რობერტ შავლაყაძე: ულვაშა ქართველი, რომელმაც სიმაღლეზე ხტომაში ამერიკელთა ჰეგემონია დაამხო [VIDEO]

ჯერ კიდევ ღამის ბინდბუნდში იყო ჩაფლული თბილისი, ვახუშტის ქუჩის ერთ-ერთი სახლიდან ფეხშიშველა რომ გამოვიდა შუახნის ქალბატონი. ირგვლივ მიმოიხედა, ჩამიჩუმი არ ისმოდა. სწრაფი ნაბიჯებით გასწია დიდუბის ეკლესიისკენ, სამჯერ შემოუარა ტაძარს, დარაჯი გააღვიძა და კარი გააღებინა, უფლის ხატთან სანთლები დაანთო, ილოცა და შინ ისე დაბრუნდა, არავის შეუმჩნევია. ოთახში რომ შედიოდა, სწორედ იმ დროს ფანჯარას მტრედი მოაწყდა. კეთილად ენიშნა დედას. შვილები გააღვიძა და თვალცრემლიანმა დაბეჯითებით უთხრა - დღეს თქვენი ძმა ჩემპიონი გახდებაო.
ეს იყო 1960 წლის პირველ სექტემბერს გამთენიისას.

სწორედ იმ დროს კი შორეულ იტალიაში ღრმა ძილით ეძინა მარადიულ ქალაქს ახალი ორთაბრძოლებისა და სენსაციების მოლოდინში. ოლიმპიური სოფლის მხოლოდ ზოგიერთი სახლის ფანჯრებიდან თუ გამოკრთოდა მბჟუტავი შუქი. ალბათ, მწვრთნელები ადგენდნენ ახალი დღის პაექრობათა გეგმებს. არ ეძინა მძლეოსანთა საკავშირო ნაკრების მთავარ მწვრთნელ ვლადიმირ დიაჩკოვსაც - ოთახში ბოლთას სცემდა: „ნეტავ, რას იზამენ ბიჭები?.. თუ დაჯაბნიან თომასს... ბრუმელის იმედი უფრო მაქვს... ის ულვაშა“?.. - მოძალებულ ფიქრებს ძლივს ერეოდა.

იმ ულვაშა ქართველს კი ამ დროს უშფოთველად ეძინა, მხოლოდ მშვიდი სუნთქვაღა ისმოდა ოთახში. „ეჰ, ამის ნერვები მომცა. ისე ფშვინავს, თითქოს დღეს შეჯიბრება სულაც არ ჰქონდეს“, - გაუელვა თავში გამოღვიძებულ მეზობელს, ერთი ამოიოხრა და მხარი იცვალა...

თომასის მაკრატელა და კაშკაროვის ხრიკები

დუღდა და გადმოდუღდა იმ დღეს „ფორო იტალიკო“. რომის ოლიმპიური სტადიონის სიმაღლეზე ხტომის სექტორთან უამრავ მაყურებელს მოეყარა თავი. ყველას უნდოდა ახლოდან ენახა ხუთგზის მსოფლიოს რეკორდსმენის, ჩიკაგოელ კენგურუდ მონათლული ჯონ თომასის მორიგი გამარჯვება. ქომაგთა კერპს ჟურნალისტებიც არ აძლევდნენ მოსვენებას: სურათებს უღებდნენ და რედაქციებში ინფორმაციებსაც კი გზავნიდნენ, როგორც მომავალ ოლიმპიურ ჩემპიონზე. თომასიც ღიმილით იღებდა მილოცვებს.

საბჭოთა სპორტსმენები, რომელთა შორის თბილისელი რობერტ შავლაყაძეც ერია, შორიდან უყურებდნენ ამ თვალსასეირო სურათს. ზოგი რას ფიქრობდა, ზოგი - რას. ერთადერთი ქართველი მძლეოსანი არად აგდებდა ამერიკელისადმი გადამეტებულ ყურადღებას. არც წინა დღეებში დასწყვეტია გული, როცა ოლიმპიურ სოფელში თომასთან ერთად მოსეირნე არად ჩააგდეს ჟურნალისტებმა და მასზე 12 სანტიმეტრით მაღალ მეტოქეს ტყვიასავით მიაყარეს კითხვები.

