პიერ პაოლო პაზოლინი - დიდი რეჟისორის საფეხბურთო ფილოსოფია

1975 წლის 16 მარტს 9:30 პარმაში უჩვეულო საფეხბურთო მატჩი შედგა. ერთმანეთს პიერ პაოლო პაზოლინისა და ბერნარდო ბერტოლუჩის გუნდები დაუპირისპირდნენ. ბერტოლუჩი თავად მინდორზე არ გამოსულა და თავისიანებს ტრიბუნიდან ამხნევებდა, ხოლო პპპ-ს თავისი ტრადიციული მარცხენა ფრთა ჰქონდა დაკავებული. მატჩი, რომელიც ბერტოლუჩის 34-ე დაბადების დღეს ჩატარდა, ლაურა ბეტის1 მიერ იყო მოწყობილი.

პაზოლინი და ბეტი

ამისთვის მან სტადიონი დაიქირავა, დიდი ტორტი შეუკვეთა და ადგილობრივი ჟურნალისტები და ფოტოგრაფები დაპატიჟა. ლაურამ ეს ორი მაესტროს შესარიგებლად გააკეთა. „უკანასკნელი ტანგო პარიზში“ პაზოლინის არ მოეწონა და ეს ბერტოლუჩის ძალიან ეწყინა2.

ბერტოლუჩი და პაზოლინი

იმ პერიოდში ბერტოლუჩი პარმას პროვინციაში „მეოცე საუკუნე“-ს იღებდა, ხოლო პაზოლინი მანტუაში „სალო, ანუ სოდომის 120 დღე“-ს. მოთამაშეებიც გადასაღები გუნდებიდან შეირჩნენ. პაზოლინის ბიჭები კლუბ „ბოლონიის“ ფერებში, ლურჯ-წითლებში (Rossoblù) იყვნენ გამოწყობილნი, ხოლო ბერტოლუჩის გუნდის ფორმის ფერები ფილმის კოსტუმების დიზაინერმა გიტ მაგრინიმ შეარჩია. მისი მაისურები იისფერი იყო, რომელზეც ყვითლად დიაგონალურად წარწერილი იყო - Novecento და ჭრელი გეტრები, რომლებსაც ბურთის დონეზე, დიზაინერის გათვლით, ფსიქოდელიური ეფექტი უნდა შეექმნათ. „ეს რა ფორმაა?“ ოდნავ გაღიზიანებულად იკითხა პაზოლინიმ.

„ეს იისფერი ფორმაა, რომელიც აღიზიანებს და აბნევს მათ მოწინააღმდეგეებს“ უპასუხა ბერტოლუჩიმ. „კარგი ტრიუკია“, შეაქო პპპ-მ. ეს მატჩი ისტორიაში შესულია ამ სახელით Novecento (მეოცე საუკუნე) VS Centoventi (ასოცი). “კამპო დელა ჩიტადელაზე“ მატჩი საინტერესოდ წარიმართა. პაზოლინის გუნდი 2:0 დაწინაურდა. ეს მოსალოდნელიც იყო. „მეოცე საუკუნე“-ს ხმის ოპერატორი დეჩიო ტრანი იხსენებს: „პაზოლინი თავად იყო კარგი მოთამაშე3, კიდევ ნინეტო დავოლი და ფრანკო ჩიტი4 ...ჩვენთან შედარებით ბრაზილიელები იყვნენ“.

40-იან წლებში პიერ პაოლო პაზოლინი დედულეთის-კაზარსას ადგილობრივ გუნდში თამაშობდა. ნინეტო დავოლისთან

ზემოთ დავწერე, რომ მოთამაშეები გადასაღები გუნდებიდან შეირჩნენ, თუმცა მთლად ასეც არ იყო საქმე. მეტოქის უპირატესობა ნათელი რომ იყო, ბერნარდო მხოლოდ თავისი გუნდის ფსიქოდელიური გეტრების იმედად არ დარჩენილა, მან და ფოტოგრაფმა ბეპე ფონტანამ გუნდის გასაძლიერებლად „პარმას“ ახალგაზრდული გუნდიდან ორი მოთამაშე დაიმატეს, რომლებმაც გადაწყვიტეს კიდეც მატჩის ბედი - 5:2 ბერტოლუჩის Novecento-ს სასარგებლოდ. საინტერესოა, რომ სხვადასხვა წყაროს მიხედვით, იმ ორი ახალგაზრდიდან ერთ-ერთი 15 წლის კარლო ანჩელოტი იყო, შემდგომში დიდი მოთამაშე და მწვრთნელი. დამარცხებას იმანაც შეუწყო ხელი, რომ პიერ პაოლომ ნახევარი საათით ადრე დატოვა მინდორი და ტრიბუნაზე ბერნარდოს მიუჯდა.

აქაც სხვადასხვა ვერსიებია. ერთის მიხედვით პაზოლინის რამდენჯერმე მოხვდა კოჭებში, რაც წინასწარ იყო დაგეგმილიო. მეორე ვერსიის მიხედვით მაესტრო აღშფოთდა მსაჯის გადაწყვეტილებით, რის შემდეგ საჯარიმო დარტყმებიდან ორი გოლი გავიდა. თავად ბერტოლუჩი იხსენებს, რომ პპპ-მ თანაგუნდელებს გაბრაზებულმა მიაძახა: „ყველა ნარცისები ხართ. არასოდეს მაწვდით ბურთს“. მატჩის დამთავრებისთანავე ბერტოლუჩიმ ამაყად ასწია გამარჯვებულის თასი (სავარაუდოდ, ისიც ლაურას შეძენილი) და ჯგუფური ფოტოს შემდეგ, რაგბის მესამე ტაიმის მსგავსად, მოწინააღმდეგეებმა ერთად მოილხინეს და ტორტიც დააგემოვნეს, რომელზეც გამოსახული იყო Trentaquattro (ოცდათოთხმეტი).

