინდი აირია.

"ხელებით ვეკიდე. უშბას ეგონა, მოვწყდებოდი... ისე ვიყავი გაწამებული, სიკვდილი მინდოდა. უკვე ვფიქრობდი, თითები გამეშვა. მაგრამ ამას როგორ შევძლებ"?!

ასეთ დროს, ვინ იცი, ადამიანს რა არ გაუელვებს თავში...
ბეთქილი...

თებერვალში სვანები სოფელ ჟაბეშში დღეობას იხდიან, თუმცა წმინდა ფერხულში მხიარული ჰანგების ნაცვლად გოდება ისმის.

"ვაი, საბრალო ბეთქილ, ბეთქილ საწყალო"!

ვაჟკაცურია, ომახიანია ეს სიმღერა, მაგრამ მაინც გლოვაა...

ერთხელ სოფელ ჟაბეშში სამთი ჭიშხაში ჰქონიათ ჩაბმული. მოულოდნელად მოფერხულეთა წრეში თეთრ ჯიხვს გაუვლია და კლდეებს მიფარებია.

"ვინ დაიჭერსო", - ახმაურებულა ხალხი. - მონადირე ბეთქილი თუ შეძლებსო, მხოლოდ".

ბეთქილსაც გაუწევია თეთრი ჯიხვის საძებნელად. დიდი ხეტიალის შემდეგ თვალაუწვდენელ კლდეებში შესულა. უცებ წინ თეთრი ჯიხვი გადადგომია, რომელიც ნადირთა ქალღმერთად ქცეულა.

"ჩემო საყვარელო ბეთქილ, – უთქვამს მრისხანებით სახეშეცვლილ დალის, – ხომ გახსოვს, სიყვარულის ნიშნად მძივი რომ გაჩუქე, რა უყავი, აბა, მაჩვენე"!

ბეთქილი მიმხვდარა, რომ სიტყვა გატეხა - დალის ნაჩუქარი მძივი ხომ საცოლეს ჩამოჰკიდა ყელზე...
ნადირთა ქალღმერთმა ღალატი არ აპატია. გაუჩინარდა თუ არა, ჭაბუკს კლდეზე ფეხის დასადგმელი ადგილი ჩაუშვავდა. მამაცი მონადირე შერჩა ციცაბოს - ცალი ხელით ქარაფზე გადმოეკიდა.

ტყუილად ეცდებოდნენ მის გადარჩენას.

დალის ნება იყო ბეთქილის სიკვდილი.

"საბრალო ბეთქილ, საცოდავო ბეთქილ"!.. გონს მოეგო. ბიჭებს უყვირა, ჩემი თოკისგან ჩაეხსენითო. იცოდა, რომ გადმოვარდნის შემთხვევაში ყველანი მას გადაჰყვებოდნენ. ჯგუფის წევრებიც ხვდებოდნენ ამას, მაგრამ მათ, პირიქით, უფრო მეტად შემოიხვიეს თოკი.

"ნამდვილი მეგობრები... უშბამ არ დამინდო, ბიჭებმა კი არ გამწირეს"...

უცებ ძალის საოცარი მოზღვავება იგრძნო, ნიკაპი თითებამდე მიიზიდა. თავს ზემოთ პატარა ნაპრალი შენიშნა, მარჯვენა ხელით მოეჭდა. მერე ფეხი მიაშველა და...

ქვემოთ ბიჭებმა "ლილეო" დააგუგუნეს. ისე გრგვინავდა ხმები, ეგონა, მწვერვალები ჩამოიშლებაო...
მეშვიდე დღეს კედელი დაძლიეს და მწვერვალზე ავიდნენ. შესანიშნავი ამინდი იდგა.
იქ, ქვემოთ, სოფელში, კი მათს დაბრუნებას მოუთმენლად ელოდნენ...

მას შემდეგ ეს მაშრუტი არც ერთ უცხოელს არ გაუვლია, დღემდე მას მიხეილ ხერგიანის მარშრუტი ჰქვია.