    [ლეგენდების კვალდაკვალ] ლევან თედიაშვილი: რამდენიც გადაიხადეთ იმდენისა ვიჭიდავე!

ასპარეზობამდე ერთი დღით ადრე საბჭოთა სპორტსმენები ოკეანისგაღმელთა ვარჯიშს დაესწრნენ. აი, რას წერდა მაშინ „დეილი ამერიკენი“: „გუშინ ჯონ თომასმა რუსი მხტომელების თანდასწრებით სასწაულები ჩაიდინა. ეს უკვე მნიშვნელოვანი ფსიქოლოგიური უპირატესობაა. რუსები პანიკაში არიან“. არადა, ამ სტრიქონების ავტორი რას იფიქრებდა, ქართველმა ათლეტმა სწორედ იმ ვარჯიშზე ირწმუნა, რომ თომასის დამარცხება შეიძლებოდა.

- ამერიკელმა ვარჯიშზე საოცარი მაკრატელა გვიჩვენა: ერთი ფეხი მიწაზე ედგა, მეორე საფეხბურთო კარის ხარიხის ზემოთ ასწია. - მითხრა ერთხელ რობერტ შავლაყაძემ. - როცა სიმაღლეზე ხტებოდა, მისი მწვრთნელი ჩვენს გასაგონად ხმამაღლა ამცნობდა შედეგებს - 210, 215, 220 სანტიმეტრი აიღეო. ჩემს თანაგუნდელებს - ვალერი ბრუმელსა და ვიქტორ ბოლოშოვს ლამის გული შეუწუხდათ. თომასის შესაძლებლობებმა გულგრილი დამტოვა-მეთქი, რომ გითხრათ, ტყუილი იქნება, მაგრამ ნამდვილად არ შემშინებია, პირიქით, ბრძოლის ჟინი მომემატა.

სხვა შეჯიბრებებისგან განსხვავებით, ოლიმპიურ თამაშებში ფსიქოლოგიურ მომზადებას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება. ამ მხრივ კი, მართლაც, გამობრძმედილი ვიყავი, რადგან საკავშირო პირველობებზე უამრავ უსამართლობას ვუძლებდი... მთელი სასპორტო კარიერა, ლამის, დაკერებული ქაცვიანი ფეხსაცმლებით გავატარე, მონდომების, ჟინისა და ტექნიკის ხარჯზე ვაღწევდი წარმატებებს. სინანულიცა და წყენაც ბევრი მახსოვს. დღეს ჩვენი სპორტსმენები ბედნიერი არიან - ოდნავ შედეგს თუ აჩვენებენ, იოლად შეუძლიათ მნიშვნელოვან შეჯიბრებებზე გამგზავრება. საბჭოთა პერიოდში ქართველები სხვებზე მთელი თავით მაღლა თუ არ ვიდექით, საკავშირო ნაკრების სიახლოვესაც არავინ გაგვაჭაჭანებდა.

ვინ იცის, რამდენი ხელოვნური ბარიერის გადალახვა გვიხდებოდა. მახსოვს, 1957 წელს საკავშირო პირველობა თბილისში ჩატარდა. საქართველოს ნაკრები დიღმის საწვრთნელ ბაზაზე ემზადებოდა. შეჯიბრების დღეს საწოლზე წამოწოლილი ველოდებოდი სტადიონზე გამგზავრებას. ხანგრძლივმა სიჩუმემ დამაეჭვა. გარეთ გამოვედი და რას ვხედავ - კაციშვილი არ არის. სხვა გზა არ იყო, მარტო უნდა წავსულიყავი სტადიონზე. ქუჩაში მანქანებიც არ მოძრაობდნენ - სპორტულ სიარულში შეჯიბრების გამო გზები გადაეკეტათ. როგორც იქნა, მივაღწიე „დინამომდე“. ძლივს დამიშვეს საასპარეზოდ. მერე გაუგონარი რამ მოხდა: ძლიერი სპორტსმენი იყო იგორ კაშკაროვი, მელბურნის ოლიმპიადის მესამე პრიზიორი, საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი და რეკორდსმენი, მაგრამ ხშირად თაღლითობასაც არ თაკილობდა. მსაჯებმა თბილისში ქაცვებიანი ფეხსაცმლიდან რბილი რეზინის საფენი ამოუღეს. ჩემპიონატიდან უნდა მოეხსნათ. მას კი შეჯიბრების გაგრძელების უფლება მისცეს. მაჯობა. სამაგიეროდ, მომდევნო წელს რევანში ავიღე.