პაზოლინი ფეხბურთის ფანატი იყო. ბავშვობის წლების გახსენებისას, როდესაც 6-7 საათი შეეძლო ფეხბურთი გადაბმულად ეთამაშა, ასე ახასიათებს: „ეჭვგარეშეა, ეს ჩემი ცხოვრების საუკეთესო დრო იყო“. „ბოლონიის“ კაპიტანსა და ტიფოზების კერპს ჯაკომო ბულგარელის, პაზოლინი ამაოდ ეპატიჟებოდა ფილმში „კენტერბერიული მოთხრობები“. პპპ-ს პირველი ფილმის "აკატონეს“ სცენარის თანაავტორი სერჯიო ჩიტი იხსენებს, როდესაც მაესტრო ბულგარელის შეხვდა, თითქოს იესო ქრისტე დაინახაო. გადაღებების დროს აუცილებლად აწყობდა საფეხბურთო შეხვედრებს და შემთხვევა თუ მოეცემოდა ბავშვებთანაც არ თაკილობდა ცივილურ კოსტუმში ბურთის გორებას. ყოველთვის აზარტით თამაშობდა.

კლუბ „ბოლონიას“ თავგამოდებული გულშემატკივარი იყო. გააზრებულ ასაკში თავისი საყვარელი გუნდის 5-ჯერ გაჩემპიონებას მოესწრო5.

1965 წელს გადაიღო დოკუმენტური ფილმი „სასიყვარულო შეხვედრები“ (Comizi d'amore), სადაც სხვადასხვა ასაკის, სქესის, სოციალური ფენის წარმომადგენლებს თამამ კითხვებს უსვამს. ისე როგორ მოხდებოდა, რომ საყვარელი კლუბისთვის გვერდი აევლო და ფილმში პპპ „ჩამჭრელი“ კითხვებით მიმართავს მოთამაშეებს6.

როდესაც თავად პაზოლინისგან იღებდნენ ინტერვიუებს, იგი ხშირად ეხებოდა ფეხბურთის თემას. ცნობილი მწერლისა და ჟურნალისტის ენცო ბიაჯის კითხვაზე- კინოსა და მწერლობის გარეშე რა გსურს გამოსულიყავი? ასე პასუხობს - კარგი ფეხბურთელი. ლიტერატურისა და ეროსის შემდეგ ფეხბურთი ჩემთვის ერთერთი ყველაზე დიდი სიამოვნებაა. ცნობილია მისი აზრი სპორტის შესახებ, რაშიც ალბათ უფრო ფეხბურთს გულისხმობს:

„ჩვენ ვიცით, რომ სპორტი (circenses) ხალხისთვის ოპიუმია. რატომ ვიმეოროთ ეს თუ ალტერნატივა არ არსებობს? თუ, მეორეს მხრივ ეს ოპიუმი სამკურნალოა. არმგონია ვინმე ფსიქოანალიტიკოსმა ამის საწინააღმდეგო რამ გირჩიოთ. სტადიონზე ორი საათი ტიფოზობა (აგრესიულობა და ძმობა) განთავისუფლებს."

როგორც იხსენებდნენ, თუ მობურთალებს დაინახავდა, ვინც არ უნდა ჰყოლოდა მანქანაში, გააჩერებდა და თამაშს შეუერთდებოდა. „რაც არ უნდა უცნაური იყოს, ყველაფერი შეიცვალა ამ 30 წლის განმავლობაში... ყველაფერი შეიცვალა, მაგრამ კვირადღეები სტადიონზე იგივე დარჩა.

„ამ კვირადღეს ბოლონიამ წააგო (მექმნება შთაბეჭდილება, დაუმსახურებლად, ერერას რომასთან) ორით ერთი. რა ტკივილია! რა ტკივილია!“. “ამასთან, ისევ სასკოლო იდეალიზმში ჩავრჩი, როდესაც ფეხბურთის თამაში სამყაროში ყველაზე მშვენიერი რამ არის“. თავშესაქცევია პაზოლინის მიმოწერა თავის მეგობრებთან, გამოჩენილ პოეტებთან - პაოლო ვოლპონისა და ვიტორიო სერენისთან. ვოლპონი, პპპ-ს მსგავსად „ბოლონიის“ ფანი იყო, ხოლო სერენი „ინტერის“. 1957 წელს პაზოლინი პრესტიჟული ვიარეჯოს პრემიით დაჯილდოვდა პოეზიის ნომინაციაში. იგი ვილპონის (ვიარეჯოს პრემიის ლაურეატი 1960 წ.) წერილში წერს: „მილიონის ნაწილი მატჩებზე უნდა დაიხარჯოს. ამ წელს ბოლონიის ტრიუმფს უნდა გავყვეთ“.

„ინტერნაციონალესთან“ მატჩის წინ ნერაძურის გულშემატკივარ სერენის (ვიარეჯოს პრემიის ლაურეატი 1982 წ) ასე მისწერა: „საყვარელო სერენი... სხვათაშორის გაფრთხილებ, რომ კვირას ჩემი გული მილანში იქნება პუმპულა ვოლპონისთან ერთად: ორივე თრომბოზის ზღვარზე იპულსირებს. და მე მწყინს, რომ ჩვენი სიხარული შენი დამარცხების წილ იქნება“, ხოლო მატჩის მეორე დღეს კიდევ ერთი წერილი აფრინა: „ბევრი ნაზი მოკითხვა...როგორც მომაკვდავ თეოდორიხს ბოეთიუსი, ასევე მეც გუშინ მკაფიოდ გამომესახა შენი დაკრეჭილი კბილები და მელა ვოლპონის (ორიგინალში-volpone di Volponi) ანგელოზის ღიმილი სან სიროს ცაზე“7.

