საინტერესო ინტერვიუ იაპონელ ჰირო მორიტასთან: დოჰიოზე ღმერთებისთვის შ ესრულებული რიტუალი 

ფოტოზე მარცხნივ ჰირო მორიტა

თბილისში ლექციების ჩასატარებლად სამ დღეს იმყოფებოდა იაპონიის საზოგადოებრივი მაუწყებლის NHK World-ის წამყვანი, სუმოს ბაშოს კომენტატორი ჰირო მორიტა, რომელიც ტოკიოში დაიბადა და გაიზარდა, ყმაწვილობის წლები ოჰაიოში (აშშ) გაატარა, ახლა კი ისევ იაპონიის დედაქალაქში ცხოვრობს. 
თბილისის სპორტის უნივერსიტეტში მორიგი ლექციის შემდეგ საპატიო სტუმარსა და კოლეგას გავესაუბრეთ. 

- სუმო ბავშვობიდან შემიყვარდა, - გვითხრა ჰირო მორიტამ. - ბებია და ბაბუა იყვნენ სპორტის ამ სახეობის დიდი გულშემატკივრები, ბაშოებს ესწრებოდნენ

- საათობით ისხდნენ დარბაზში. პატარაობისას ხშირად ვსტუმრობდი მათ. ისინიც დაუზარებლად მიამბობდნენ სუმოს შესახებ და შეჯიბრებებზეც დავყავდი ხოლმე.

უმაღლესი განათლება რომ მივიღე, შევიტყვე, ტოკიოს საზოგადოებრივი მაუწყებლისთვის სუმოს ინგლისურენოვან მიმომხილველს ეძებდნენ. ეს იყო 1992 წელს. რადგან ინგლისურიც და სპორტის ეს სახეობაც კარგად ვიცოდი, ჩვენი ინტერესები ერთმანეთს დაემთხვა და სამუშაოდ მიმიღეს. ეს იყო ჩემი ოცნებების ასრულება. 

- რით მიგიზიდათ სუმომ, მის მსოფლმხედველობრივ და ეთიკურ-ესთეტიკურ ასპექტებზე რას იტყვით?...

- ჩვენს ეროვნულ სახეობას, სულ მცირე, 1 500-წლიანი ისტორია აქვს. თავიდან ჩამოყალიბდა როგორც სახალხო-რელიგიური სადღესასწაულო რიტუალი, რომ იაპონელები ბრინჯის უხვმოსავლიანობისა და საყოველთაო მშვიდობისთვის სალოცავად შეკრებილიყვნენ. ეს ტრადიცია დღემდე არსებობს - სუმოისტების ორთაბრძოლები მარტო შერკინებები როდია. პაექრობების მიღმა იაპონელთა ეროვნული ფასეულობები და რწმენა ჩანს.

ჭიდაობის დაწყებამდე მებრძოლები ტაშს შემოკრავენ, თითქოს ღმერთების ყურადღებას ითხოვენო. შემდეგ მკლავებს გაშლიან და ერთმანეთს ხელისგულებს უჩვენებენ, რითაც მიანიშნებენ, რომ იარაღი არ უჭირავთ. დოჰიოზე ფეხების მძლავრი დარტყმით ბოროტი სულების გათელვას ცდილობენ, შემდეგ ყრიან მარილს, რომ დოჰიო მათგან გაწმინდონ. ორთაბრძოლის მომგები მადლობას უხდის გამარჯვების სამ ღმერთს, მერე კონვერტით იღებს ფულს. მებრძოლები ამ რიტუალს ზუსტად თუ არ შეასრულებენ, შეიძლება, მსაჯების ოთახში დაიბარონ და მკაცრადაც გაკიცხონ. 

სუმოში ყველა ილეთი გამოიყენება, თუმცა აკრძალვებიცაა. მაგალითად, შეგიძლია, მეტოქეს გაშლილი ხელი შემოარტყა, მაგრამ მუშტი, თვალებში თითების ტაკება, კბენა, თავის დარტყმა, წიხლის ამოკვრა, ჭიპის არეში ხელის დარტყმა, თმის მოქაჩვა ყოვლად დაუშვებელია. 

