რატომ უთხრა უარი ვალერი ლომაძემ სონია დუმბაძეს გურულ ხაჭაპურზე

ეს იყო 1958 წელს. თბილისის "ბურევესტნიკი" კრიტიკულ სიტუაციაში აღმოჩნდა - კალათბურთელთა საკავშირო ჩემპიონატის "ა" კლასის დატოვება ემუქრებოდა უმაღლესი ლიგის დებიუტანტს. არადა, ბოლოსწინა მატჩი ევროპის ჩემპიონთა თასის მფლობელ და საბჭოთა კავშირის ჩემპიონ რიგის არმიელებთან ჰქონდა. ბალტიისპირელები, რომელთა შემადგენლობაშიც საბჭოთა კალათბურთის ვარსკვლავები - ვალდმანისი, კალნინში, კრუმინში, მუიჟნიეკსი და გულბისი ბრწყინავდნენ, ცხადია, თბილისში აუტსაიდერთან 2 ქულას გეგმავდნენ. მასპინძელთა გუნდის ღირსებას ასტამურ აჩბა, თამაზ კაკაურიძე, ლევან მოსეშვილი, ანზორ ლეჟავა და ვალერი ლომაძე იცავდნენ. "ბურევესტნიკმა" იმ დღეს შესანიშნავად ითამაშა და, ყველას გასაოცრად, მრისხანე მეტოქეს 77:75 სძლია. წარმატებაში ლომის წილი ლომაძემ დაიდო.

- "ბურევესტნიკის" გამარჯვება მაშინ ჩვენზე მეტად მოსკოველ არმიელებს გაუხარდათ, - გაიხსენა 61 წლის წინანდელი ამბავი ვალერი ლომაძემ. - რიგელთა ამ მარცხის შემდეგ მათ ლიდერთან ქულებით გათანაბრების შანსი ეძლეოდათ, თუმცა ტრავინის, კორნეევის, ზუბკოვის, ვოლნოვის, ბოჩკარიოვისა და სხვა ცნობილი საბჭოთა კალათბურთელებით დაკომპლექტებულ გუნდს თბილისის "დინამოს" ბარიერი უნდა გადაელახა. საქართველოს დედაქალაქში მეორე დღეს გამართულმა პრინციპულმა მატჩმა გამარჯვება მასპინძლებს მოუტანა. არადა, საფინალო სასტვენის შემდეგ მოსკოველები ქულით იყვნენ წინ, მაგრამ რეზო გოგელიამ ორივე საჯარიმო ზუსტად ტყორცნა და რუსები გაწბილებული დატოვა. სამაგიეროდ, კრუმინში გამოვარდა მოედანზე და ისე ჩაიხუტა ქართველი კალათბურთელები, რომ ძლივს გააშველეს. რიგელებმა ჩემპიონობა შეინარჩუნეს, ჩვენ კი ბოლო მატჩში სვერდლოვსკის "ურალმაშს" ვძლიეთ და უმაღლეს ლიგაში დავრჩით...

"უნებლიე" ჩხუბი და დაკარგული ოქრო

ოთხი წელიწადი იცავდა ვალერი ლომაძე თბილისის "ბურევესტნიკის" კალათბურთელთა გუნდის ღირსებას. არადა, მისი სასპორტო კარიერა მძლეოსნობით დაიწყო. მე-12 ვაჟთა სკოლის ბიჭები გაკვეთილების შემდეგ "დინამოს" სარბენ ბილიკებს მიაშურებდნენ ხოლმე. სხვაგვარად წარმოუდგენელიც იყო, რადგან მაშინ ის ბიჭი, ვინც სპორტში არ ვარჯიშობდა, დაცინვის ობიექტი ხდებოდა. ვალერი ლომაძე თანაკლასელებთან ერთად ცნობილ მწვრთნელ ბორის ტახტაროვთან მეცადინეობდა. მოქნილი, სხარტი ყმაწვილი სხვადასხვა დისტანციებზე რბენასა და სიმაღლეზე ხტომაში ჯაბნიდა თანატოლებს. საქალაქო შეჯიბრებებშიც რამდენჯერმე გაიმარჯვა. მწვრთნელს ეიმედებოდა ნიჭიერი შეგირდი, მაგრამ ერთ მშვენიერ დღეს მან "სპორტის დედოფალს" უგანა.