არც სერენი რჩებოდა ვალში, როდესაც 1956/57 წწ. სეზონში ბოლონიამ წაიფორხილა, პპპ მეგობრისგან ასეთი შინაარსის წერილს იღებს: „შეწყვეტილი სამუშაოები უნდა განვაახლო, მაგრამ ამ პირობებში ძნელი იქნება. რამე რომ გამოვაქვეყნო გარკვეული დრო დამჭირდება, დაახლოებით იმდენი, რამდენიც ბოლონიას ფსკერიდან ამოსაბობღად, ლოდინი შემძლებია, როგორც ხედავ“8

ჟურნალისტსა და პოლიტიკოს გვიდო გეროსას ინტერვიუში პაზოლინიმ განუცხადა: „ფეხბურთი, ჩვენს დროში დაჩენილი, ერთადერთი უდიდესი რიტუალია“. პაზოლინის თავის მეგობარს ეძახდა ფაბიო კაპელო. უკვე ცნობილ მოთამაშეს არაერთხელ მიუღია მონაწილეობა პპპ-ს მიერ ორგანიზებულ მატჩებში.

პაზოლინი (ზის მარცხნიდან პირველი), კაპელო (დგას მარცხნიდან მეორე).

პაზოლინი (ზის მარცხნიდან პირველი), კაპელო (დგას მარცხნიდან მეორე).

კაპელო გაცნობისას მაესტროს იხსენებს, როგორც სასიამოვნო, რბილ, თითქმის მორცხვ ადამიანს. "როდესაც საუბრობდა, მისი მაღალი კულტურიდან ჩანდა, რომ ყველაფერი აინტერესებდა. უყვარდა საფეხბურთო თემების განხილვა და ჩვენს სამყაროზე საკმაოდ კარგი ცოდნა და კომპეტენცია გააჩნდა. აინტერესებდა როგორ ვთამაშობდით, როგორ ვვარჯიშობდით, ჩვენი ცხოვრება. როგორც მოთამაშეს, მისი აგებულებიდან გამომდინარე, მხოლოდ ფლანგზე შეეძლო თამაში. კარგი დრიბლინგი, კარგი ტექნიკა, კარგი სისწრაფე. სუსტი დარტყმა“. პაზოლინიმ, სიკვდილამდე რამდენიმე დღით ადრე, ჟურნალ Guerin Sportivo-თან ინტერვიუ ჩაწერა. საუბარი ძირითადად ნაკრების თემას ეხებოდა, რომელსაც ცოტა ხნით ადრე თამაში ჰქონდა. პპპ საინტერესოდ იხილავს საფეხბურთო საკითხებს და ამასთან ძალიან შეაქო კაპელო9.

პაზოლინი კინემატოგრაფში ლიტერატურიდან მივიდა. ჯერ როგორც კინოს თეორეტიკოსი და სცენარისტი, შემდეგ უკვე როგორც რეჟისორი. აღსანიშნავია, რომ პპპ იყო ერთ-ერთი თანაავტორი სცენარისა „კაბირიის ღამეები“, უკვე ცნობილი რეჟისორის ფედერიკო ფელინის გახმაურებული ფილმისა. თეორიაში მეტად მნიშვნელოვანი შრომები აქვს კინოენის კვლევის კუთხით. ამ ნაშრომებში, ასევე ცნობილ ინტერვიუებში- ოსვალდ სტეკთან (1968) და პიტერ დრაგაძესთან (1975) შესაძლოა მოკლედ გამოიხატოს პაზოლინის პოზიცია: კინო არის ნიშანთა სისტემა, რომლის სემიოლოგია შეესაბამება თავად რეალობის ნიშანთა სისტემის შესაძლო სემიოლოგიას. ახლა მივადექით მთავარ სათქმელს. სემიოტიკის პრინციპი, პიერ პაოლომ, ფეხბურთში გადმოიტანა. 1971 წლის 3 იანვარს გაზეთ „ილ ჯორნო“-ში გამოქვეყნდა პაზოლინის ესე „ფეხბურთი არის ენა თავის პოეტებით და პროზაიკოსებით“. აი, რამდენიმე მნიშვნელოვანი ფრაგმენტი:

„...ფეხბურთი ნიშანთა სისტემაა, ანუ ეს არის ენა. იგი ენისთვის ყველა ფუნდამენტურ მახასიათებლებს ფლობს. საფეხბურთო ენის „სიტყვები“ ზუსტად ისე ყალიბდებდებიან, როგორც სიტყვები ზეპირ-დამწერლობით ენაში. როგორ ფორმირდებიან? (სიტყვები ა.ბ.) ისინი ფორმირდებიან ე.წ. „ორმაგი არტიკულაციის“ ანუ ურიცხვი „ფონემების“ მეშვეობით: რაც იტალიურში ანბანის 21 ასოს წარმოადგენს10.

ამგვარად, „ფონემები“ წარმოადგენენ ზეპირ-დამწერლობითი ენის „მინიმალურ ერთეულებს“. გვინდა ვიხალისოთ ფეხბურთის ენის მინიმალური ერთეულების განსაზღვრით? ადამიანი, რომელიც ფეხებს ბურთის დარტყმისთვის იყენებს(ანუ ფეხბურთელი ა.ბ.) არის სწორედ ეს მინიმალური ერთეული: „პოდემა“11.„პოდემების“ უსასრულო კომბინაციები ქმნიან „საფეხბურთო სიტყვებს“, ხოლო „საფეხბურთო სიტყვების“ კრებული ქმნიან ენას. რომელიც რეალური სინტაქსის წესებით იმართება. სულ 22 „პოდემია“ (თითქმის იმდენივე, რამდენიც „ფონემი“). პოტენციურად „საფეხბურთო სიტყვები“ უსასრულოა, რადგანაც „პოდემების“ კომბინაციის შესაძლებლობა უსასრულოა (პრაქტიკაში ბურთის მოძრაობა მოთამაშისგან მოთამაშემდე)...ამ ენის დამშიფრავები მოთამაშეები არიან, ჩვენ ტრიბუნებზე- გამშიფრავები; ამიტომაც ჩვენ საერთო კოდი გვაქვს. ვინც არ იცის ფეხბურთის ეს კოდი, მას არ ესმის არც მისი სიტყვების და არც მისი ენის…ყველა ენა შედგება სხვადასხვა ქვეენისგან, თითოეული შეიცავს ქვეკოდს. ფეხბურთი ასევე შეიცავს ქვეკოდებს…ფეხბურთი, თავისი არსით, შეიძლება იყოს როგორც პროზაული ენა და ფეხბურთი,თავისი არსით, როგორც პოეტური ენა. რამდენიმე მაგალითს მოვიყვან: ბულგარელი თამაშობს პროზაულ ფეხბურთს, ის „პროზაიკოსი რეალისტია“; რივა12 პოეტურ ფეხბურთს თამაშობს, ის „პოეტი რეალისტია“. კორსო13 პოეტურ ფეხბურთს თამაშობს, მაგრამ ის არ არის „პოეტი რეალისტი“: ის პოეტია, ცოტა დაწყევლილი14, ექსტრავაგანტური.