სუმო, ზოგადად, ღმერთების პატივსაცემად სრულდებოდა და, როგორც ეგონათ, ღმერთების თანდასწრებით, ამიტომ მებრძოლები ემოციებისგან თავისუფალი უნდა ყოფილიყვნენ, უპირველესად, მეტოქის მიმართ პატივისცემა უნდა ეჩვენებინათ, მაშინაც კი, თუ დამარცხდებოდნენ, არ უნდა ეწუწუნათ.

მაისის ბაშოდან ქართველი სუმოისტ ტოჩინოშინის მაგალითი მინდა მოვიყვანო: ასანოიამასთან ლევანის პაექრობის თაობაზე სპეციალისტებსა და ქომაგებში დღემდე აზრთა სხვადასხვაობაა ქართველ სუმოისტს კი პრეტენზია და უკმაყოფილება არასდროს გამოუთქვამს. 

ღირსება გამარჯვებაზე მნიშვნელოვანია

- თქვენი აზრით, ტოჩინოშინმა ის ორთაბრძოლა წააგო?

- სანამ ამ თემაზე გადავიდოდეთ, მინდა კიდევ ერთხელ აღვნიშნო, რომ სუმოისტებს მიაჩნდათ, რომ ისინი ღმერთების წინ იბრძოდნენ, ამიტომ აუცილებელი იყო, ღირსება შეენარჩუნებინათ, რადგან ამ სპორტისთვის ღირსება გამარჯვებაზე მნიშვნელოვანია.

დღემდე სწამთ და სჯერათ, რომ სუმოისტები წარმოდგენას პირადი ინტერესების კი არა, ღმერთების გასართობად მართავენ. ამიტომ ყველაფერს აკეთებენ, რომ მათ ასიამოვნონ. 

რაც შეეხება ტჩინოშინის მაისის ბაშოში მონაწილეობას, იაპონელ ქომაგთა დიდმა უმრავლესობამ მსაჯთა გადაწყვეტილების მიმართ უკმაყოფილება სხვადასხვა საშუალებით საზოგადოებრივ მაუწყებელზე არაერთხელ შეგვატყობინა. ისინი დაუკავშირდნენ იაპონიის სუმოს ასოციაციას, სადაც აღიარეს, რომ მსაჯის გადაწყვეტილება იყო მცდარი. მეც იმავეს ვფიქრობ, რადგან არაერთხელ ვნახე ეს ეპიზოდი. სამწუხაროდ, ყველანი უძლური აღმოვჩნდით, რადგან გადამწყვეტი სიტყვა ეკუთვნის იმ არბიტრს, რომელმაც პირველმა ასწია ხელი და თქვა, ტოჩინოშინი დოჰიოს გარეთ გავიდაო... 

- მსოფლიოს ეროვნული ჭიდაობებიდან, როგორ ფიქრობთ, სუმო რომელთან უფრო ახლოს დგას?

- სამწუხაროდ, ეროვნულ ჭიდაობებს ასე ახლოს არ ვიცნობ, ამიტომ გადაჭრით რამის თქმა გამიჭირდება. ისე, სპორტის სხვადასხვა სახეობის წარმომადგენლები იყრიან თავს სუმოში. მონღოლები, მაგალითად, უმთავრესად თავიანთი ეროვნული ჭიდაობიდან მოდიან. საკმაოდ საინტერესო ბაზა აქვთ, ხშირად იყენებენ ფეხის დადების ტაქტიკას. 

- სუმოს ერთ ილეთზე - ჰენკაზე მინდა გკითხოთ: იაპონელ ქომაგებსა და სპეციალისტებში ეს ფანდი პოპულარულია?

- სუმოისტები ორთაბრძოლის რთულ სტრატეგიას გვთავაზობენ. იოლად არ უყურებენ ილეთებს. სუმოისტთა ერთ ნაწილს პირდაპირი შეტაკება ურჩევნია, მეორე გვერდზე გადგომას ამჯობინებს, რომ სწრაფად მოიგოს. ჰენკას ზოგი წინასწარ გეგმავს, ზოგისთვის კი იმპულსური მომენტია.

