მირიან ცალქალამანიძე: თურქი ჩოქბჯენში მყავდა, თავი ამომკრა, საფეთქელი გამისკდა... [VIDEO]

მზე ჯერ კიდევ დღეს არ დამშვიდობებოდა, თელავში რომ ჩავედი. ბატონ მირიანს ვინ არ იცნობსო, მითხრა სამარშრუტო ტაქსის მძღოლმა და მანქანა ზედ ჭიშკართან გამიჩერა…

ეს იყო 21 წლის წინათ. მაშინ ოლიმპიურ ჩემპიონ მირიან ცალაქლამანიძეს, რომელსაც ჰელსინკის ოლიმპიადის გმირმა დავით ციმაკურიძემ მოხდენილად "მოჭიდავე მერცხალი" უწოდა, 70 წელი უსრულდებოდა და თელავში სპეციალურად საიუბილეო მასალის მოსამზადებლად ჩავედი.
ბატონი მირიანი შინ დამხვდა. სტუმრობის მიზეზი რომ გაიგო, გაეღიმა. ეტყობოდა, ყურადღება ესიამოვნა.

ცოტა ხანს ვისაუბრეთ, შემდეგ დილამდე დავემშვიდობე. ახლა სად მიბრძანდებითო, მკითხა. სასტუმროში-მეთქი, რომ ვუთხარი, იწყინა – რა უპურმარილო კაცი მე მნახეთ, ამხელა სახლში ერთ სტუმარს ღამე ვერ გავათევინოო. შემრცხვა და მოვუბოდიშე.

სანამ ჩვენ ვსაუბრობდით, ქალბატონ მერის, მირიანის მეუღლეს, სანაქებო კახური სუფრა გაუშლია შვილიშვილების დახმარებით. გვიანობამდე შევყევით. მოსაგონარს რა გამოულევდა ოლიმპიურ ჩემპიონს.

ცალი ქალამანი და ნათხოვარი კედები
მისი წინაპრები მთიელი გლეხები ყოფილან, გვარად გუდაბრიშვილები. ერთხელ სოფელს მტერი დასცემია. გუდაბრიშვილებიც ჩაბმულან ბრძოლაში. ერთ-ერთ მათგანს ცალი ქალამნის ჩაცმაღა მოუსწრია და ნახევრად ფეხშიშველი შეგებებია მომხვდურთ. თავგანწირულ შეტაკებაში გამოჩენილი ვაჟკაცობისთვის მეფეს გუდაბრიშვილებისთვის აზნაურობა უბოძებია, თანასოფლელებს კი იმ გმირისთვის ცალქალამანა შეურქმევიათ, მისი შთამომავლებისთვის კი – ცალქალამანიძეები. ისინი კასპის რაიონის სოფელ კავთისხევში დასახლებულან. მირიანის მამა XX საუკუნის 20-იან წლებში რჩეულიშვილებს ჩასიძებია თელავის რაიონის სოფელ კონდოლში. 1927 წლის 9 მარტს კი მირიან ცალქალამანიძე მოვლენია ქვეყანას. მძიმე ცხოვრებისეული გზა გამოუვლია. ხუთი წლისას მამა გარდაცვლია, 1939 წელს მისი ოჯახი თბილისში გადმოსახლებულა.

- მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ მუშა-ახალგაზრდობის სკოლის რვაწლედი დავამთავრე და სწავლა იდუსტრიულ ტექნიკუმში განვაგრძე, - გაიხსენა მაშინ ჭაბუკობის წლები ოლიმპიურმა ჩემპიონმა. – სასწავლებლის ფეხბურთელთა გუნდში ვთამაშობდი. ერთხელ მაუდ-კამვოლის კომბინატის ფეხბურთელებს უნდა შევხვედროდით. იმ დღეს არ მათამაშეს. გული დამწყდა. ეს რომ შენიშნა ჩემმა მეგობარმა ანზორ კალანდაძემ, დარდის გასაქარვებლად ვარჯიშზე წამიყვანა "პეტრეს დარბაზში". კუთხეში მიყუჟული თვალს ვადევნებდი მორკინალებს. ერთი ბიჭი გადამეკიდა – გინდა თუ არა, მეჭიდავეო. ვერაფრით მოვიშორე. მეც ავდექი და ხალიჩაზე გავედი. მომიახლოვდა თუ არა, ფეხი მოვდე და ლეიბზე დავახეთქე. ასე განმეორდა რამდენჯერმე. ის ბიჭი გაიძახოდა, კვანტი არ შეიძლება, კვანტი არ შეიძლებაო. ამასობაში მწვრთნელიც მოგვიახლოვდა, ლევ კაპიტანოვი. სამი დღის შემდეგ თბილისის პირველობა მოვიგე თავისუფალ ჭიდაობაში. ეს იყო 1951 წელს. მაშინ 24 წლის ვიყავი...