რივერა15 თამაშობს პროზაულ ფეხბურთს, მაგრამ ეს პოეტური პროზაა, „ელზევიროს“16 მსგავსი. მაცოლა17 ასევე ელზევირელია, რომელსაც „კორიერა დელა სერა“-ში წერა შეუძლია, მაგრამ ის უფრო პოეტია ვიდრე რივერა; დროდადრო ის წყვეტს პროზას და ერთ-ორ გასაოცარ ლექსს ქმნის. ყურადღება მიაქციეთ, რომ მე არ ვანსხვავებ პროზისა და პოეზიის ფასეულობებს: მე მხოლოდ ტექნიკურ განსხვავებებს ვაფიქსირებ...ფეხბურთში არის განსაკუთრებით პოეტური მომენტები: ეს არის „გოლის“ მომენტი. ყოველი გოლი ყოველთვის აღმოჩენაა, ეს ყოველთვის კოდის გახსნაა: ყოველი გოლი არის გარდაუვალობა, ელდენით განგმირვა, გაოცება, შეუქცევადობა. როგორც პოეტური სიტყვა. ლიგის საუკეთესო ბომბარდირი ყოველთვის წლის საუკეთესო პოეტია. ამ მომენტისთვის ეს სავოლდია18.

ფეხბურთი, სადაც მეტი გოლი გადის, ყველაზე პოეტური ფეხბურთია. „დრიბლინგიც“ კი თავისი არსით პოეტურია (თუმცა არა ყოველთვის, როგორც გოლი)... ვინ არიან საუკეთესო „დრიბლიორები“ და საუკეთესო ბომბარდირები მსოფლიოში? ბრაზილიელები. ასე, რომ მათი ფეხბურთი პოეზიის ფეხბურთია: და ეს არის ფაქტი, ყველაფერი დრიბლინგზე და გოლზეა აწყობილი. კატენაჩიო და ტრიანგულაცია (რომელსაც ბრერა19 გეომეტრიას ეძახის) - ეს პროზაული ფეხბურთია: სინამდვილეში იგი სინტაქსზეა დაფუძნებული, ანუ გუნდურ და ორგანიზებულ თამაშზე… მისი ერთადერთი პოეტური მომენტი კონტრშეტევაა, რომელიც სრულდება გოლით (რომელიც, როგორც აღვნიშნე ყოველთვის პოეტურია). მოკლედ, ფეხბურთში პოეტური მომენტი, როგორც ჩანს (როგორც ყოველთვის), ინდივიდუალური მომენტია (დრიბლინგი ან გოლი; ან შთაგონებული პასი). პროზაული ფეხბურთი - ეს ე.წ სისტემაა (ევროპული ფეხბურთი): მისე სქემა ასეთია: კატენაჩო- ტრიანგულაცია (საფეხბურთო მინდორზე სივრცის დაყოფა სამკუთხედებად ა.ბ.) - კარში დარტყმა...

ფეხბურთი პოეზიაში - ეს ლათინოამერიკული ფეხბურთია: მისი სტრუქტურა შემდეგია: კონცენტრირებული შეტევები-კარში დარტყმა. განსახორციელებელი სქემა მოითხოვს დრიბლინგის საოცარ უნარს (რასაც ევროპაში “კოლექტიურ პროზის“ სახელით აიგნორებენ): და გოლი ნებისმიერს შეუძლია გაიტანოს ნებისმიერი პოზიციიდან. თუ დრიბლინგი და გოლები ინდივიდუალური ფეხბურთის პოეტური მომენტებია, ბრაზილიური ფეხბურთი ეს პოეზიის ფეხბურთია. ყოველგვარი ფასეული უპირატესობის გამორჩევის გარეშე, წმინდა ტექნიკური თვალსაზრისით, მეხიკოში20 სწორედ იტალიური ესთეტიური პროზა დამარცხდა ბრაზილიურ პოეზიასთან.

მიუხედავად იმისა, მისაღებია თუ არა ესეში გამოთქმული შეხედულება, ყველა შემთხვევაში გენიალური პოეტისა და რეჟისორის ხედვის გაცნობა ძალიან საინტერესოა. ბევრი გვაქვს ასეთი მაგალითები?

პაზოლინისეული ფეხბურთის მინიმალური ერთეულის ძიება, შესაძლოა, საკამათო იყოს, და ამას თავადაც ირონიულად უყურებს. აკი წერს კიდეც, რომ მოდით ვიხალისოთო. რაც შეეხება საფეხბურთო ენას, პოეტურ და პროზაულ ფეხბურთს, ეს მართლაც ბევრ ფიქრს და კითხვას აღძრავს. რა იყო მიზეზი მსოფლიო თუ ევროპის საფეხბურთო ფორუმებში მონაწილეობისას სსრკ ნაკრების რიგებში მიხეილ მესხის ან დავით ყიფიანის არმიწვევის მიზეზები?

