რაფაელ ჩიმიშკიანი: ვორობიოვმა სტალინს აგინა, მეკოკიშვილმა გაულაწუნა, მე ტრაპზე გამომიცხადეს - ოლიმპიასისთვის ფორმაში არ ხარო

- 69 წლის წინათ, როცა პარიზში პირველად მოვიგე ევროპის ჩემპიონატი, საფრანგეთიდან დაბრუნებულს ჯერ რკინიგზის სადგურზე, მერე ჩემს ბინასთან უამრავი ხალხი დამხვდა. იმ დღეებს რომ ვიხსენებ, ცრემლით მევსება თვალები. როგორი ბედნიერი იყვნენ ჩემი უბნელები: მე, მათთან ერთად ვერაზე გაზრდილი ბიჭი, ძალოსნობაში ევროპის ჩემპიონი გავხდი, - მითხრა ოლიმპიურმა ჩემპიონმა რაფაელ ჩიმიშკიანმა.

- და რით დაიწყო ყველაფერი ეს?

- რუსთაველის ძეგლთან, გაბაშვილის 5 ნომერში ვცხოვრობდი. ეზოში ერთი ახოვანი ჭაბუკი გვყავდა - კინომსახიობი ვანო ტურიაშვილი. მე-2 სართულის აივანზე იგი ყოველ დილით თვითნაკეთი შტანგით ვარჯიშობდა, შემდეგ ეზოში ჩამოდიოდა და ზამთარ-ზაფხულ ონკანთან ცივი წყლით იკაჟებდა დაკუნთულ სხეულს. ბავშვები ვცდილობდით, მისთვის მიგვებაძა. თუმცა, გვაფრთხილებდა, სანამ არ გაიზრდებით, მძიმეს ნუ ასწევთ, ორგანიზმისთვის მავნებელიაო.
ძალიან მინდოდა, ძია ვანოსავით ძლიერი ვყოფილიყავი. ამ სურვილმა მერვე კლასის მოსწავლე ბესიკის ქუჩაზე "დინამოს" დარბაზში მიმიყვანა. პავლე გუმაშიანმა თავის ჯგუფში ჩამწერა. სამი თვის ვარჯიშის შემდეგ საკავშირო პირველობაზე წამიყვანა გორკში. ყველაზე უმცროსი (მაშინ ასაკს ყურადღება არ ექცეოდა) და ტანითაც პატარა ვიყავი. ჩემს წონაში სამ ათეულზე მეტი ძალოსანი გამოდიოდა. მე-9 ადგილი დავიკავე. არ დამავიწყდება დაჯილდოებისას დიქტორის სიტყვები: მჩატე და ქვემსუბუქი წონის ძალოსნებო, დაიმახსოვრეთ რაფაელ ჩიმიშკიანის სახელი – თბილისში თქვენი ელვა და მეხი იზრდებაო. ისე შემრცხვა, არ ვიცოდი, სად დავმალულიყავი, თუმცა იმ სიტყვებმა დიდი სტიმული კი მომცა. ორ წელიწადში - 1948 წლის მიწურულს ლენინგრადში საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი გავხდი…

დაუვიწყარი ფურცლები ჩაწერა რაფაელ ჩიმიშკიანმა ქართული სპორტის ისტორიაში: 1952 წელს იგი ჰელსინკში XV ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი გახდა. მსოფლიო ჩემპიონატებზე 1954 და 1955 წლებში ოქროს მედლები მოიპოვა, ორჯერ კი (1950 და 1953 წ.წ.) ვერცხლის მედლები დაიმსახურა. ევროპის ხუთგზის (1950, 1954-57 წ.წ.) ჩემპიონმა საბჭოთა კავშირის პირველობებზე ორჯერ მეტი ოქროს ჯილდო მიიღო, ვერცხლისა და ბრინჯაოს მედლებს ხომ თვლა არა აქვს. 11-ჯერ მსოფლიო, 13-ჯერ კი საკავშირო რეკორდები გააუმჯობესა. სპორტის დამსახურებული ოსტატი, თბილისის საპატიო მოქალაქე, ღირსებისა და ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენების კავალერი, სპორტის რაინდი რაფაელ ჩიმიშკიანი 1973 წლიდან საერთაშორისო კატეგორიის არბიტრია.

- ერთი ამბავიც მინდა გავიხსენო, - ამბობს ბატონი რაფაელი. - გორკში პირველად ვნახე მსოფლიოს ჩემპიონი და რეკორდსმენი გიორგი ნოვაკი. თანაგუნდელებთან ერთად სასტუმროს დერეფანში ვიდექი. პატარა, ჩასხმული ტანის კაცმა ჩაგვიარა. ეს ნოვაკიაო, მითხრეს ბიჭებმა. ასეთი დაბალი კაცი მსოფლიოს ჩემპიონი როგორ გახდა-მეთქი, წამომცდა ჩემდა უნებურად. გიორგიმ გაიგონა ჩემი სიტყვები. შენ ხომ გოლიათი მყავხარო, შემომიკურთხა... რამდენიმე წლის შემდეგ ჰელსინკის ოლიმპიურ თამაშებზე ერთ ოთახში მოვხვდით, მაგრამ ექვსი წლის წინანდელ ამბავზე კრინტიც არ დაუძრავს. დიდი სპორტიდან წასვლის შემდეგ ნოვაკი ცირკში მოღვაწეობდა და თბილისში რომ ჩამოვიდოდა, მე მსტუმრობდა. ბოღმა კაცი არ იყო და ვმეგობრობდით. მოსკოვის ოლიმპიადის დაწყებამდე სამი დღით ადრე გარდაიცვა...