ჩვენი დუელი 1956 წლიდან დაიწყო: საბჭოთა კავშირის ხალხთა სპარტაკიადაზე თამასა 207 სანტიმეტრის სიმაღლეზე რომ ასწიეს, სახტომ სექტორს ორნი შემოვრჩით. ჩემი ჯერი დადგა. ასარეკნ ადგილს რომ მივუახლოვდი, წინ კაშკაროვი შემეფეთა. ხელი ვკარი და თამასის ქვეშ გავირბინე. შეჯიბრება მოსკოვში ტარდებოდა და ორგანიზატორებმა ყველაფერი შემთხვევითობას მიაწერეს, ამიტომ ჩემი მეტოქე არ დაუსჯიათ. უბრალოდ, ცდის გამეორების ნება დამრთეს. კაშკაროვმა ეს ყველაფერი მიზანმიმართულად გააკეთა. მას პირველი ცდა გაუცუდდა. მე რომ ის სიმაღლე თავიდანვე დამეძლია, ჩემპიონი გავხდებოდი. რუსმა სპორტსმენმა ყველაფერი წინასწარ გათვალა და მიზანსაც მიაღწია: ნერვებმოშლილმა მობილიზება ვერ შევძელი და მეორე ადგილს დავჯერდი. სამაგიეროდ, მერე რამდენჯერმე ვძლიე, 1959 წელს ფილადელფიაში ამერიკისა და საბჭოთა კავშირის მძლეოსანთა მატჩზეც ვაჯობე...



„ფორო იტალიკოზე“ საკუთარი „შპარგალკით“

გამობრძმედილ 27 წლის ქართველ სპორტსმენს რომის ოლიმპიურ სტადიონზე, მართლაც, ნერვიც არ ატოკებია. ფავორიტებმა შეჯიბრება 190 სანტიმეტრით დაიწყეს, მერე 195 სანტიმეტრზე გადებულ თამასას გადაევლნენ, შავლაყაძემ ორივე სიმაღლეზე უარი თქვა და იქვე სარბენ ბილიკებზე სპრინტერთა შეჯიბრების საყურებლად შებრუნდა.

- რობერტ, რას შვრები? - უყვირა ტრიბუნიდან ვლადიმირ დიაჩკოვმა. შავლაყაძეს მისთვის ყურადღება არ მიუქცევია - საკუთარი „შპარგალკით“ მოქმედებდა. კონკურენტები 2 მეტრზე რომ ავიდნენ, მაშინ გამოიყენა პირველი ცდა. მერეც წარმატებით დაძლია 203, 206, 209, 211 სანტიმეტრი...
სასწაულის მოლოდინში ბობოქრობდა „ფორო იტალიკო“. ჯონ თომასი, რომელმაც ოლიმპიადამდე თვე-ნახევრით ადრე მსოფლიოს რეკორდი (222) დაამყარა, ასევე, 1956 წლის მელბურნის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი ჩარლზ დიუმასი, საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი ვიქტორ ბოლოშოვი და ევროპის რეკორდსმენი (217) ვალერი ბრუმელი საკუთარ თავს აღარ ჰგავდნენ. შავლაყაძე კი, ქომაგთა გასაკვირად, ყველა სიმაღლეს პირველსავე ცდაზე იღებდა. ბოლოშოვი 214 სანტიმეტრზე გაჩერდა, მელბურნის ოლიმპიადის გმირმა უფრო ადრე გადაინაცვლა მაყურებლებში.