ჩვენთან სხვადასხვა ჰიპოთეზას გაიგონებდით (თუმცა ხშირად ვარაუდის კი არა, დადასტურებული ფაქტის ფორმა ჰქონდა): ეროვნული ნიშნის და სპორტის ხელმძღვანელობის უშუალოდ ფეხბურთელთან პირადი დამოკიდებულების გამო. რაც შეეხება მწვრთნელისთვის მიუღებელ თამაშის სტილს (ეს განსაკუთრებით მიხეილ მესხს ეხება), ეს მხოლოდ საბაბი იყო, სინამდვილეში ითვლებოდა, რომ თავიდათავი ზემოთჩამოთვლილ მიზეზებში იყო. პაზოლინის ესეს წაკითხვის შემდეგ უფრო განსხვავებულად შევხედე ამ საკითხს. როგორც ესეს დასაწყისშია აღნიშნული:

„ვინც არ იცის ფეხბურთის ეს კოდი, მას არ ესმის არც მისი სიტყვების და არც მისი ენის... ფეხბურთი ასევე შეიცავს ქვეკოდებს… ფეხბურთი, თავისი არსით, შეიძლება იყოს როგორც პროზაული ენა და ფეხბურთი, თავისი არსით, როგორც პოეტური ენა“. დიახ, შესაძლოა მიზეზია ის, რომ მათ ვერ გახსნეს მესხისა და ყიფიანის კოდი, მათ არ ესმოდათ ქართველი ფეხბურთელების ენა, პოეტური ენა. შესაძლოა, პაზოლინის მიხედვით, „პოეტი რეალისტი“-ს ენა კიდევ გასაგები იყოს მათთვის, მაგრამ სიმბოლისტის? რომანტიკოსის? მაესტროს ესე გარკვეულ მოსაზრებებს აჩენს თანამედროვე ქართულ ფეხბურთზეც.

რა ენაზე ვთამაშობთ დღეს? გასაგებია, პროზაა, თანაც მოსაწყენი, მაგრამ ეპიზოდურად მაინც, შეგვიძლია პოეტური თამაში? გვყავს ამისთვის პოეტი-ფეხბურთელები? შესაძლოა, ამის გამოა, რომ მაყურებელი მოაკლდა ქართულ ფეხბურთს. სავარაუდოდ, მაყურებელს უჭირს მისთვის უჩვეულო ენის ფეხბურთის მიღება.

გასაგებია, მსოფლიოში კარგა ხანია პროზაული ფეხბურთი იმარჯვებს, მაგრამ გუნდში ან ნაკრებში პოეტების გარეშე დიდი წარმატების მიღწევა თითქმის შეუძლებელია. თამაში, თუნდაც „ერთი-ორი გასაოცარი ლექსის“ გარეშე თამაში არ არის.

მედიცინის დოქტორი აკაკი ბაქრაძე

სქოლიო


1

ლაურა ბეტი, იტალიელი მსახიობიდა ჯაზის მომღერალი, პაზოლინის ერთადერთი მეგობარი ქალი. თამაშობდა პაზოლინის ბევრ ფილმში. გადაღებულია ბერტოლუჩის „უკანასკნელ ტანგო პარიზში“, თუმცა კადრები მისი შესრულებით ფილმის საბოლოო ვარიანტში ვერ მოხვდა. ლაურამ გაახმოვანა ეშმაკის ხმა უილიამ ფრიდკინის „ეგზორცისტ“-ის იტალიურ ვერსიაში. ბეტი პაზოლინის ფონდის დამაარსებელია, რომლის პირველი პრეზიდენტი ალბერტო მორავია გახდა. ცენტრში ინახება პაზოლინის ათასობით ფოტო, აგრეთვე მისი პოეტური, კინემატოგრაფიული და ჟურნალისტური ქმნილებები. ლაურა პპპ-ზე წიგნისა და ფილმის ავტორია.

2
ბერტოლუჩის თქმით, ფილმზე პაზოლინის რეაქციამ ისინი ერთმანეთს დააცილა. პაზოლინის აზრით, „უკანასკნელი ტანგო პარიზში“ კონფორმისტული კინოა და მასში დიალოგები კი არარეალური. პაზოლინიმ თავის პირველი ფილმისთვის „აკატონე“ ასისტენტად სრულიად ახალგაზრდა ბერტოლუჩი აიყვანა, რომელიც მისი მეზობელი იყო (პპპ I სართულზე ცხოვრობდა, ხოლო ბერნარდო V-ზე). ისინი სადარბაზოში შეხვდნენ.

პპპ - გინდა ფილმი გააკეთო? ჩემი ასისტენტი იქნები.

ბბ -რატომ? ფილმი გინდა გადაიღო?

პპპ -ჰო, ფილმს ვაკეთებ ბბ -კი მაგრამ, პიერ პაოლო, მე არასოდეს გადამიღია ფილმი, მე არ შემიძლია.

პპპ-მეც არასოდეს გადამიღია.

3

40-იან წლებში პიერ პაოლო პაზოლინი დედულეთის-კაზარსას ადგილობრივ გუნდში თამაშობდა. მაღალი სისწრაფის გამო „სტუკას“ შეარქვეს. ამ სახელწოდების გერმანული პროპაგანდისტული ფილმი „Stukas“ 1941 წელს გამოვიდა, რომელიც ლუფტვაფეს იუნკერს Ju 87 მოპიკირე ბომბდამშენებზე იყო.

4
ნინეტო დავოლი, იტალიელი მსახიობი. ისიც პაზოლინის პრაქტიკულად ყველა ფილმში მონაწილეობდა. პპპ მას „თავისი ცხოვრების უდიდეს სიყვარულს“ უწოდებდა და არაერთი ლექსი აქვს მისთვის მიძღვნილი. დავოლი გადაღებულია საბჭოთა რეჟისორ ელდარ რიაზანოვის ფილმში „იტალიელების არაჩვეულებრივი თავგადასავალი რუსეთში“. 

ფრაკო ჩიტი, იტალიელი მსახიობი.პაზოლინის პრაქტიკულად ყველა ფილმში მონაწილეობდა. ითამაშა აგრეთვე ფრენსის ფორდ კოპოლას „ნათლია“ და „ნათლია III“-ში.

5

პიერ პაოლო პაზოლინი 1922 წელს იყო დაბადებული. „ბოლონიამ“ თავისი პირველი ორი ჩემპიონობა 1924/25 და 1928/29 წწ. სეზონებში მოიპოვა. ნაკლებსავარაუდოა, ამ დროისთვის პაზოლინის სრულყოფილად გაეცნობიერებინოს მომხდარი.

