[ისტორიული ანალიზი] ოლიმპიური კრიზისები და ომებით დაზარალებული ოლიმპიადები

ომებით დაზარალებული ოლიმპიადები

მაშინ, როცა კარანტინის გამო "მკვდარ ქალაქად" ქცეულ უჰანში საკუთარ სახლებში გამოკეტილი იქაურები სიცოცხლის ნიშნად სახლებში ნათურებს ანთებდნენ და ხმამაღალი შეძახილით - "მიდი უჰან, შენ გადარჩები" ერთმანეთს ამხნევებდნენ, მსოფლიო მათი ამ სულისშემძვრელი სამოქალაქო სოლიდარობის ჟესტს თანაგრძნობით კი შეჰყურებდა, მაგრამ ვირუსის შესაჩერებლად, ფაქტობრივად, არაფერი გაუკეთებია. მსოფლიომ არც სამოქალაქო ომის მსხვერპლი იმ პატარა სირიელი ბიჭის სიტყვები შეისმინა, ტანჯვით სიკვდილის წინ რომ თქვა, მე ღმერთს მოვუყვები ყველაფერსო... მართალია, ღმერთს სხვისი მოყოლა არაფრად სჭირდება, მაგრამ, სამწუხაროდ, კაცობრიობამ იმ ბიჭივით "ამბის მომყოლადაც" ბევრი აქცია...

[დეტალური ანალიზი] როგორ შეიჭრა კორონავირუსი ოლიმპიადის ფილტვებში

მაშინ, როცა კაცობრიობა მეცნიერული მიღწევებით ტრაბახობდა და სხვა პლანეტების ათვისებაზე ფიქრობდა, ერთმა პატარა ვირუსმა, რომელიც შეუიარაღებელი თვალით არც კი ჩანს, მთელი დედამიწა შეაფერხა, დააპაუზა, პრაქტიკულად - "შათდაუნი" გაუკეთა მას და დაგვანახვა ჩვენი უსუსურობა.

სწორედ ეს უხილავი და კაცობრიობისთვის დღემდე უცნობი ვირუსი გახდა იმის მიზეზი, რომ ოლიმპიზმის 124-წლიან ისტორიაში პირველად დაფიქსირდა ოლიმპიური თამაშების გადადების პრეცედენტი. 1896 წლიდან ანუ პირველი ოლიმპიადიდან მოყოლებული, თამაშები ჩაშლილა კიდეც და დათქმულ ვადებში არ გამართულა, თუმცა მისი გადადების შემთხვევა დღემდე არ ყოფილა. თანაც, წინა შემთხვევებში მიზეზი ყოველთვის ომი იყო - ძველ საბერძნეთში ომების და პოლიტიკური კრიზისების მოსაგვარებლად დაარსებულ ოლიმპიადებს აქამდე სწორედ ომები აჩერებდნენ, ახლა კი მისი შეფერხების მიზეზი პირველად გახდა განსხვავებული რამ - უსწრაფესად მზარდი პანდემია, რომელმაც მყისვე მოიცვა მსოფლიო, საშველი კი ჯერაც არ ჩანს. შედეგად მთელი მსოფლიო საშინელებათა ჟანრის ფილმის პერსონაჟად ვიქეცით.

ომები და ჩაშლილი ოლიმპიადები

ოლიმპიადა პირველად 1916 წელს ჩაიშალა, როცა მისთვის ბერლინს უნდა ემასპინძლა, თუმცა პირველმა მსოფლიოს ომმა ეს განზრახვა ჩაშალა. ამის მიუხედავად, მას მაინც მიენიჭა ნუმერაცია, როგორც ეს მოხდა 1940 წელს ტოკიოსა და ჰელსინკის თამაშების შემთხვევაში - VI, XII და XIII, რადგან ამას თვით ოლიმპიური ქარტია ითვალისწინებს. სამაგიეროდ, ქარტიაში არაფერია ნათქვამი თამაშების გადადებაზე, რამაც ახლანდელ ვითარებაში ცოტა საკამათო ვითარებაც გამოიწვია. იმ თამაშების მასპინძელი ქალაქები უკვე შერჩეული იყო და ამიტომაც დაინომრა, მაგრამ 1944 წლისთვის მასპინძელის შერჩევაზე არც უფიქრიათ - მეორე მსოფლიოს ომში ჩართულ მსოფლიოს ამისთვის არც ეცალა. საომარმა ვითარებამ ასევე შეიწირა ზამთრის ორი თამაშების ციკლიც - 1940 და 1944 წლებში არც მათ გამართვაზე უმსჯელია ვინმეს, თუმცა მათ არც ნუმერაცია მინიჭებიათ, რადგან არც მასპინძლები შეურჩევიათ და არც თამაშების ვადები გამოცხადებულა ოფიციალურად.