მართალია, ამ ასაკში ფალავნები ზოგჯერ თავსაც ანაბებენ ჭიდაობას, მაგრამ ალღოიანი მწვრთნელის რჩევით მირიან ცალქალამანიძემ სწორედ მაშინ დაიწყო ვარჯიში. ცოტა ვინმეს თუ სჯეროდა, რომ იგი რამე შედეგს მიაღწევდა. იმავე წელს სოხუმში საქართველოს პირველობა გაიმართა. "ბებერი" ფალავანი ხალიჩაზე ლეონიდ ძეკონსკის ნათხოვარი კედებით გავიდა. 52 კილოგრამი წონითი კატეგორიის ფინალში აბესა მამაჯანოვთან დამარცხდა და მეორე ადგილს დასჯერდა.

ზეობის ოთხი წელი
მირიან ცალქალამანიძემ 1953 წელს ტექნიკუმი დაამთავრა და რადიოქარხანაში დაიწყო მუშაობა. სპორტის ოსტატიც გახდა. იფიქრა, ჩამს ასაკში მეტს მაინც ვერ შევძლებო და ჭიდაობას თავი დაანება. ერთ დღეს სამუშაოს დამთავრების შემდეგ შინ წასვლას რომ აპირებდა, გასასვლელთან კაპიტანოვი შენიშნა. მწვრთნელმა სიტყვაც არ ათქმევინა შეგირდს, ისე შემოისვა მოტოციკლზე და "პეტრეს დარბაზისკენ" გააქანა.

დადგა მძიმე გამოცდის დღეც. 1954 წელს ლენინგრადში საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი გაიმართა. ერთ-ერთი შეხვედრისას პირველობის ფავორიტთან, ბაქოელ გიორგი საიადოვთან დამარცხდა. აზერბაიჯანელმა ფალავანმა ბელარუს იგორ კარავაევთან წააგო. ცალქალამანიძეს ბოლო ორთაბრძოლა კარავაევთან ჰქონდა. წარმატების შემთხვევაში მინსკელი ჩემპიონი გახდებოდა, ქართველი ფალავანი ქულებით თუ გაიმარჯვებდა, მაშინ საიადოვი გადიოდა პირველ ადგილზე, სუფთად თუ აჯობებდა კარავაევს, მაშინ თავად დაიპყრობდა კვარცხლბეკის პირველ საფეხურს.

- კაპიტანოვს სხვა ვარიანტის გაგონებაც არ უნდოდა, - ღიმილით გაიხსენა ის ორთაბრძოლა ჩემმა მასპინძელმა. – აბა, რა უნდა მექნა. შერკინების მესამე წუთზე კარავაევს ელვისებური ილეთი ჩავუტარე. მან ხიდურზე გადასვლა ვერ მოასწრო და ბეჭებით შეეხო ხალიჩას. ოქროს მედალი მე დამრჩა. მაშინ ჩემთან ერთად საბჭოთა კავშირის ჩემპიონები გახდნენ თბილისელები – ნიკოლოზ მუზაშვილი, სერგო გაბარაევი, ვახტანგ ბალავაძე და გიორგი სხირტლაძე.

ლენინგრადის შემდეგ იყო ბუდაპეშტი, სადაც სტუდენტთა მსოფლიოს თამაშები გაიმართა. მირიან ცალქალამანიძემ იქაც პირველი ადგილი დაიკავა. სეზონის ყველაზე მნიშვნელოვანი შეჯიბრება იაპონიაში ჩატარდა. ამომავალი მზის ქვეყნის დედაქალაქში მსოფლიოს უძლიერესი ფალავნები შეიკრიბნენ. ქართველმა ფალავანმა აქტიურად ჩაატარა პირველი შეხვედრა მასპინძელ იუსიუ კიტანოსთან, მაგრამ მსაჯებმა ხელი კიტანოს აუწიეს. შემდეგ ცალქალამანიძემ ამერიკელი დელგადო და ოლიმპიური თამაშების ირანელი პრიზიორი მოლანბიე დაამარცხა.