აი, შემდგომ 1935/36, 1936/37,1938/39 და 1940/41 წწ. საჩემპიონო სერიას როგორც მოწიფული ტიფოზი ხვდება და თავის ესეში იხსენებს კლუბის ლიდერებს: ბიავატი და სანსონე (აღფრთოვანებით წერს მათ შეთამაშებულ დუეტზე), ანდრეოლო (მას მინდვრის მეფეს უწოდებს), მარკეზი, ფედულო, პაგოტო. კლუბის საუკეთესო ბომბარდირებში მეორე ადგილზე მყოფ რეგუცონის პასკუტი აგონებს, რომელიც უკვე ახალი თაობის წარმომადგენელია, რომელმაც კლუბის ისტორიაში ჩემპიონის უკანასკნელი ტიტული 1963/64 წწ. სეზონში მოიპოვა. ამადეო ბიავატი 1938 წლის მსოფლიო ჩემპიონია. ითვლება ფინტის, ე.წ. „ორმაგი ნაბიჯის“ (Step over; pedalada; denílson) გამომგონებლად (სხვა მონაცემებით პირველად, 1900-იანებში არგენტინაში პედრო კალომინომ შეასრულა). რაფაელე სანსონე ურუგვაელ-იტალიელი ფეხბურთელი.

იტალიის მოქალაქეობის მიღების შემდეგ რამდენიმე მატჩი ჩაატარა სკუადრა აძურას შემადგენლობაში. მიკელე ანდრეოლო ურუგვაელ-იტალიელი ფეხბურთელი, 1938 წლის მსოფლიო ჩემპიონი. მანამდე, 1935 წელს ურუგვაის ნაკრების შემადგენლობაში სამხრეთ ამერიკის ჩემპიონი გახდა.აურელიო მარკეზი, მასზე წერენ როგორც უდიდესი კლასისა და ტემპერამენტის ნახევარმცველზე. ფრანცისკო ფედულო ურუგვაელ-იტალიელი ფეხბურთელი. მარიო პაგოტო, მცველი, იტალიის ნაკრების წევრი. ნათამაშები აქვს როგორც ურუგვაის, ისე იტალიის ნაკრების რიგებში. კარლო რეგუცონი, თავდამსხმელი, იტალიის ნაკრების წევრი.„პაზოლინის წლებში“, კლუბისკუდეტოს მოგების გარდა ორჯერ დაეუფლა იტალიის თასს და სამჯერ მიტროპას თასს.

6

1963 წელს პაზოლინი ეძებდა შესაფერის ადგილებს ფილმისთვის „მათეს სახარება“. მდინარე იორდანეს მიმდებარე ადგილებმა რეჟისორი არ დააკმაყოფილა და ძებნა იტალიაში განაგრძო. პარალელურად ამისა, იღებდა დოკუმენტურ ფილმს, სადაც პპპ იტალიელებს უსვავს კითხვებს ისეთ თემებზე, როგორიცაა ქალიშვილობა, პროსტიტუცია, ჰომოსექსუალიზმი, სქესობრივი აღზრდა, გაყრა. განსაკუთრებით ბევრი კითხვებია სექსუალურ თემებზე: სექსი როგორც სექსი, სექსი როგორც ჰობი, სექსი როგორც წარმატება, სექსი სიამოვნებისთვის, სექსი როგორც ვალდებულება. ბავშვებს ეკითხება თუ საიდან ჩნდებიან ბავშვები.

ფილმში, დაახლოებით ორი წუთის მანძილზე პაზოლინი ბოლონიის ფეხბურთელებს ესაუბრება. კითხვებს პასუხობენ: მირკო პავინიატო (გუნდის კაპიტანი, მცველი), ჯაკომო ბულგარელი (იტალიის ნაკრების წევრი, 1968 წ. ევროპის ჩემპიონი, 1966 წ. მსოფლიო ჩემპიონატის მონაწილე),ეციო პასკუტი (თავდამსხმელი. მთელი კარიერა „ბოლონიაში“ გაატარა. იტალიის ნაკრების რიგებში ორი მსოფლიო ჩემპიონატის 1962 და 1966 მონაწილე), უილიამ ნეგრი (მეკარე იტალიის ნაკრების წევრი), კარლო ფურლანისი (მცველი, იტალიის ახალგაზრდული ნაკრების წევრი).

ჰარალდ ნილსენი (დანიელი ფეხბურთელი, ორჯერ გახდა სერია „ა“ საუკეთესო ბომბარდირი), პარიდე ტუმბურუსი (მცველი, 1962 წ. მსოფლიო ჩემპიონატის მონაწილე), ფრანჩესკო იანიჩი (იტალიის ნაკრებში ორი მსოფლიო ჩემპიონატის 1962 და 1966 მონაწილე), ჰელმუტ ჰალერი (გერმანელი ფეხბურთელი, გფრ-ის ნაკრების რიგებში გახდა 1966 წლის მსოფლიოს ვიცე ჩემპიონი და ამავე ჩემპიონატის ვიცე ბომბარდირი)

7
ეს შეხვედრა მილანში 1954 წლის 14 ნოემბერს გაიმართა და 2:2 დასრულდა. პაზოლინის ნიშნისმოგებით სავსე წერილის მიზეზი უთუოდ ის არის, რომ ინტერს შეხვედრა 2:0 მიჰყავდა და „ბოლონიამ“ შეძლო გათანაბრება ბოლო წუთზე.

8

წერილი 1956 წლის 4 დეკემბერს არის გაგზავნილი. 2 დღის წინ მე-10 ტურში ბოლონია საკუთარ მოედანზე პადოვასთან ბოლოსწინა წუთზე გაშვებული გოლის წყალობით 1:2 დამარცხდა და ცხრილში მე-15 ადგილამდე ჩამოქვეითდა. ამ დროს სერენის ჯილა „ინტერი“ მეორე ადგილზე იყო და ლიდერს ქულით ჩამორჩებოდა. უნდა ითქვა, რომ „ბოლონიამ“ გამოასწორა მდგომარეობა და მოახერხა „ამობობღება“. საბოლოოდ ცხრილში მე-5 ადგილი რამდენიმე გუნდთან, მათ შორის „ინტერთან“ გაიყო.