„მსოფლიოს რეკორდსმენმა 212 სანტიმეტრი გამოტოვა, მე კი ისიც და 214-იც პირველივე ცდით ავიღე. ბრუმელსა და თომასს ამ სიმაღლის დასაძლევად ორ-ორი ცდა დასჭირდათ. 216 სანტიმეტრიც პირველმა დავძლიე, რაც მაშინ ოლიმპიური რეკორდი იყო. ბრუმელმა განმეორებითი ნახტომით შეძლო, თამასას გადავლებოდა და ვერცხლის მედალი ერგო. თომასი 214 სანტიმეტრზე დარჩა. სწორედ რომ ფსიქოლოგიურმა მომზადებამ, ცხადია, ფიზიკურსა და ტექნიკურთან ერთად, ამიყვანა ოლიმპიური კვარცხლბეკის უმაღლეს საფეხურზე“...

რომის ოლიმპიურ სტადიონზე მოპოვებული გამარჯვება რობერტ შავლაყაძისთვის შემთხვევითი არ ყოფილა. ამერიკელთა ჰეგემონიას მან ერთი წლის წინათ ფილადელფიაში შეურყია ტახტი: 1959 წელს აშშ-ის და საბჭოთა კავშირის მძლეოსანთა ტრადიციული „გიგანტთა მატჩი“ გაიმართა. ტურნირის წინ გამართულ პრესკონფერენციაზე ამერიკელებმა ამაყად განაცხადეს - სიმაღლეზე ხტომა ჩვენი სახეობაა და გამარჯვებაც ჩვენ დაგვრჩებაო. ტრაბახის საბაბიც ჰქონდათ - ამერიკელთა სპორტის ღირსებას ოლიმპიური ჩემპიონი და რეკორდსმენი (214 სმ) ჩარლზ დიუმასი იცავდა, მაგრამ ქადილი ქადილად დარჩა - პირველი ადგილი შავლაყაძემ დაიკავა, რომელსაც მაშინ მოკრძალებული შედეგიღა ჰქონდა - სულ 208 სანტიმეტრი. სპეციალისტებმა და მასპინძლებმაც ქართველის გამარჯვება შემთხვევითობას მიაწერეს. იხტიბარი არ გაიტეხეს და რომში შევხვდებითო, დაიქადნეს. მართლაც შეხვდნენ მარადიული ქალაქში.

„ფორო იტალიკოზე“ ქართველ მძლეოსანს მაყურებლისგან არნახული მხარდაჭერა ჰქონდა. ყველას უკვირდა ეს. საიდუმლო მეორე დღეს იტალიურ გაზეთებში გამჟღავნდა: „რობერტ შავლაყაძე რომის XVII ოლიმპიადის ჭეშმარიტი გმირია. ამ 27 წლის შავგვრემანმა ულვაშა სპორტსმენმა, რომელიც გარეგნობით ძალიან ჰგავს იტალიელს, შეუძლებელი შეძლო“... „სიმაღლეზე ხტომის ოქროს წიგნში დღემდე არ იყო არც ერთი ევროპელის სახელი. თბილისელმა რობერტ შავლაყაძემ ახალი ფურცელი ჩაწერა ამ მატიანეში“...

ერთი საინტერესო ეპიზოდიც: ასპარეზობის დამთავრებისთანავე შვედეთის რადიოს კომენტატორი საბჭოთა ჟურნალისტ ნიკოლაი ოზეროვს კაბინაში შეჭრია და აღფრთოვანებულს უთქვამს: „ჩვენ მივეჩვიეთ, რომ თქვენ შესანიშნავ წარმატებებს აღწევთ კოსმოსში, რაც დღეს რომის სტადიონზეც დადასტურდა. ოლიმპიურ სარბიელზე მართლაც უშეღავათო ბრძოლა იყო კოსმოსისთვის, ოღონდ სიმაღლეზე ხტომაში“. ამ დროს კი სარბენ ბილიკებს მიღმა მწვერვალზე მდგომ სახეგაბადრულ ქართველ ჭაბუკს ოდნავ დაბნეული ღიმილით მისჩერებოდა კვარცხლბეკის ქვედა საფეხურზე მდგარი ჯონ თომასი.