- 1953 წელს თბილისში კალათბურთელ ვაჟთა საკავშირო ჩემპიონატი გაიმართა, - გვითხრა ბატონმა ვალერიმ. - ვერის ბაღის სტადიონის ტრიბუნებზე ტევა არ იყო. ბავშვები ფეხზე მდგარი ვუყურებდით მატჩებს. ისეთ აზარტში შევედი, რომ მეც მომინდა კალათბურთის თამაში. მაშინ ჩემი მეგობარი დიზი ქერქაძე ვარჯიშობდა პიონერთა სასახლეში თამარ გეგელაშვილთან. ერთ დღეს მეც გავყევი და კალათბურთის სექციაში ჩავეწერე.

ვალერი ლომაძემ ერთი წელიწადი ივარჯიშა თამარ მასწავლებელთან. მერე მიხეილ კეკელიძემ ქალაქის განათლების განყოფილების გუნდში გადაიყვანა. პირველ დიდ წარმატებას 1955 წელს მიაღწია - საქართველოს ნაკრებთან ერთად კიევში მოსწავლეთა საკავშირო სპარტაკიადაზე მე-3 ადგილი დაიკავა. მომდევნო წელს ქართველებმა მსგავსი შეჯიბრების მხოლოდ ფინალური პაექრობა დათმეს ლატვიელებთან და ვერცხლის მედალს დასჯერდნენ. 1957 წელს კი საჩემპიონოდ გამზადებული გუნდი საბჭოეთის დედაქალაქში "ჩაძირეს":

წილისყრამ პირველსავე მატჩში ვალერი ლომაძეს (იგი კაპიტანი გახლდათ) და მის თანაგუნდელებს მოსკოველთა ძლიერი ნაკრები არგუნა. კოკისპირული წვიმის გამო ორგანიზატორებმა შეხვედრა დარბაზში გადაიტანეს. უამრავმა გულშემატკივარმა მოიყარა თავი. მაყურებლები ზედ პირხაზთან იდგნენ. ქართველები პირველ ტაიმს 10 ქულით იგებდნენ. ამ დროს ჩვენს მოთამაშესა და ერთ-ერთ მაყურებელს შორის "უნებლიე" ინციდენტი ჯგუფურ ჩხუბში გადაიზარდა. ძლივს გააშველეს. მატჩი, თითქოს, ჩაიშალა, მაგრამ გვიან ღამით განაახლეს და საქართველოს ნაკრებმა ის პაექრობა 3 ქულით დათმო, საბოლოოდ კი მე-5 ადგილი დაიკავა. იმ ნაკრებში ლომაძესთან ერთად ლევან მოსეშვილი, ვლადიმერ უგრეხელიძე, ვალერი ალთაბაევი და ანტონ კაზანჯიანიც იყვნენ...

თბილისის 24-ე სკოლის ვერცხლისმედალოსანმა მისაღები გამოცდები საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტში ჩააბარა და სამშენებლო ფაკულტეტის სტუდენტი იმავე სასწავლებლის კალათბურთელთა გუნდ "ბურევესტნიკში" ჩაირიცხა. პირველი მკაცრი გამოცდა კაუნასის "ჟალგირისთან" მატჩში ჩააბარა: სტუდენტთა გუნდის ახალბედა მოთამაშემ ღირსეულად "ჩაკეტა" ბალტიისპირელთა ცნობილი ვარსკვლავი კაზის პეტკიავიჩუსი, რომლის სახელიც არა მარტო საბჭოეთში, არამედ ევროპაშიც ქუხდა. ხელფეხშეკრული დირიჟორის თანაგუნდელები "ბურევესტნიკთან" ვერაფერს გახდნენ და დამარცხდნენ. "სოვეტსკი სპორტმა" მთელ ქვეყანას ამცნო ეს ამბავი. იმ დღიდან სპი-ს გუნდი საბჭოთა გრანდებისთვის "უხერხულ" მეტოქედ იქცა.