ჩხვიმიანმა შემოდგომაზე იალტაში მეკლდეურთა საკავშირო ჩემპიონატი მოიგო. უშბის ამ კედლის დაძლევისთვის კი ოქროს მეორე მედალი დაიმსახურა.

ჟენიშ-ჩოქუსუს სიმუხთლე

ჟენიშ-ჩოქუსუ (ყირგ. ცნობილია, როგორც გამარჯვების პიკი) ტიან-შანის მთათა სისტემის უმაღლესი წერტილია - მისი სიმაღლე 7439 მეტრს აღწევს, მდებარეობს ჩინეთისა და ყირგიზეთის საზღვარზე. გამარჯვების პიკის მას 1946 წელს დაარქვეს. ახალი შვიდიათასიანი მწვერვალის აღმოჩენამ, ფართო ინტერესი გამოიწვია, მისი დაპყრობა 1949 წელს ალმათელმა ალპინისტებმა სცადეს, მაგრამ ჩრდილოეთ კალთიდან ჩამოწოლილი ზვავის გამო უკან დაიხიეს. 1955 წლის აგვისტოში ერთბაშად ორმა ექსპედიციამ გადაწყვიტა მწვერვალის დალაშქვრა. ალმათის გუნდი 6930 მეტრის სიმაღლეზე ავიდა, მაგრამ თოვლიან გრიგალში მოყვა, რის შედეგადაც 12 ალპინისტიდან მხოლოდ ერთი გადარჩა.

გამარჯვების პიკს ცუდი სახელი და ისტორია აქვს - არც ერთ მწვერვალს არ შეუწირავს იმდენი ალპინისტის სიცოცხლე, რამდენიც ჟენიშ-ჩოქუსუს. მისი მარადყინულიანი კალთები მრავალი სწორუპოვარი ვაჟკაცის საუკუნო სასუფევლად იქცა. ერთ-ერთი მათგანი ქართველი მთამსვლელი ილიკო გაბლიანი გახლავთ, რომელიც 6900 მეტრის სიმაღლეზე განისვენებს.

1961 წელს ჟენიშ-ჩოქუსუზე ოთარ გიგინეიშვილის ხელმძღვანელობით.ქართველებმა მოაწყვეს ექსპედიცია. მის შემადგენლობაში 23 ალპინისტი იყო, კირილ კუზმინის გარდა, ყველა - ქართული კლუბიდან. საბაზო ბანაკში ექსპედიციის ხელმძღვანელმა მიერიშეთა ჯგუფის ექვსი წევრი შეარჩია: ჯუმბერ მეძმარიაშვილი (ხელმძღვანელი), მიხეილ ხერგიანი ბიძაშვილ მიხეილ ხერგიანთან ერთად, თეიმურაზ კუხიანიძე, ილია გაბლიანი და კირილ კუზმინი. ერთ-ერთის ავადმყოფობის შემთხვევაში მთელი ჯგუფი ბანაკში უნდა დაბრუნებულიყო.

ამ ექსპედიციის შესახებ თავად ჩხუმლიანს უამბია მწერალსა და ალპინისტ ალექსანდრ კუზნეცოვისთვის, რომელსაც დაწვრილებით აქვს აღწერილი ყოველივე წიგნში "ქვემოთ სვანეთია". ვფიქრობ, უინტერესო არ იქნება, ზოგიერთ ეპიზოდს ამ წიგნიდან თუ მოვიშველიებთ...

მოიერიშე ჯგუფის წევრებმა პირველი ღამე 5300 მეტრზე გაათიეს, მომდევნო დღეებში ნელ-ნელა მიიწევდნენ წინ. 6500 მეტრზე თოვლში გამოქვაბულის თხრის თავი აღარ ჰქოდათ და ღამე კარავში გაატარეს. მომდევნო ორ დღეში ჯერ 200, შემდეგ კი 100 მეტრი წაიწიეს წინ.