   [ლეგენდების კვალდაკვალ] ლევან თედიაშვილი: რამდენიც გადაიხადეთ იმდენისა ვიჭიდავე!

"ტოკიოშიც ახლოს ვიყავი მიზანთან. ფინალში თურქი ჰუსეინ აკბასი უნდა დამემარცხებინა. 6:2-ს ვუგებდი კიდეც, მაგრამ ერთ მომენტში საკუთარ ფანდზე წამოვეგე და თავად შევეხე ბეჭებით ხალიჩას. საბოლოოდ მესამე ადგილი დავიკავე. ვერცხლის მედალი კიტანოს ერგო, ჩემპიონი კი აკბასი გახდა. დიდებული მოჭიდავე იყო. მართალია, მარჯვენა ფეხით კოჭლობდა, მაგრამ მსოფლიოს ჩემპიონობა ოთხჯერ მოიპოვა.

საერთაშორისო სარბიელზე ჩვენი გზები კიდევ ორჯერ გადაიკვეთა: 1956 წელს სტამბოლში მსოფლიოს თასი გათამაშდა. ფინალამდე ფრანგი ანდრე ზოეცი, ირანელი პანახ რაუიუტი, იტალიელი ლუჩეზო ჩიკალო და იაპონელი ლიდო კაცონო დავამარცხე. გადამწყვეტი პაექრობა კვლავ აკბასთან დავთმე და მეორე ადგილი დავიკავე. მაშინ თურქეთის გუნდის მთავარი მწვრთნელი იყო წითლანაძე-თავდგირიძე, რომელიც საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ გაქცეულა თურქეთში და იქაური მოქალაქეობა მიუღია. გული იჯერა ქართველებთან საუბრით. დამშვიდობებისას გაგვაფრთხილა, აქაურ მოჭიდავეებს წესად აქვთ, თუ გაუჭირდათ, მეტოქეს სახეში თავი ან მუჯლუგუნი მიარტყან, რომ დროებით გამოიყვანონ მწყობრიდან, თავად კი მწვრთნელისგან რჩევა-დარიგება მიიღონ, ამიტომ ფხიზლად იყავითო".

- აკბასსაც ხომ არ გამოუყენებია ეს "ილეთი" თქვენ დასამარცხებლად?

"სტამბოლში - არა, მელბურნის ოლიმპიადაზე კი... ავსტრალიაში მაშინ პირველ წრეში ამერიკელ რიჩარდ დელგადოს ვძლიე, შემდეგ იაპონელ ტადასი ასაის შევხვდი. აშკარად ვჯობნიდი მეტოქეს, მაგრამ სამიდან ორმა მსაჯმა მას მიაკუთვნა გამარჯვება. ამ უსამართლობაზე გადაირია საბჭოთა დელეგაციის ხელმძღვანელობა. უფრო მაყურებლები ატიურობდნენ – მსაჯთა მაგიდისკენ იწევდნენ. პროტესტმა გაჭრა - არბიტრებმა "შეცდომა" გამოასწორეს, რასაც ქომაგები ტაშის გრიალით შეხვდნენ. მესამე წრეში ინდოელ ბაბან დავარს მოვუგე წმინდად. მერე იყო ჰუსეინ აკბასი. ორთაბრძოლის მე-11 წუთზე, როცა თურქი ჩოქბჯენში მყავდა, თავი ამომკრა. საფეთქელი გამისკდა. სანამ სისხლს შემიჩერებდნენ, კარგა დრო გავიდა. ჰუსეინმა ქულით მძლია, სამაგიეროდ, ირანელ მოჰამედ ხოჯასტეპურთან წააგო. თეირანელი ფალავანი იმ წელიწადს სამჯერ მყავდა დამარცხებული საბჭოთა კავშირ-ირანის ნაკრები გუნდების ამხანაგურ შეხვედრებზე და, გასაგებია, ჩემი ერთგვარი შიშიც ჰქონდა - ფრთხილად მეჭიდავებოდა. ქულებითაც რომ მოეგო, ოლიმპიური ოქრო მისი იყო, მე კი ჩემპიონობისთვის აუცილებლად წმინდა გამარჯვება მჭირდებოდა. წინააღმდეგ შემთხვევაში კვარცხლბეკის უმაღლესი საფეხურისკენ გზას აკბასს ვუკვალავდი. ამის უფლება კი არ მქონდა".