1961 წელს ვალერი ლომაძე საბჭოთა კავშირის 25 საუკეთესო კალათბურთელს შორის დაასახელეს. მომდევნო წელს კი ევროპის ჩემპიონთა თასის მფლობელ თბილისის "დინამოში" მიიწვიეს.

- ყველა ქართველი კალათბურთელის ოცნება იყო "დინამოში" მოხვედრა. მეც ბედის კმაყოფილი ვარ. იქ გატარებული ყოველი წუთი სასიამოვნო მოგონებად დამრჩა. "დინამოშიც" ოთხი წელიწადი ვითამაშე. 1963 და 1965 წლებში სოციალისტური ქვეყნების დინამიადის ჩემპიონი გავხდი კრაკოვსა და პარდუბიცეში.



სიმენტალი და სონია დუმბაძე

- ყველაზე მეტად რომელი მატჩი დაგამახსოვრდათ?

- 1963 წელს ევროპის ჩემპიონთა თასზე "სიმენტალთან" შინ 5 ქულით წავაგეთ. საპასუხო მატჩისთვის იტალიაში რომ ჩავედით, თამაშის წინა დღეს სადილობისას რესტორანში ხანშიშესული ქალი მოგვიახლოვდა: "ნენა, რომელი ხართ გურულიო", - იკითხა ქართულად. ბიჭებმა ერთმანეთს გადავხედეთ და გაგვეცინა. გუნდში მაშინ ერთადერთი გურული მე ვიყავი.

- სონია დუმბაძე ვარ, რევოლუციისას გურიიდან წამოსული. ახლა აქ ვცხოვრობ ქმარ-შვილთან ერთად, მუსიკას ვასწავლი, მარა, ნენა, ხაჭაპურების გამოცხობა არ დამვიწყებია, წამოდით, გაგიმასპინძლდებითო, - არ მოგვეშვა უცნობი ქალბატონი.

- ხვალ თამაში გვაქვს და რეჟიმს ვერ დავარღვევ-მეთქი, - მოვიმიზეზე. ისეთი დრო იყო, გულითაც რომ მნდომოდა, ვერ წავიდოდი.

- ნოდარ ანდღულაძეა ლა სკალაში სტაჟირებაზე, არც ის წამომყვა, - ჩაილაპარაკა გულდაწყვეტილმა. გამომშვიდობებისას გაგვამხნევა: აბა, თქვენ იცით, არ წააგოთო. მეორე დღეს დაძაბული მატჩის ბოლო წამებზე გურამ მინაშვილის ზუსტი ორქულიანი ტყორცნის შემდეგ ის შეხვედრა 6 ქულით მოვიგეთ და მომდევნო ეტაპზე გავედით. ვინ იცის, იქნებ ქალბატონი სონიაც ესწრებოდა იმ ორთაბრძოლას. ქმარს-შვილთან ერთად და, წარმოდგენილი მაქვს, როგორ გაიხარებდა.

- "დინამოდან" თქვენ ისვე "ბურევესტნიკს" დაუბრუნდით...