ჩვენთვის, უბრალო მოკვდავთათვის, ალბათ, ძნელი წარმოსადგენია, თითქმის 7.000 მეტრის სიმაღლზე მთელი დღის განმავლობაში 100 მეტრზე მეტის გავლას როგორ ვერ ახერხებენ ალპინისტები, რომლებსაც უამრავი სიძნელე აქვთ გადასალახავი: 50 გრადუსამდე ყინვა, ჰაერის სიმშრალე, მზის მაღალი რადიაცია, ზოგჯერ გრიგალისებური ქარი და, რაც მთავარია, სიმაღლე - ჟანგბადის უკმარისობა...

კლდოვან-ყინულოვანი 160-მეტრიანი ბასტიონის დაძლევის შემდეგ ექსპედიციის წევრები ჟენიშ-ჩოქუსუს დასავლეთით განშტოებულ 6918 მეტრის სიმაღლის უსახელო პიკზე ავიდნენ, რომელსაც ვაჟა-ფშაველას სახელი უწოდეს. მერე 7360 მეტრზე ღამე კარავში გაათიეს. დილით იერიში რომ უნდა განეგრძოთ, მიხეილ ხერგიანი-უმცროსი ცუდად გახდა: სიარული არ შემიძლია - არც მაღლა, არც დაბლა, ვკვდებიო, თქვა. ჩხუმლიანმა უკან დაბრუნება გადაწყვიტა ბიძაშვილთან ერთად.

სხვები არ დაეთანხმნენ - მწვერვალისაკენ განაგრძეს გზა. მიხეილმა ბიძაშვილთან ერთად დაშვება დაიწყო. 6500 მეტრზე კარავი დასცა. მწვერვალიდან დაშვებულებიც წამოეწივნენ და ყველამ ერთად გაათია ღამე. "ილიკოს ფეხები მუხლამდე, ხელის მტევნები და სახე გაშავებული აქვს, - ამბობს წიგნში ჩხვიმლიანი. - ყველა გრძნობს, რომ დილამდე ვერ გაატანს. თეიმურაზსაც გაუშავდა ფეხისა და ხელის თითები. იცის, რომ უთითებოდ დარჩება, მაგრამ სწამს, რომ გადარჩება"...

მეორე დილით გზას რომ უნდა გადგომოდნენ, ჯუმბერი მივიდა მიშასთან და ყურში უჩურჩულა - ილიკო გარდაიცვალაო. დაუძლურებულებს იმ სიტუაციაში მისი ჩამოსვენება არ შეეძლოთ, ამიტომ დატოვეს კლდის პატარა მოედანზე მძიმე ქვების ქვეშ. ცოცხლები უნდა გადარჩენილიყვნენ და დაშვება დაიწყეს. ბიძაშვილები დიდი გაჭირვებით ჩავიდნენ საბაზო ბანაკში. კარგა ხნის მერე კუზმინიც გამოჩნდა, რომელმაც ექსპედიციის წევრებს აუწყა, რომ ყინულოვან კლდეზე დაშვებისას თეიმურაზ კუხიანიძე და ჯუმბერ მეძმარიაშვილი დაიღუპნენ.

მეორე დილით მიხეილ ხერგიანი და ჯოკია გუგავა გაემართნენ მათ საძებნელად და მიაგნეს კიდეც. მერე ექპედიციის წევრების დახმარებით ორივე დაღუპული ბანაკში ჩამოასვენეს. ილიკო გაბლიანის ცხედარი კი ყინულთა საუფლოში დარჩა.

1966 წელს ხერგიანი ისევ ავიდა გამარჯვების პიკზე, ამჯერად უკვე - აღმოსავლეთის მწვერვალზე. ტრავერსით უნდოდა პიკის გავლა, რომ ილიკოს ცხედარი ჩამოესვენებინა. ამ დროს მწვერვალზე მთამსვლელთა კიდევ ერთი ჯგუფი ადიოდა. ყინვისგან მათი ხელმძღვანელი დაიღუპა, რამდენიმე ალპინისტის სიცოცხლეც ბეწვზე ეკიდა, ამიტომ ქართველები მათ დასახმარებლად გაეშურნენ. სამაშველო სამუშაოებმა დიდი დრო წაიღო, ამასობაში ხვავრიელად მოთოვა და დასავლეთ მწვერვალზე ასვლა შეუძლებელი გახდა.