ინტერვიუ აღებული იქნა ევროპის ჩემპიონატის შესარჩევი მატჩის შემდეგ, პოლონეთი-იტალიას შორის, რომელიც 0:0 დასრულდა. შეხვედრა 1975 წლის 26 ოქტომბერს გაიმართა. პაზოლინი იმავე წლის 2 ნოემბერს მოკლეს, ხოლო ინტერვიუ Guerin Sportivo-ში 5 ნოემბერს გამოქვეყნდა. ფრეს ლატო, დეინა, გადოხას (ამ თანმიმდევრობით წერს) პოლონეთთან გამარჯვების ტოლფასად მიიჩნევს. აღნიშნავს, რომ „წინა ეროვნულ გუნდთან შედარებით, ახლანდელს ორჯერ მეტი სისწრაფე აქვს. ამ სისწრაფემ ახალი დიდი ფეხბურთელი შექმნა: კაპელო (იმ მატჩში კაპელოს მონაწილეობა არ მიუღია ა.ბ.). როდესაც კაპელო, მეაცა-რივერას იტალიური მითის თანახმად, ნაბიჯს უჩქარებდა ან ძუნძულებდა, უბრალოდ კარგი მოთამაშე იყო და მორჩა.

ახლა, როდესაც იძულებულია ირბინოს და თანაც ბევრი, გახდა დიადი. თანამედროვე თამაშის საიდუმლოება ინდივიდუალურ დონეზე მდგომარეობს მაქსიმალურ სიზუსტეში მაქსიმალური სისწრაფისას: ირბინო გიჟივით და ამავდროულად იყო სტილისტი. ეს დაემართა კაპელოს“. ამასთან, პაზოლინი გესლიანად აკრიტიკებს ჯორჯო კინალიას: „ნაკრებში კინალია სრულიად უსარგებლოა: მოუქნელი და ბოდიალა ფეხბურთელი. იგი მეათედიც არ ღირს აღმაფრთოვანებელი და ბრწყინვალე ბეტეგასი. კინალია აკეთებს მხოლოდ იმას, რომ სხვებმა ცუდად იგრძნონ თავი: ყველასთვის ცნობილია, რომ თამაშობ კარგად მაშინ, როდესაც კარგ ხასიათზე ხარ. ეჭვი მაქვს, რომ ბერნარდინი (იტალიის ნაკრების მაშინდელი მწვრთნელი) კინალიას არასპორტული მიზეზებით ათამაშებს.

მე ძალიან ვიმედოვნებ, რომ კინალია „კოსმოსში“ გადავა (ან, შესაძლოა კოზა ნოსტრაში)“. პპპ სავარაუდოდ, არასპორტული მიზეზებით კინალიას თამაშს ფულვიო ბერნარდინის ნაკრებში და კოზა ნოსტრას შემთხვევით არ ახსენებს. ისე, კინალია „კოსმოს“-ში მაინც გადავიდა (პაზოლინის დაღუპვიდან მეორე წელს), სადაც ეს „მოუქნელი და ბოდიალა“ ფეხბურთელი პირველივე წელს საუკეთესო ბომბარდირი გახდა, რაც კიდევ ოთხჯერ გაიმეორა და ერთხელაც ლიგის საუკეთესო ფეხბურთელი გახდა. თამაშობდა პელეს, ბეკენბაუერის, კროიფის, კარლოს ალბერტოს და ნეესკენსის მხარდამხარ.

10

ორმაგი არტიკულაციის, იგივე ორმაგი დანაწევრების თეორია შემუშავებული იყო ფრანგი ლინგვისტის ანდრე მარტინეს მიერ. მისი მიხედვით ფრაზები, სინტაგმები, სიტყვები ორ დონეზე ნაწევრდებიან. არტიკულაციის პირველ დონეზე გამონათქვამები არტიკულირდებიან ერთეულების მეშვეობით, რომლებსაც გააჩნიათ აზრობრივი შინაარსი და ხმოვანი გამოხატულება (მორფემა). მეორე დონეზე არტიკულირება ხდება ერთეულების საშუალებით, რომლებიც აზრობრივ შინაარსს მოკლებულნი არიან (ფონემა).

ორმაგი არტიკულაციის პრინციპს კინემატოგრაფში, სხვებთან ერთად (ემილიო გარონი), პაზოლინიც ემხრობოდა. მისი აზრით, კინემატოგრაფში მინიმალურ ერთეულს წარმოადგენდა ნიშან-ხატი, რომელსაც კინემას უწოდებდა, ჯანფრანკო ბეტეტინისთვის მინიმალური ერთეული იკონემა იყო, ხოლო სოლ უორთისთვის-ვიდემა. თუმცა, უკანასკნელი ორი ორმაგ არტიკულაციას კინოში უარყოფდა, ისინი მხოლოდ ერთ დონეს გამოყოფდნენ. კინემატოგრაფში ორმაგ არტიკულაციას აკრიტიკებდა დიდი იტალიელი მწერალი და სემიოლოგი უმბერტო ეკო. მისი კონცეფციის მიხედვით, კინემატოგრაფში არა ორმაგი, არამედ სამმაგი დანაწევრება იყო.

11

პოდემა წარმოდგება იტალიური სიტყვა- piede (მრავლ. piedi). პაზოლინიმ მეტყველების მინიმალური ერთეული-„ფონემა“ ფეხბურთში ასეთი სახეცვლილებით შეიტანა. ცნობილია, რომ სემიოლოგიამ დიდი გავლენა იქონია მე-20 საუკუნის კულტურაზე. კინემატოგრაფის გარდა, სერიოზული შრომები გამოჩნდა მოდის თეორიაში, კერძოდ როლან ბარტს მოდის ნიშანთა სისტემაში მინიმალური ერთეულების ცნება შემოაქვს.