ნაბიჯ-ნაბიჯ კვარცხლბეკისკენ

და მაინც... ოლიმპიური ჩემპიონები შემთხვევით არ ხდებიან: რობერტ შავლაყაძე ამერიკელთა ჰეგემონიის დასამხობად ნაბიჯ-ნაბიჯ მიიწევდა. ბავშვობისას თანატოლებისგან მხოლოდ სისხარტით თუ გამოირჩეოდა. ცურვაც სხვებივით მტკვარზე ისწავლა, ერთხან რინგზეც მოსინჯა თავი, ტანვარჯიშსა და ცხენოსნობაზეც დადიოდა, მძლეოსნობაზე კი არასდროს უფიქრია.

მეცხრე კლასში უცებ აიყარა ტანი და ჯგუფელებს საგრძნობლად გაუსწრო სიმაღლეში. სწორედ იმ წელიწადს საქალაქო პირველობისთვის ემზადებოდნენ და ფიზკულტურის მასწავლებელმა უთხრა, სიმაღლეზე ხტომაში უნდა გამოხვიდეო.

„ქვა ავაგდე და თავი შევუშვირე – სად მე და სად სიმაღლეზე ხტომა-მეთქი, - ღიმილით გაიხსენა ბატონმა რობერტმა ბავშვობის წლები. – საქმეში სკოლის დირექტორი ჩაერია და დამიყოლიეს. 155 სანტიმეტრით გავიმარჯვე. შეჯიბრებას მძლეოსნობის ცნობილი მწვრთნელი გაბრიელ ათანელოვი ესწრებოდა. იმ დღიდან მან თავის ჯგუფში ჩამრიცხა. ორი თვის შემდეგ საქართველოს მოსწავლეთა პირველობაზე 170 სანტიმეტრით ვაჯობე ყველას.

მაშინ სიმაღლეზე „გადაბიჯებით“, „ტალღისებურად“, „ხორეინით“ ან „გადაგორებით“ ვხტებოდით. ოთხივე სტილი ძალიან რთული იყო, მაგრამ მალე შევეჩვიე. 1954 წელს ხარკოვში სპორტსაზოგადოება „დინამოს“ ცენტრალური საბჭოს პირველობა 190 სანტიმეტრით მოვიგე. ეს მაშინ კარგი შედეგი იყო და საკავშირო ნაკრებში მიმიწვიეს, სტიპენდია დამინიშნეს. ჩემს სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა. ომის შემდგომ წლებში ყველას უჭირდა, მათ შორის ჩვენს ხუთშვილიან ოჯახსაც და, წარმოიდგინეთ, როგორ მხსნელად მოვევლინე მშობლებს, კაცად ვიგრძენი თავი.

ქართველ მძლეოსანს იდეალებისთვის არც ოლიმპიადის მერე უღალატია და შეჯიბრებებში ღირსეულად განაგრძობდა მონაწილეობას: 1962 წელს ევროპის ჩემპიონატზე მესამე ადგილი დაიკავა, ორი წლის შემდეგ იმხანად მსოფლიოს ექვსგზის რეკორდსმენ ვალერი ბრუმელს წაართვა საბჭოთა კავშირის ჩემპიონობა. სოციალისტური ქვეყნების თამაშებზე შვიდჯერ ოქროს მედალი დაიმსახურა. მეტოქეებს მისი ეშინოდათ. ერთხელ ბრუმელს უთქვამს, სადაც შავლაყაძე მონაწილეობს, იქ გამარჯვება მიჭირსო.