გულშემატკივრებისთვის ეს არ არის სასიამოვნო ილეთი, რადგან მათ უფრო რეალური ორთაბრძოლა ხიბლავთ, შერკინების უფრო დიდხანს ყურება ურჩევნიათ. ჰენკას გამოყენებისას კი ჭიდაობა წამებში მთავრდება. საყურებლად არ არის საინტერესო.

ტოჩინოშინმა მაისის ბაშოს მე-13 დღეს რომ წააგო, წოდების შესარჩუნებლად კიდევ ერთი მოგება სჭირდებოდა, ამიტომ მე-14 დღეს სწორედ ჰენკა გამოიყენა და გაიმარჯვა. როგორც ვთქვი, ფანებს არ უყვართ იოკოძუნა ან ოძეკი ამ ილეთს რომ იყენებს, მაგრამ ტოჩინოშინმა მე-10 ორთაბრძოლის მოსაგებად ჰენკა რომ გამოიყენა, მთელი დარბაზი ოვაციით შეხვდა, რადგან იაპონელებს ძალიან უყვართ ლევანი და მისი ქომაგები არიან. თანაც წინა დღეს იგი მსაჯებმა დაჩაგრეს. 

- იაპონურ ბაშოებში ბევრი უცხოელი მონაწილეობს. ისინი ძალიან ხშირად იმარჯვებენ კიდეც. ეს ყოველივე ქომაგების ან პრესის უკმაყოფილებას ხომ არ იწვევს?

- იაპონელ ხალხს სიამოვნებს, რომ უცხოელები მათს ეროვნულ სპორტს ეუფლებიან და წარმატებას აღწევენ. სუმოს ასოციაცია, რომელიც პროფესიული ორგანიზაციაა, მხარს უჭერს არა მარტო პროფესიონალ, არამედ მოყვარულ სუმოისტებსაც და სპორტის ამ სახეობის მსოფლიოში გავრცელებას ყოველმხრივ უწყობენ ხელს. 

შესაძლოა, პროტესტიც იყოს

-ბოლო დროს სუმოისტები არცთუ იშვიათად არღვევენ სპორტის ამ სახეობის მკაცრ წესებს. საამისოდ უამრავი მაგალითის დასახელება შეიძლება. ყოველივე ეს ამ წესების წინააღმდეგ პროტესტის მცდელობა ხომ არ არის? 

-ყველაფერი ადამიანის ინდივიდუალურ ბუნებაზეა დამოკიდებული. სუმოში ოსტატებს დიდ პატივს სცემენ. მაგრამ აქაც არის ქედმაღლობის ნიმუშები: თუ ოსტატი ოძეკია, მებრძოლი კი იოკოძუნა გახდა, ანუ რანგით უფრო მაღალი, მაშინ ის ფიქრობს, რომ მისი აღმზრდელი მასზე ნაკლებია და ქედმაღლურად დაჰყურებს მას. საბედნიეროდ, ეს ხშირად არ ხდება, მაგრამ არის გამონაკლისები, როგორც ასაშორიუს შემთხვევაში, და იაპონელებს ეს არ მოსწონთ. 

ზოგი მასწავლებელი უფრო მკაცრია, ზოგი - ლმობიერი. შეგირდებშიც არიან კანონმორჩილები და ქედმაღლებიც. ზუსტად ვერ გეტყვით, მაგრამ არ არის გამორიცხული, როგორც თქვენ ბრძანეთ, ყოველივე ეს შეზღუდვების მიმართ პროტესტიც იყოს. არ შეიძლება, ორმა ადამიანმა სტრესს ერთნაირად გაუძლოს. 

- ქართველებს იცნობენ, როგორც ყველაზე ნაკლებად კანონმორჩილ ხალხს. ჩვენი ქართველი მებრძოლები როგორ იქცევიან იაპონიაში? 