დედოფალიც აღაფრთოვანა

1964 წელს მიხეილ ხერგიანი ინგლისში მიიწვიეს ტურნირზე. ყველა ქალაქში დიდი პატივისცემით შეხვდნენ. ქართველი სპორტსმენი ადგილობრივ ცნობილ მეკლდეურებს ეჯიბრებოდა. ერთ-ერთ ასპარეზობას ინგლისის დედოფალიც დასწრებია. კლდეზე ცოცვისას მიხეილ ხერგიანს ტრიკონები (სპეციალური "ბათინკები", რომლის ძირი ვეფხვის ტორს წააგავს) ეცვა. დედოფალმა კლდეზე მცოცავებს რომ შეხედა, გაკვირვებულმა წამოიძახა, თურმე: "ერთს ვიცნობ, ჩვენია, მაგრამ ვინ არის ის, მეორე, კლდის ვეფხვივით რომ დაცოცავს"?  მედიამ დედოფლის ფრაზა აიტაცა და მიხეილ ხერგიანს "კლდის ვეფხვი" სამუდამო სახელად შერჩა...

"თოვლის ჯიქი" - თენსინგ ნორგეი "კლდის ვეფხვთან" მეგობრობდა. ისინი იალბუზზე ერთად უნდა ასულიყვნენ. იმ დღეს ამინდი გაფუჭდა და ნორგეიმ იერიშზე უარი თქვა. მიხეილ ხერგიანი მარტო ავიდა და კლდეზე საღებავით დააწერა: "კეთილი იყოს შენი მობრძანება, თენსინგ"! მეორე დღეს გამოიდარა. იალბუზზე ასული "თოვლის ჯიქი" მისალმების დანახვაზე კინაღამ გაგიჟებულა.

ხერგიანის ახლობლები ერთ ასეთ ამბავსაც იხსენებენ: ყოფილა შემთხვევა, რომ მიშას ასპარეზობაზე უარი უთქვამს. 1967 წელს საფრანგეთში პრესტიჟული ტურნირი ჩატარებულა კლდეზე ცოცვასა და ალპინიზმში. ვიაჩესლავ ონიშჩენკოს და მიშას წყვილი ყველას აოცებდა. ისინი 4 საათში გადიოდნენ ნებისმიერ რთულ მარშრუტს, რომელსაც სხვები 7-8 საათს ანდომებდნენ, ამიტომ ადგილობრივი მედია მათ მიმართ განსაკუთრებულ ინტერესს იჩენდა.

ქართულ-რუსულ დუეტს უცხოეთში ყოველთვის დაჰყვებოდა კაგებეს თანამშრომელი ევგენი გიპენრეიტერი, რომელიც მიშასთან მეგობრობდა. აი, რას მოგვითხრობს იგი თავის "ჩანაწერებში": "როდესაც ტურნირზე საბჭოთა წყვილი გამოიძახეს, ფრანგულმა ტელევიზიამ კამერები მომართა. მხოლოდ სლავა ონიშჩენკო გამოვიდა, მიშა არ ჩანდა. ვიფიქრე, რამე ხომ არ დაემართა-მეთქი და მოსაძებნად წავედი.

იქვე, ახლოს, მიწაზე იჯდა, ქართულად რაღაცას ღიღინებდა და თოკით კვანძებს აკეთებდა. რა ხდება, ხომ კარგად ხარ-მეთქი, - მივვარდი. მიშამ მშვიდად ამომხედა და წყნარად მითხრა, - შეჯიბრებაში მონაწილეობას არ მივიღებ, სანამ არ გამოაცხადებენ - სვანი მიხეილ ხერგიანი საქართველოდანო. რა უნდა მექნა, ტურნირს ვერ ჩავაგდებდით... ბოლოს, როგორც მიშას სურდა, ისე გამოაცხადეს. ყველა გაკვირვებული იყო - საქართველო გაგვიგია, მაგრამ სვანი რას ნიშნავსო. მე ავუხსენი მათ, რომ სვანეთი საქართველოს ძალიან ლამაზი კუთხეა, სადაც ხერგიანი დაიბადა-მეთქი.