ნდობის გამართლება
"მას შემდეგ, რაც საბჭოთა კავშირის ხალხთა სპარტაკიადაზე 1956 წელს ჩემპიონი გავხდი, ტაშკენტში საწვრთნელ შეკრებაზე ჩემს წონაში ხუთ მოჭიდავეს გვიხმეს – მე, მჭედლიშვილს, შაიხუტდინოვს, კარავაევსა და საიადოვს. ერთ-ერთ ვარჯიშზე ზაურ მჭედლიშვილთან შერკინებისას ლავიწის ძვალი გამიტყდა და თვე-ნახევარი ხალიჩას არ გავკარებივარ. მეგონა, ჩემი ოლიმპიური ოცნება ჩაიფერფლა. ამის მიუხედავად, წვრთნა არ შემიწყვეტია – კროსებს დავრბოდი, სპეციალურ ვარჯიშებს ვასრულებდი. მელბურნში გამგზავრების წინ კი ნაკრებში ორნი დაგვტოვეს – მე და საიადოვი. "მწვანე კონტინენტზე" სათადარიგოდ წამიყვანეს.

ავსტრალიაში ერთი კვირა მთელი დატვირთვით ვივარჯიშეთ. საკონტროლო შეხვედრებისას ორჯერ ვაჯობე საიადოვს. ასპარეზობის დაწყების წინ გუნდის მთავარმა მწვრთნელმა ვლადიმირ კრუტკოვსკიმ, რომელსაც ქართველები ძალიან უყვარდა, გამომიცხადა, შენ იჭიდავებო. სჯეროდა ჩემი. ამ ბოლო ორთაბრძოლაში უნდა გამემართლებინა ნდობა. მით უმეტეს, რომ საბჭოთა გუნდის თავისუფალი სტილით მოჭიდავეთაგან ოქრო ვერავინ აიღო. გივი კარტოზია და ამურ ციმაკურიძე მამხნევებდნენ. გამარჯვების ჟინით გავედი ხალიჩაზე. ოთხი წუთი ისე მიილია, უპირატესობას ვერც ერთმა ვერ მივაღწიეთ. მეხუთე წუთზე მეტოქე ქართული ჭიდაობის ფანდით გამოვიჭირე – შუაფეხით წინგდებით ბეჭებზე დავახეთქე ხოჯასტეპური და ოლიმპიური ჩემპიონი გავხდი. აკბასი მეორე ადგილზე გავიდა.

მელბურნიდან ათიდან რვა ქართველი ოლიმპიური მედლით დაბრუნდა. რომან ძნელაძის რაინდული საქციელი მინდა გავიხსენო: ფინელმა მიაკინენმა ოლიმპიადის ერთ-ერთ ფავორიტს – უნგრელ ლასლო პოიაკს მოუგო, მაგრამ ძნელაძესთან დამარცხდა. ბოლო ორთაბრძოლა ქართველსა და მადიარს ჰქონდათ. უცნაური სიტუაცია შეიქმნა: წარმატების შემთხვევაში რომანი ოლიმპიური ჩემპიონი გახდებოდა, ქულებით თუ წააგებდა, თავად ბრინჯაო შეხვდებოდა, ოლიმპისკენ კი ფინელს გაუხსნიდა გზას, სუფთად თუ დამარცხდებოდა, უნგრელს ოქრო შეხვდებოდა, ძნელაძეს კი - ვერცხლი. პაექრობის მიწურულს პოიაკი ქულებით რომ დაწინაურდა, ყველას ეგონა, ქართველი ფალავანი ბეჭებზე დაწვებოდა, მაგრამ მან ეს არ იკადრა - ბოლომდე იბრძოლა და ბრინჯაოს მედალს დასჯერდა"...