- სუმოისტები კარიერას რომ ირჩევენ, უკვე იციან ამ მკაცრი წესების შესახებ. არ დაემორჩილები და უბოდიშოდ დაგემშვიდობებიან. ამიტომაც ბევრმა უცხოელმა მიატოვა სუმო. კოკაიმ, გაგამარუმ და ტოჩინოშინმა მკაცრ გამოცდას გაუძლეს, რადგან სამივენი შინაგანად მოწესრიგებული და მიზანსწრაფული, სულით ძლიერი პიროვნებები არიან, იციან რას და რისთვის აკეთებენ, ამიტომაც მიაღწიეს წარმატებას. სამივესთან მეგობრული ურთიერთობები მაქვს, ინტერვიუებიც ამიღია მათგან. განსაკუთრებით ძნელია ტოჩინოშინის მოხელთება, რადგან მის გარშემო მუდამ ჟურნალისტები ტრიალებენ. ყველაზე ახლო მაინც გაგამარუსთან ვარ. რამდენჯერმე ერთად დაგვილევია კიდეც. 

- როგორც კოლეგას, მინდა გკითხოთ, რა არის თქვენთვის ჟურნალისტობა - ჰობი, სამუშაო, დიდებისკენ მიმავალი კიბე თუ შემოსავლის წყარო?

- ყველაფერი ერთად. მე მიყვარს რასაც ვაკეთებ და სასიამოვნოა, რომ შრომა მიფასდება - სათანადოდ მინაზღაურებენ ამ შრომისთვის. ამიტომ მუშაობაც არ მეზარება. სპორტის ჟურნალისტიკა ჩემთვის საოცრებათა სამყაროა.

- ბევრი მოშურნე გყავთ? 

- უწინ ვერ ვგრძნობდი, მაგრამ ბოლო დროს, რაც უფრო მეტ წარმატებას ვაღწევ, ვატყობ, რომ ჩემკენ თითის გამოშვერა დაიწყეს. ბევრი სამუშაო მაქვს და მოშურნეებისთვის არ მცალია. 

- ერთ ანეკდოტს მოგიყვებით: საბჭოთა კავშირს იაპონელი ჟურნალისტი ეწვია. სამშობლოში დაბრუნებულს თანამემამულეებმა ჰკითხეს, რა ნახეო. რუსეთში ყველა მუშაობს, წელებზე ფეხს იდგამენ, მაგრამ მაინც ღარიბულად ცხობრობენ - ძეხვით და პურით თუ გაგიმასპინძლდებიანო. ჩვენ დღევანდელ დონეზე რომ დავრჩეთ, რუსებს წამოსაწევად 50 წელი მაინც დასჭირდებათო. აი, საქართველოში კი სულ სხვა სიტუაციაა:

არავინ მუშაობს, მაგრამ ყველას მდიდრულად აცვია, ძვირფასი მანქანები და ფეშენებელური სახლები აქვთ, გაგიმასპინძლდებიან და ისეთ სუფრას გაგიშლიან, მაგიდა იღუნება... ეგ, როგორ? შეაწყვეტინა გაკვირვებულმა მეგობარმა. ამას რომ მივხვდეთ, იაპონელებს 100 წელი დაგვჭირდებაო, ღიმილით უპასუხა ჟურნალისტმა... 

თქვენ რას მოუყვებით თანამემამულეებს?

- რომ საოცარ ქვეყანაში ვიყავი. ვნახე წარმოუდგენლად სტუმართმოყვარე ხალხი, დავაგემოვნე ქართული ღვინო და სამზარეულო, ძალიან მომეწონა ხინკალი და მწვადი, გამაოცა ჩურჩხელამ. და კიდევ - ქართველები უაღრესად დიდ პატივს სცემენ სუმოს. იციან მისი უწვრილმანესი ნიუანსები... მჯერა, რომ სპორტის ამ სახეობის მეშვეობით საქართველო და იაპონია ერთმანეთთან უკეთეს ურთიერთობას დაამყარებენ. სხვა დროს უფრო დიდი ხნით ჩამოვალ თქვენი ქვეყნის უკეთ გასაცნობად. 

დიდი მადლობა, საქართველო, და ნახვამდის! 

ყოველდღიური სპორტული გაზეთი "ლელო"
227
მკითხველის კომენტარები / 0 /
მსგავსი ამბები
რუბრიკის სხვა სიახლეები
;