1968 წელს ფრანგ ალპინისტთა ჯგუფს ყაბარდოდან სვანეთში გადმოვყევი. აღფრთოვანებული ამბობდნენ - სწორედ ამ კუთხეში უნდა დაბადებულიყოო "კლდის ვეფხვი".

საოცარი კაცი იყო. მახსოვს, ინგლისში, ლორდებმა მიიწვიეს. თავიდან შევფიქრიანდი - გლეხის ოჯახში გაზრდილი კაცია და ეტიკეტს როგორ დაიცავს-მეთქი, მაგრამ ჩემს გაოცებას საზღვარი არ ჰქონდა, როდესაც ვნახე, როგორ იქცეოდა მიშა მათთან. თავში გამიელვა - ლორდი ლორდთა შორის არის-მეთქი".

მიხეილის დაღუპვის შემდეგ სწორედ ერთ-ერთმა მათგანმა, ჯონ ჰანტმა, სამძიმრის დეპეშა გამოგზავნა ხერგიანებთან: "ჩემი და ყველა ინგლისელი მეგობრის სახელით ღრმა მწუხარებას გამოვთქვამ მიშას დაღუპვის გამო, თანაგიგრძნობთ თქვენ და თქვენს ოჯახს უდიდეს დანაკლისს. დარწმუნებული ვართ, მხნეობას გამოიჩენთ და ყოველთვის იამაყებთ მისი სახელით. ჩვენი სამძიმარი გადაეცით მიშას მამა ბესარიონს"!..

სუალტო

1969 წლის ივლისში ხერგიანი იტალიაში გაემგზავრა და მოსკოველ ვიაჩესლავ ონიშჩენკოსთან ერთად სარეკორდო დროში - სამ საათში ტორევენეციის 300-მეტრიან კლდეზე აცოცდა. ექვს საათში დაძლია 700 მეტრი სიმაღლის ბანკოტის კედელი, მაგრამ მესამე ასვლა დოლომიტებში ჩივეტას მასივის მწვერვალ სუალტოზე საბედისწერო აღმოჩნდა. მისი გამორჩეული მარშრუტი ბევრი ცნობილი ალპინისტისთვის დიდი ცდუნება იყო, თუმცა ქვების ცვენის გამო უფრთხოდნენ. როდესაც გაიგო, რომ ეს მარშრუტი გაბრიელ ივანესს ეკუთვნოდა (იგი 1937 წელს ავიდა სუალტოზე), მიხეილ ხერგიანს მამა და ბიძა - გაბრიელ ხერგიანი გაახსენდა, რომლებმაც, ასევე, 1937 წელს დალაშქრეს უშბა. როგორც ამბობენ, სწორედ ამის გამო გადაწყვიტა "კლდის ვეფხვმა" სუალტოზე ასვლა... ცალფა თოკით.

ამგვარმა გადაწყვეტილებამ მთამსვლელები გააოგნა, რადგან ასეთი კატეგორიის მწვერვალებზე მხოლოდ  ორმაგი თოკით ადიოდნენ, რასაც ორმაგი დაცვაც ჰქვია. ხერგიანი ფიქრობდა, რომ ცალფა თოკით სუალტოს რეკორდულად მოკლე დროში დალაშქრავდნენ. ასპარეზობას ასობით ადამიანი ადევნებდა თვალს. 600 მეტრის გავლის შემდეგ ონიშჩენკო დაცვაზე იდგა. მიშა ხერგიანი ამ დროს კლდის შიდა კუთხეში ბუნებრივ ღარში იმყოფებოდა, ქვების ცვენაც სწორედ აქ დაიწყო. მიხეილ ხერგიანს, სამწუხაროდ, მანევრირების საშუალება არ მიეცა. ქვების ცვენისას თოკი გადაიჭრა და...
"კლდის ვეფხვი" სუალტოს მოსწყდა...