- დიახ, ეს იყო 1966 წელს. დიდი სპორტისთვის თავის დანებებას ვაპირებდი, ძია მიშამ (კეკელიძე) მთხოვა, დაგვეხმარეო. მაშინ "ბურევესტნიკი" უმაღლესი ლიგიდან გავარდნილი იყო (უკვე - მერამდენედ) და უძლიერესთა შორის დაბრუნებას ცდილობდა. გადასასვლელი ტურნირი ბაქოში გაიმართა. ბოლო მატჩში ალმა-ათის "ლოკომოტივს" ვძლიეთ.
აი, რას წერდა გაზეთი "ლელო" 1966 წლის 5 აპრილს: "თბილისელებს მხოლოდ გამარჯვების შემთხვევაში ეხსნებოდათ უმაღლესი ლიგის შლაგბაუმი, ხოლო "ლოკომოტივი" წაგების შემდეგ სანუკვარი ოცნებისკენ მიმავალ გზაზე მუხრუჭდებოდა. თბილისელები უმთავრესად ასეთი შემადგენლობით თამაშობდნენ: ა. ლეჟავა, მინაშვილი, ი. ლეჟავა, ლომაძე, კოვალენკო. 34-ე წამზე ანგარიში გახსნა ლომაძემ და გაჩაღდა მეტისმეტად მწვავე ბრძოლა. მეორე ტაიმის მე-14 წუთამდე იგი თანაბრად მიმდინარეობდა, მაგრამ საბოლოოდ გამარჯვება თბილისელებს დარჩათ - 60:51. ამრიგად, თბილისის "ბურევესტნიკი" დაუბრუნდა უმაღლეს ლიგას". ამ წარმატებაში დიდი იყო ლომაძის წვლილი, რომელმაც კიდევ სამი წელიწადი ითამაშა მშობლიური გუნდის შემადგენლობაში.



ლომაძის ლომის წილი

დიდ სარბიელთან განშორების შემდეგ პროფესიით დაიწყო მუშაობა და საქართველოში სასპორტო ნაგებობების მშენებლობას შეალია ძალა და ენერგია. 27 წლის განმავლობაში ემსახურებოდა სპორტის მატერიალური ბაზის განვითარებას. ჯერ საქართველოს სპორტკომიტეტთან არსებული სასპორტო ნაგებობათა სამმართველოს ხელმძღვანელობდა. მატერიალური ბაზის განვითარების მიზნით მისი ინიციატივით შეიქმნა სამმართველოსთან საპროექტო კანტორა "სპორტპროექტი" და ორი სამშენებლო ტრესტი აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოში. თბილისში ჩამოყალიბდა სპეციალიზებული სამმართველო, რომელსაც სასპორტო ნაგებობებში საინფორმაციო ელექტრონული ტაბლოს მონტაჟი და მძლეოსნობის სარბენ ბილიკებზე სპეციალური საფენების დაგება ევალებოდა.

ვალერი ლომაძის საქართველოს სპორტკომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილეობისას უშუალოდ მისი ხელმძღვანელობით უამრავი ობიექტი აშენდა და შეკეთდა კაპიტალურად. მათგან განსაკუთრებით აღსანიშნავია ძიუდოს დარბაზი, მძლეოსნობის მანეჟი 70-ადგილიანი საცხოვრებლით ვაკეში, კალათბურთის ორი დარბაზი ვერის ბაღში, ფიზკულტურის ინსტიტუტის სტუდენტებისთვის საერთო საცხოვრებელი ვაკეში, თბილისის ველოტრეკი და ჭადრაკის სასახლე, წყალჯომარდობის ბაზა ფოთში 70-ადგილიანი საცხოვრებითა და სასადილოთი, მდინარე კაპარჭაზე სამსაჯო კოშკისა და 500-ადგილიანი ტრიბუნების მოწყობა; სენაკის, ხაშურისა და ბორჯომის სტადიონების რეკონსტრუქცია; ლანჩხუთში ახალი სტადიონის აშენება და სოფელ გრიგოლეთში ფეხბურთელთა საწვრთნელი ბაზის რეკონსტრუქცია; ბაკურიანში 40-მეტრიანი ტრამპლინისა და საციგაო ტრასის აშენება, 70 და 90-მეტრიანი ტრამპლინების რეკონსტრუქცია, ტრამპლინებთან საბაგირო გზის მონტაჟი, ბიატლონისტებისთვის ტრასისა და სასროლეთის მოწყობა; 1991 წლის ევროპის ჩემპიონატისთვის ფოთში წყალსათხილამურო ბაზის კეთილმოწყობა და კიდევ ვინ მოთვლის, რამდენი რამ.