როგორც გითხარით, ომმა ოლიმპიადა პირველად 1916 წელს შეიწირა, რომლისთვისაც ბერლინს უნდა ემასპინძლა. თუმცა 1914 წლის 23 ივლისს იმხანად ავსტრო-უნგრეთის იმპერიაში შემავალმა ავსტრიამ ულტიმატუმი წაუყენა სერბეთს, მისი შეუსრულებლობის გამო კი 5 დღეში - 28 ივლისს ოფიციალურად გამოუცხადა ომი. სხვათა შორის, ამის შესახებ სერბეთს ტელეგრამით აცნობა, რაც ამ ხერხით ომის გამოცხადების პირველი პრეცედენტი იყო. ევროპისთვის ეს ის ასანთი აღმოჩნდა, რამაც ცეცხლი მოუკიდა პოლიტიკურად ისედაც დაძაბულ და ერთმანეთზე წაქეზებულ "ბებერ კონტინენტს". იქნებ მაშინ ბევრს ვერც წარმოედგინა მოვლენთა იმგვარად განვითარება, რაც მომდევნო წლებში იხილა მსოფლიომ, მაგრამ საბოლოოდ ამ 4-წლიანმა კონფლიქტმა 9 მილიონი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა და იმხანად ის ყველა სისხლისმღვრელი საბრძოლო ეპოქა გამოდგა, ვიდრე პლანეტამ მეორე მსოფლიო ომი არ იხილა. ბუნებრივია, ამ პირობებში მსოფლიოს და მით უფრო ევროპას ოლიმპიადისთვის ნამდვილად არ ეცალა.

ამ ქარცეცხლიდან 22 წელიწადში ომმა ისევ შეიწირა ოლიმპიადა - ამჯერად XII თამაშები, რომლისთვისაც ტოკიოს უნდა ემასპინძლა. არადა, მაშინ თამაშები პირველად უნდა ჩატარებულიყო აზიაში და პირველად უნდა გასცდენოდა ევროპა-ამერიკას - მანამდე ხომ ყველა თამაშები "ბებერ კონტინენტზე" და ამერიკაში გაიმართა. ტოკიო ამ თამაშების მასპინძლად ჯერ კიდევ 1932 წელს დასახელდა იმის მიუხედავად, რომ იმ დროს უკვე ჰქონდა საომარი კონფლიქტი ჩინეთთან. თუმცა მაშინ მასპინძლად ტოკიოს არჩევა არა მარტო ამის გამო აღმოჩნდა ბევრისთვის მოულოდნელი - მას ხომ მეტოქეობას ბარსელონა, ჰელსინკი და რომი უწევდნენ.

იაპონიისა და ჩინეთის პერმანენტული ომები 1931 წლიდან ხდებოდა, როცა იაპონიამ დაიპყრო მონღოლური ხატაელების (კიდანები), ტუნგუსური წარმოშობის ჯურჯენების, სიანბების ტომებითა და საკუთრივ მანჯურიელებით დასახლებული მანჯურიის პროვინცია. თუმცა 6 წლის განმავლობაში ამგვარ შეტაკებებს ორივე მხარე ინციდენტად მოიხსენიებდა, ფართომასშტაბიანი ომი კი 1937 წლის 7 ივლისიდან გაჩაღდა, როცა იაპონიამ დაბომბა მარკო პოლოს ხიდი და ჩინეთში შეიჭრა. ეს თარიღი მიჩნეულია აზიაში მეორე მსოფლიოს ომის დაწყების თარიღად, ევროპაში კი ამ ყველაზე სისხლისმღვრელ ომს მძლავრი ბიძგი ორი წლის შემდეგ გერმანიის პოლონეთში შეჭრამ მისცა. იაპონელმა კანონმდებლებმა ჩინეთთან ომის გამოცხადებისთანავე მოითხოვეს ოლიმპიადის გადადება. მით უფრო, რომ გაუქმდა 1938 წლისთვის დანიშნული შორეული აღმოსავლეთის თამაშები. პოლიტიკოსებს სამხედროებმაც აუბეს მხარი, რომლებიც ითხოვდნენ, რომ გამართვის შემთხვევაში თამაშებისთვის საჭირო ინფრასტრუქტურის ასაშენებლად გამოეყენებინათ მხოლოდ ხის მასალა, რკინა ომში სჭირდება ქვეყანასო.

ამის მიუხედავად, სოკ-ის იაპონელი წევრები 1938 წლამდე მაინც ირწმუნებოდნენ, რომ ომი მალე დასრულდებოდა და ტოკიო შეძლებდა თამაშების მასპინძლობას, თუმცა იმავე წლის 16 ივლისს იაპონიის მთავრობამ ოლიმპიადის მასპინძლობა ოფიციალურად იუარა. როგორც მოგვიანებით გაირკვა, სავსებით სამართლიანად, რადგან ომის მალე დასრულება კი არა, 1941 წლის 7 დეკემბერს იაპონიის საჰაერო ძალები თავს დაესხნენ ჰავაის კუნძულებზე მდებარე აშშ-ს პერლ-ჰარბორის სამხედრო ბაზას, რითაც აშშ-ც ჩაება მეორე მსოფლიო ომში.