9 ივლისს რომის ფიუმიჩინოს აეროპორტში ალპინიზმის უამრავმა მოყვარულმა მოიყარა თავი ქართველ გმირთან დასამშვიდობებლად. ორომტრიალში არავის შეუმჩნევია, ულამაზესმა ქალმა თუ როგორ გაარღვია მისკენ ზურგით მდგარი ფოტოკორესპონდენტების ტალღა და თვითმფრინავისკენ გაემართა...
იმ რეისით მოსკოვის კინოფესტივალზე სოფი ლორენი მიფრინავდა...

ზღვა ხალხი შეიკრიბა მესტიაშიც, რომ პატივით დახვედროდნენ ღირსეული მამულიშვილის ცხედარს.
აი, თვითმფრინავიც გამოჩნდა კავკასიის მთების თავზე, მაგრამ აეროპორტისკენ როდი დაეშვა დასაფრენად - მაღლა აუყვა მთაგრეხილებს, ბანგურიანისკენ, სადაც ჩხუმლიანმა ალპინისტური ნათლობა მიიღო, მერე უშბისკენ აიღო გეზი.

მფრინავებმა იცოდნენ, რომ "კლდის ვეფხვი" საუკუნო სასუფეველში მშვიდად ვერ დაიმკვიდრებდა ადგილს, რომ იმ მწვერვალებს არ დამშვიდობებოდა, რომლებიც, ალბათ, სიცოცხლეზე მეტად უყვარდა.

მიხეილ ხერგიანმაც სიკვდილი სიკვდილითვე დაამარცხა და ამიტომაც დარჩა იგი ხალხის ხსოვნაში ლეგენდად...

15 ივლისს, სწორუპოვარი მეკლდეურის დასაფლავების დღეს, მთელი სვანეთი (და არა მარტო) დაიძრა მესტიის ცენტრისკენ. უწყვეტ ნაკადად მოედინებოდა ადამიანთა მდინარეები. პროცესიის წინ ჩხუმლიანის პორტრეტის გვერდით თავდახრილი მიაბიჯებდა მისი მეწყვილე...

"მიშას დაღუპვის შემდეგ ალპინისტურ წრეებში გაჩნდა ეჭვი, რომ ხერგიანისნაირი მთამსვლელი ასე არ დაიღუპებოდა, რამე ხომ არ მოუწყვესო, - იხსენებს ნუგზარ ნიგურიანი. - ევროპელებს ეჭვი რუსებზე ჰქონდათ. განსაკუთრებით მძიმე დღეში აღმოჩნდა მიშას მეწყვილე - ეუბნებოდნენ, სვანეთში თუ ჩახვალ, მოგკლავენო... სლავა ონიშჩენკო მიშას მამამ შვილივით მიიღო სვანეთში"...



თოკის ენა

2001 წლის 1 ივლისს იტალიაში ქართველ მთამსვლელთა ახალი თაობა გაემგზავრა: აფი გიგანმა, გელა ოთარაშვილმა და ბენო ქაშაკაშვილმა გადაწყვიტეს, ხერგიანის დაღუპვიდან 32 წლის შემდეგ მწვერვალ სუალტოზე სახელოვანი თანამემამულის შეწყვეტილი მარშრუტი გაევლოთ. ერთხელ ბენო ქაშაკაშვილს ვთხოვე, იმ ექსპედიის შესახებ მოეთხრო.

"სუალტოზე ასვლა სპეციალურად 4 ივნისს დავამთხვიეთ. მწვერვალზე სწორედ ხერგიანის მარშრუტით ავედით და შიშიც ვჭამეთ, - მითხრა მან. - იქ ასვლას ყველა ერიდება, რადგან კედელი იშლება და ქვის ცვენა სახიფათოა. მეტი სირთულის კედელიც დაგვიძლევია, ხერგიანსაც, მაგრამ მისი დაღუპვა ბედისწერა იყო.