12

 ლუიჯი რივა, იტალიელი თავდამსხმელი. თითქმის მთელი თავისი კარიერა „კალიარი“-ში აქვს გატარებული. იტალიის ეროვნული ნაკრების ისტორიაში საუკეთესო ბომბარდირია. სამჯერ გახდა სერია „ა“ საუკეთესო ბომბარდირი. იყო იტალიის ჩემპიონი, აგრეთვე ევროპის 1968 წ. ჩემპიონი და მსოფლიოს 1970 წ. ვიცე ჩემპიონი.

13

მარიო კორსო, იტალიელი ნახევარმცველი. კარიერის საუკეთესო წლები მილანის „ინტერნაციონალე“-ში გაატარა. კორსო ოთხჯერ გახდა იტალიის ჩემპიონი, ორჯერ მოიგო ევროპის ჩემპიონთა თასი და ორჯერ საკონტინენტთაშორისო თასი. ცნობილი იყო თავისი „ხმელი ფოთოლით“ (იტალიაში „მკვდარ ფოთოლსაც“ ეძახიან) და სივორის პატივსაცემად კოჭებამდე ჩაწეული გეტრებით.

14

პპპ, სავარაუდოდ, ფრანგი პოეტი სიმბოლისტების ჯგუფს (შარლ ბოდლერი, არტურ რემბო, სტეფან მალარმე) გულისხმობს, ე.წ. Les Poètes maudits

15

ჯანი რივერა, იტალიის ყველა დროის ერთერთი საუკეთესო ფეხბურთელი. კარიერის საუკეთესო წლები „მილანში“გაატარა. ერთხელ გახდა სერია „ა“ საუკეთესო ბომბარდირი. სამჯერ იყო იტალიის ჩემპიონი, ორჯერ მოიგო ევროპის ჩემპიონთა თასი, ერთხელ თასების თასი და საკონტინენტთაშორისო თასი. იყო ევროპის 1968 წ. ჩემპიონი და მსოფლიოს 1970 წ. ვიცე ჩემპიონი. 1969 წ. გახდა „ოქროს ბურთის“ მფლობელი.

16

ე.წ. ელზევირები იტალიური გაზეთების მე-3 გვერდზე იბეჭდებოდა. ელზევირი- ტიპოგრაფიული შრიფტია, რომლითაც იკრიბებოდა მასალები მე-3 გვერდისთვის, სადაც მოკლე ლიტერატურული ჩანახატები იყო (წიგნების გარჩევა, ნაწყვეტები დღიურიდან, პოლემიკა, ფილოსოფიური თუ ფსევდოფილოსოფიური ნააზრევები და სხვა), როგორც წესი მაღალმხატვრული ენით გადმოცემული. ელზევირების ავტორები ხშირად ცნობილი მწერლები იყვნენ: ალბერტო მორავია, კარლო კასოლა. ელზევირის ავტორობა უკვე ნიშნავდა აღიარებასა და გარკვეული დონის მიღწევას.

17

ალესანდრო (სანდრო) მაცოლა, იტალიის ყველა დროის ერთერთი საუკეთესო ფეხბურთელი. მთელი თავისი კარიერამილანის „ინტერნაციონალე“-ში გაატარა. ერთხელ გახდა სერია „ა“ საუკეთესო ბომბარდირი. ოთხჯერ იყო იტალიის ჩემპიონი, ორჯერ მოიგო ევროპის ჩემპიონთა თასი და ორჯერ საკონტინენტთაშორისო თასი. იყო ევროპის 1968 წ. ჩემპიონი და მსოფლიოს 1970 წ. ვიცე ჩემპიონი.

18

ჯუზეპე სავოლდი, იტალიელი თავდამსხმელი. 1975 წელს „ბოლონია“-დან „ნაპოლი“-ში სარეკორდო 2 მილიარდი ლირის (მაშინდელი 1.2 მილიონი გირვანქა სტერლინგი) სანაცვლოდ გადავიდა.

19

 ჯანი ბრერა, იტალიელი ჟურნალისტი და მწერალი. ითვლება მე-20 საუკუნის ყველაზე გავლენიან იტალიელ სპორტულ ჟურნალისტად. იტალიური ენის შესანიშნავად მცოდნემ ბევრი ნეოლოგიზმი შეიტანა სპორტულ ჟურნალისტიკაში, მაგ. ტერმინი „ლიბერო“, „Centrocampista“ (ნახევარმცველი), „Contropiede“ (კონტრშეტევა), „გოლეადორი“, ცნობილია სხვადასხვა თიკუნი, რომელიც ბრერამ ფეხბურთელებს შეარქვა, მაგ ჯანი რივერას- „Abatino“ (პატარა აბატი), ლუიჯი რივას- „Rombo di tuono“ (ჭექა-ქუხილი).

20

სტატიის ზოგიერთ ვერსიაში მეხიკოსთან ფრჩხილებში მითითებულია ოლიმპიადა 1968 [Olimpiadi 1968]. რა თქმა უნდა ეს შეცდომაა, ოლიმპიადაზე ასეთი შეხვედრა ვერ გაიმართებოდა, რადგანაც იტალია საფეხბურთო ტურნირში არ მონაწილეობდა. ეს, უდავოდ გარედან ინიციატივაა, რადგანაც პაზოლინი, როგორც ფეხბურთის კარგად მცოდნე ასეთ შეცდომას არ დაუშვებდა. აღნიშნული შეხვედრა გაიმართა მექსიკის მსოფლიო ჩემპიონატზე 1970 წელს, მეხიკოში, აცტეკას სტადიონზე. ეს იყო ფინალური შეხვედრა და დასრულდა ბრაზილიელთა გამარჯვებით 4:1.

5817
მკითხველის კომენტარები / 2 /
გურია
0
ძალიან დიდი მადლობა სტატიისთვის!
Lado
0
ყველაზე მაგარი სტატია, რაც კი სპორტულ პორტალებზე წამიკითხავს
მსგავსი ამბები
რუბრიკის სხვა სიახლეები
;