ტოკიოსგან მასპინძლობაზე უარის თქმის შესახებ იაპონიის მთავრობამ 1938 წლის 16 ივლისს გამოაცხადა, ეს მისია კი ქვეყნის განათლების მინისტრს, თავისი ეპოქის გამორჩეულ პოლიტიკოს კოიჩი კიდოს დაეკისრა: "როცა შორეულ აღმოსავლეთში კვლავ გამეფდება მშვიდობა, ჩვენ ისევ მოვიწვევთ ოლიმპიურ თამაშებს ტოკიოში, თან ვისარგებლებთ შემთხვევით და ვაჩვენებთ მთელი მსოფლიოს ხალხებს, როგორია ჭეშმარიტად იაპონური სული".

ვინ დაწყევლა? ტოკიოში ოლიმპიადა 1940-შიც უნდა ჩატარებულიყო... ოლიმპიური საფრთხე 40 წელიწადში ერთხელ

იაპონიას ამ მიზნის მისაღწევად ლოდინი ზუსტად 24 წელიწადს მოუხდა, როცა ტოკიომ 1964 წელს მაინც უმასპინძლა ოლიმპიადას. თუმცა 1940 წელს სოკ-მა ისევ სცადა თამაშების გადარჩენა და მისი მასპინძლობა ჰელსინკს შესთავაზა, როგორც 1932 წლის აპლიკანტთა შერჩევის პროცესში მეორე ადგილზე გასულ კანდიდატს. ფინელებიც ყაბულს იყვნენ, მაგრამ მსოფლიო არა და არ წყნარდებოდა: ზემოთაც გითხარით, რომ 1939 წელს გერმანია პოლონეთში შეიჭრა და მეორე მსოფლიო მთელი ფრონტით გაიშალა პლანეტაზე. ბუნებრივია, ამან ჰელსინკის ოლიმპიადაც შეიწირა.

ტოკიოს ახდენილი ოცნება

ამ ომის შემდეგ მსოფლიო, როგორც იქნა, ცოტათი მიწყნარდა და 1948 წელს ისევ გაიმართა ოლიმოპიური ტამაშები, რიგით - XIV, რომელსაც მონდონმა უმასპინძლა. თუმცა იქ იაპონია არ მიიწვიეს! მას თამაშებში მონაწილეობის უფლება 1951 წელს დართეს, როცა დაასრულა სამხედრო ოკუპაციის პერიოდი (საინტერესოა, ამ მუხლს რატომ არ იყენებენ რუსეთის მიმართ?) და მომდევნო წელს ჰელსინკში მართლაც გამოვიდა.

ტოკიომ 1960 წლის ოლიმპიადის მასპინძლობაზეც შეიტანა განაცხადი, თუმცა ამის ნება 1964 წლისთვის დართეს, როცა ამ ქვეყანამ მსოფლიოს მართლაც აჩვენა ჭეშმარიტად იაპონური სული - ეს თამაშები ერთ-ერთი საუკეთესო გამოდგა ოლიმპიადების ისტორიაში, სადაც მსოფლიოს 47 და 111 ოლიმპიური რეკორდი დამყარდა, იაპონელებმა კი 29 მედალი მოიპოვეს: 16 ოქრო, 5 ვერცხლი და 8 ბრინჯაო. მათთვის ეს ერთ-ერთი გამორჩეული გამოსვლაა ოლიმპიადებზე, რამაც მესამე გუნდური ადგილი მოუტანათ.

სხვათა შორის, მანამდე სურვილი 1916 წლის პირველი ჩაშლილი თამაშების მასპინძელმა ბერლინმაც აისრულა, საამისოდ კი მასაც თითქმის იმდენივე ხნის ლოდინი დასჭირდა, რამდენიც - ტოკიოს: ბერლინში ოლიმპიადა 20 წლის შემდეგ, 1936 წელს გაიმართა.

ტოკიოს ოლიმპიადის შემდეგ იაპონიაც დაწყნარდა და მსოფლიოც ცოტათი მიყუჩდა, ოღონდ - არა ბოლომდე: ავანსცენაზე აწ უკვე ყოფილი საბჭოთა კავშირი და აშშ გამოვიდნენ, მათ შორის გაჩაღებულმა "ცივმა ომმა" კი კიდევ ორჯერ დააყენა ოლიმპიადების გამართვა საფრთხის ქვეშ.

საბედნიეროდ, მოსკოვის 1989 წლის XXII და ლოს ანჯელესის 1984 წლის თამაშები ჩაშლას გადაურჩა, თუმცა პოლიტიკურად მეტოქე ბანაკებმა ერთმანეთის ტერიტორიაზე გამართულ ამ ღონისძიებებს ბოიკოტი გამოუცხადეს. სამწუხაროდ, მათ თავიანთი პოლიტიკური ბლოკების ქვეყნების უმრავლესობაც აჰყვა და გუნდები არ მიავლინეს ჯერ მოსკოვში, მერე კი - ლოს ანჯელესში. ცხადია, ამან ფრიად დააზარალა არა მარტო ცალკეული სპორტსმენები (არადა, მათ შორის ორივე ბანაკიდან ბევრი ცნობილი ათლეტი იყო), უპირველესად, თავად ამ ოლიმპიადების იმიჯზე იმოქმედა ცუდად.

399
მკითხველის კომენტარები / 0 /
მსგავსი ამბები
რუბრიკის სხვა სიახლეები
;