   [ლეგენდების კვალდაკვალ] როგორ წაართვა საბჭოთა მთავრობამ გურამ მინაშვილს მსოფლიოს ჩემპიონის ოქროს მედალი

ყოველივეს მიუხედავად, ნაკრების ლიდერის სწამდათ და სჯეროდათ თანაგუნდელებს, რადგან იგი, ზოგიერთისგან განსხვავებით, არ იყო ეგოისტი, შურიანი ადამიანი. სხვის წარმატებას საკუთარ გამარჯვებად აღიქვამდა, ზრუნავდა თანაგუნდელებზე. დასტურად 1964 წლის ოლიმპიადის გახსენებაც კმარა. თამაშებზე ქართველი მძლეოსანი საკმაოდ მომზადებული გაეგზავრა, საპრიზო სამეულში მოხვედრაზეც ფიქრობდა, მაგრამ...

„მაშინ სპეციალისტები ფავორიტად მიმიჩნევდნენ. მართლაც, კარგად ვიყავი მომზადებული. ვარჯიშებზე 220 სანტიმეტრსაც იოლად ვიღებდი. სამწუხაროდ, ტოკიოში ერთ-ერთი ვარჯიშის შემდეგ საბედისწერო შეცდომა დავუშვი - ცივ აუზში ვიცურავე. წყლიდან გაშეშებული ამოვედი. მეორე დილით სასპორტო სამოსი ვალერი ბრუმელმა ჩამაცვა, რომელიც ჩემთან ერთად ცხოვრობდა ნომერში. წელში ვერ ვიმართებოდი. ყოველი ხტომის წინ ბალახზე გავწვებოდი და ბრუმელს ვთხოვდი, ფეხებით ზურგზე შემდგომოდა. საბოლოოდ 214 სანტიმეტრით მე-5 ადგილი დავიკავე“...

ახლა კი ვალერი ბრუმელს მოვუსმინოთ. აი, რას წერს იგი ავტობიოგრაფიულ წიგნში „სიმაღლე“.

„მომიახლოვდა რობერტ შავლაყაძე და მეუბნება:

- ხომ არ გადაირიე? ეს ხომ მხოლოდ 203 სანტიმეტრია... გესმის, 203! ამ სიმაღლეს, თუ მოინდომებ, ადგილიდანაც დაძლევ“!

ბრუმელს იგივე დაემართა 214 სანტიმეტრზეც – ორჯერ ჩამოაგდო თამასა.

„რობერტი, როგორც ჩრდილი, ისე დამდევდა ყველგან. იცოდა, რომ... მე შემეძლო გამარჯვება და საამისოდ ყველაფერს აკეთებდა... იგი მეუბნებოდა: შენ, მხოლოდ შენ შეგიძლია ამ ოლიმპიადის მოგება, მე კი არა, მე ჩემი უკვე გავაკეთე... უღრმესი მადლობა რობერტს“. 218 სანტიმეტრით რუსი მძლეოსანი ჩემპიონი გახდა. სხვებსაც არაერთხელ აღუნიშნავთ, რომ ბრუმელის 1964 წლის ოლიმპიურ ოქროში შავლაყაძეს ლომის წილი უდევსო.

აქტიურ სპორტთან განშორების შემდეგ ბატონმა რობერტმა მწვრთნელობას მიჰყო ხელი. ოთხი წელიწადი კონგოში იმუშავა. მისმა შვიდმა შეგირდმა მოსკოვის ოლიმპიური თამაშების საგზური მოიპოვა. კონტრაქტის გახანგრძლივება შესთავაზეს, მაგრამ ოლიმპიურმა ჩემპიონმა შინ დაბრუნება არჩია. 13 წელიწადი სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში ფიზაღზრდის კათედრას ხელმძღვანელობდა და ახალგაზრდა თაობის ფიზიკურ გაჯანსაღებას პატიოსნად ემსახურა. სპორტის დამსახურებული ოსტატი რობერტ შავლაყაძე „სპორტის დედოფლის“ სიყვარულით ცოცხლობს.

1945
მკითხველის კომენტარები / 0 /
მსგავსი ამბები
რუბრიკის სხვა სიახლეები