მომდევნო წელს მირინ ცალქალამანიძე სტამბოლში გაემგზავრა მსოფლიოს ჩემპიონატზე. იქ იგი ჰუსეინ აკბასს არ შეხვედრია, რადგან თურქი უკვე სხვა წონაში გამოდიოდა. მასპინძლებმა მის ნაცვლად ქართალი გამოიყვანეს. პირველ წრეში ქართველმა ფალავანმა იოლად სძლია ბულგარელ ჯენდოვს, შემდეგ იტალიელი დიამანტი დაამარცხა ქულებით, ფინალში ჩვენებურს ქართალი ეჭიდავა, რომელსაც საჯარიმო ქულები არ ჰქონდა და ჩემპიონობისთვის ფრეც ხელს აძლევდა. მასპინძელი 1:3 დამარცხდა. მირიანს მთელი საბჭოთა დელეგაცია ჩემპიონობას ულოცავდა, მაგრამ ორი საათის შემდეგ ყველაფერი თავდაყირა დადგა: მასპინძლებს შეხვედრა გაუპროტესტებიათ და მსაჯთა კოლეგიასაც ქართალთან ქართველის ჭიდაობის შედეგი შეუცვლია – აქაოდა, შეხვედრა ფრედ დამთავრდაო. ძალათი გააჩემპიონეს თურქი.

ცალქალამანიძეს ვერცხლი აკმარეს. სხვათა შორის, იგივე ბედი ეწია 1952 წლის ოლიმპიურ ჩემპიონ არსენ მეკოკიშვილსაც – თურქ ქაფლანთან მოგებული შეხვედრა წაგებად ჩაუთვალეს და ვერცხლს დააჯერეს.

ამ ჩემპიონატის შემდეგ მირიან ცალქალამანიძე აქტიურ სპორტში დიდხანს არ დარჩენილა – ვეტერან ფალავანი ხალიჩას ჩამოშორდა. ოთხ წელიწადში მან იმის გაკეთება შეძლო, რასაც სხვები მთელი ცხოვრება ვერ ახერხებენ: სპორტის დამსახურებულმა ოსტატმა, 1956 წლის ოლიმპიურმა ჩემპიონმა მსოფლიოს ჩემპიონატებზე ვერცხლისა და ბრინჯაოს მედლები დაიმსახურა, ორ-ორჯერ სტუდენტთა მსოფლიო თამაშებსა (1954-1955 წ.წ.) და საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატებში (1954, 1956) გაიმარჯვა, 1956 წლის მსოფლიო თასის მეორე პრიზიორმა იმავე წელს საბჭოთა კავშირის ხალხთა სპარტაკიადაზე ოქროს მედალი მოიპოვა.

მიწის ყივილი
ბავშვობისას მირიან ცალქალამანიძეს ხშირად უმუშავია ვენახში. თბილისში გადმოსახლების მერეც, როგორც კი მოიცლიდა, კონდოლს მიაშურებდა და ბარსა და თოხზე მუშაობით ბევრჯერ უჯერებია გული. ჭიდაობასთან განშორების შემდეგ ხუთი წელიწადი იმუშავა სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში ფიზაღზრდის მასწავლებლად, გული კი კახეთისკენ უხმობდა. 1964 წელს მეუღლეც დაითანხმა და შვილებთან ერთად თელავს დაუბრუნდა – ღვინის ქარხანაში დაიწყო მუშაობა ინჟინერ-ტექნოლოგად...

იმ ჩვენი პირველი და ბოლო შეხვედრის შემდეგ ხუთმა წელმა განვლო. ოლიმპიურ ჩემპიონს 2002 წელს თელავში დიდი ზეიმით აღუნიშნეს 75 წლის იუბილე. მოჭიდავეებმა მითხრეს, მძიმე სენით არისო ავად. იმ დღიდან, მართლაც, დიდხანს არ უცოცხლია – აგვისტოში გარდაიცვალა. ვალმოხდილი წავიდა ამ ქვეყნიდან ისე, რომ ზედმეტად არავინ შეუწუხებია, სამაგიეროდ, შთამომავლობას საამაყოდ დაუტოვა სახელი – მირიან ცალქალამანიძე.

2540
მკითხველის კომენტარები / 0 /
მსგავსი ამბები
რუბრიკის სხვა სიახლეები