ჩივეტას მასივი თვალისმომჭრელად ლამაზია. ძირითადად, 3000-იანი მწვერვალებია, რომელთა რიცხვი 25-ს აღწევს. თითქმის ყველა მწვერვალს ყველა კატეგორიის მარშრუტი უდგება. სუალტო კი ამ მასივის ერთ-ერთი ულამაზესი მწვერვალია, რომელმაც იმსხვერპლა მიშა ხერგიანი, კაცი და მთამსვლელი, რომელსაც საქართველო დღემდე დასტირის. სუალტოს დანახვისას თავში გამიელვა: ნეტა, საკუთარი თვალით მენახა, როგორ გადიოდა ხერგიანი-ონიშჩენკოს წყვილი ამ მარშრუტს...

დილით სიცივემ გამოგვაღვიძა. მოძრაობა განვაგრძეთ. მარშრუტი უფრო და უფრო გართულდა. ნაშალი დაიწყო, დროდადრო ქვებიც ცვიოდა. ჩაფხუტმა გვიშველა. ის საბედისწერო ქვაც დამიდგა თვალწინ, მიშას რომ თოკი გადაუჭრა. შიშს დიდი თვალები ჰქონდა, მაგრამ მიშას შთამომავლებს ეს ამ გზიდან გადახვევის უფლებას არ გვაძლევდა. საჭირო გახდა პალოების, კიბეებისა და თოკების გამოყენება. კედლიდან "ბუხარში" შევედით, სადაც ონიშჩენკომ მიხეილი ზურგზე შეისვა კედელზე თოკისა და კიბის დასამაგრებლად. ვიაჩესლავი მიხეილის მოძრაობას თოკის მეშვეობით აკონტროლებდა, რომელიც ნელ-ნელა მისრიალებდა ზემოთ. შემდეგ ქვათაცვენის ხმა მოისმა. ონიშჩენკომ დაზღვევაზე თოკი დაჭიმა და ძლიერი ბიძგისთვის მოემზადა, მაგრამ ბიძგი არ იყო... სლავამ, ქვებთან ერთად, ჰაერში ვეფხვივით ხელფეხგაშლილი მიხეილის სხეული დაინახა მხოლოდ...

ურთულესი კედლის გავლის შემდეგ მწვერვალიც გამოჩნდა. კიდევ 50 მეტრი და სუალტოს წვერსაც მივაღწევთ. უცებ განელდა დაძაბულობაც და დაღლილობაც! ჩვენ მწვერვალზე ვართ! მიშას ვალი დავუბრუნეთ! მწვერვალი კი, მოგეხსენებათ, ვალს მაშინ აბრუნებს, როცა ნებას გაძლევს, მის თავსახურს მიაღწიო. ჩვენ ეს შევძელით, თანაც იტალიურ მწვერვალზე ნამდვილი ქართული სუფრა გავშალეთ პურით, ყველით, ჭაჭის არყით და დიდ წინაპარს, მიხეილ ხერგიანს, ჩვენებურად ჭიქა წავუქციეთ - მისი დამსხვრეული ოცნების სადღეგრძელო შევსვით... 

მწვერვალიდან იმ ადგილას მივედით, სადაც გადატეხილი წერაყინი დოლომიტებში ჩასულთ ატყობინებს, რომ 1969 წელს ამ მხარემ ქართველი კაცი, მიხეილ ხერგიანი, იმსხვერპლა. ჩვენ ამ ადგილსაც ერთი შესანდობარი ვთქვით და უკან დავბრუნდით.

მწვერვალის ძირში ვახტანგ ონიანის შექმნილი ხერგიანის ბრინჯაოს შესანიშნავი მემორიალი დგას. მწვერვალთა იდუმალ სამყაროში ეს ძეგლი "კლდის ვეფხვის" მთებთან თანაზიარობის უკვდავ სიმბოლოდ იქცა".

7482
მკითხველის კომენტარები / 2 /
მარიამი
0
მაგარია
ზაზა გოშუანი
0
სვანური სიამაყისა და ღირსების ეტალონი!
მსგავსი ამბები
რუბრიკის სხვა სიახლეები
;