- აბა, ლანჩხუთში სტადიონის მშენებლობას რა დამავიწყებს, - იხსენებს ბატონი ვალერი. - იმ წელიწადს "გურია" საკავშირო ჩემპიონატის უმაღლეს ლიგაში გადავიდა. მაშინდელმა ცეკას მდივანმა, ყოფილმა კალათბურთელმა სანდრო გლურჯიძემ მთხოვა, ყოველგვარი ხელშეწყობა გექნება, ოღონდ სტადიონი სეზონის დაწყებამდე უნდა ავაშენოთო. მართლაც, რვა სამინისტრო და მთელი გურია აშენებდა სტადიონს. უდიდესი დახმარება გაგვიწია ლანჩხუთის კოლორიტმა, შესანიშნავმა პიროვნებამ, ევგრაფი შევარდნაძემ. სტადიონი 24-ათასიანი ტრიბუნებით, ფაქტობრივად, სამ თვეში დავასრულეთ.

კიდევ ერთი მშენებლობა მინდა გამოვყო: გასული საუკუნის 80-იანი წლების მიწურულს მთელ საბჭოეთში ადმინისტრაციული და სასპორტო ნაგებობების მშენებლობა აიკრძალა. არადა, საქართველოს სპორტკომიტეტი ფიზკულტურის ინსტიტუტის საერთო საცხოვრებელში იყო შეხიზნული. დიდი ქართველი კალათბურთელი, ოლიმპიური თამაშების ვერცხლის პრიზიორი და ევროპის ჩემპიონი ნოდარ ჯორჯიკია იმ დროს მინისტრთა საბჭოში რეფერენტად მუშაობდა და სპორტს კურირებდა. მას გავანდე ჩემი გეგმა:

უმაღლესი სასწავლებლებისა და სკოლებისთვის ნებადართული იყო დარბაზების მშენებლობა. მოდი, ფიზკულტურის ინსტიტუტის სამდარბაზიანი კორპუსი ავაშენოთ, თუ რესპუბლიკის ხელმძღვანელობა ნებას დაგვრთავს-მეთქი. ბატონი ნოდარი მაშინვე დატრიალდა და ვაკეში - ფიზკულტურის ინსტიტუტის გვერდით ავაშენეთ შენობა (სადაც სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტრო იყო განთავსებული) სამი დარბაზით. მათ შორის ერთ-ერთი თავისი სტანდარტებით (24X42) სწორედ კალათბურთისთვისაა გამიზნული...

აღსანიშნავია ისიც, რომ ვალერი ლომაძე 10 წლის განმავლობაში თბილისის სპორტის სასახლის გენერალური დირექტორი გახლდათ, ამჟამად კი ვეტერან კალათბურთელთა დახმარების ფონდის პრეზიდენტია.

ამაგდარ პიროვნებას, საქართველოს მრავალგზის ჩემპიონს, საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორს, სტუდენტთა საკავშირო თამაშების სამგზის გამარჯვებულს, საქართველოს სპორტის დამსახურებულ მუშაკს, საბჭოთა კავშირის სპორტის წარჩინებულ მუშაკს, ღირსების ორდენოსანსა და სპორტის რაინდ ვალერი ლომაძეს დღეს 80 წელი უსრულდება.

იუბილეს გილოცავთ, ბატონო ვალერი!

7882
მკითხველის კომენტარები / 0 /
მსგავსი ამბები
რუბრიკის სხვა სიახლეები
;