საკავშირო ჩემპიონატიდან დაბრუნების შემდეგ რაფაელ ჩიმიშკიანის სამეგობრო წრე გაიზარდა, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც 1948 წლის საკავშირო ჩემპიონატიდან სპორტის ოსტატის სამკერდე ნიშნით ჩამოვიდა. ბიჭები მის ერთ ციცქნა ოთახში იყრიდნენ თავს, შეჯიბრების ეპიზოდებს აამბობინებდნენ ან რადიოს უსმენდნენ ერთად. ახალგაზრდა ძალოსანი ბესიკის ქუჩაზე ვარჯიშს რომ დაამთავრებდა, შინისკენ მიიჩქაროდა, რომ ცხელი წყალი გადაევლო. მართალია, დარბაზს შხაპი ჰქონდა, მაგრამ იქ საბანაოდ ანდრო ნავასარდოვი, გაბო ხანუკაშვილი, გიორგი ვართანოვი, ლევან ღუდუშაური, შალვა გორგასლიძე და სხვა ცნობილი სპორტსმენები რომ შედიოდნენ, რცხვენოდა მათთან ერთად შხაპის მიღება. დედის გაცხელებული წყალი ერჩია.



როგორ ჩაუშვა ლუჩკინმა

- 1948 წელს ლესელიძეში სპორტსაზოგადოება "დინამოს" საკავშირო პირველობა გაიმართა. ის იყო, ოფიციალურ მსოფლიო რეკორდზე მეტი - 118 კილოგრამი ავკარი, რომ დარბაზში მყოფი "პადრუშკისკენ" გამეპარა მზერა - თუ მიყურებს-მეთქი. არასწორად დავიჭირე შტანგა და მსაჯებმა წონა არ ჩამითვალეს. მეორე ადგილით დავკმაყოფილდი. პირველობა კიეველ ანდრეი კონკინს ერგო. იმავე წელს ლენინგრადში საკავშირო ჩემპიონატზე სახელოვან სპორტსმენებს – ევროპის მაშინდელ ჩემპიონ ივან აზდაროვსა და საკავშირო ჩემპიონატების მრავალგზის გამარჯვებულ დიმიტრი დანსკოის ვაჯობე და მჩატე წონაში (56 კგ) პირველად გავხდი საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი.

- თქვენი უმთავრესი კონკურენტები ხომ უდადოვი და საქსონოვი იყვნენ?

- 1949 წლის საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატიც მჩატეში მოვიგე და მსოფლიოს მეორე სპორტის ფესტივალისთვის ვემზადებოდი. ამ შეჯიბრებას ბუდაპეშტი მასპინძლობდა. მოსკოვური შეკრებისას ბიჭებს შევჩივლე, მუცლის არეში ტკივილს ვგრძნობ-მეთქი. ივან უდადოვის მწვრთნელმა - ლუჩკინმა "ჩამიშვა". ექიმებმა უნგრეთში გამგზავრების უფლება არ მომცეს. ჩემ ნაცვლად უდადოვი წაიყვანეს და კარგი ჩიტიც დაიჭირეს - სამეულში ვერ მოხვდა. თბილისში დაბრუნებულმა ბრმანაწლავის ოპერაცია გავიკეთე და წონაშიც მოვიმატე, 60 კილოში გადავინაცვლე. 1950 წელს მსოფლიოს და ევროპის ჩემპიონატები ერთდროულად გაიმართა პარიზში. შეკრება ლატვიაში გავიარეთ. აკვრაში მაშინ მსოფლიოს რეკორდი 135 კილოგრამი იყო, მე კი ვარჯიშებზე 140 კილოს თავისუფლად ვწევდი. მწვრთნელთა საბჭოს სხდომაზე ბათუმელმა ვლადიმირ სვეტილკომ ქვემსუბუქ წონაში ლოპატინს დაუჭირა მხარი, არადა, მასზე უკეთ ვიყავი მომზადებული. მოსკოვში რომ ჩავედით, იქ შევიტყვე, რომ მჩარე წონის ივან უდადოვს საფრანგეთში არ უშვებდნენ – მეორე მსოფლიო ომისას გერმანელებს როსტოვში ტყვედ აუყვანიათ. "ზემოთ" ლამის მიბრძანეს – წონას დაიკლებ და მსოფლიოზე 56-ში გამოხვალო. რაც მე შვიდი კილოგრამის დაკლებაზე ვიწვალე პარიზში – რამდენიმე დღე ორთქლის აბანოდან არ გამოვსულვარ, რამაც დამასუსტა, მაგრამ ევროპის ჩემპიონი მაინც გავხდი, მსოფლიოზე კი ვერცხლის მედალი მოვიპოვე. პირველი ადგილი ირანელმა მაჰმუდ ნამდიუმ დაიკავა.

- ადამიანისთვის პირველი გამარჯვება, ცხადია, დაუვიწყარია, მაგრამ თქვენთვის ყველაზე ძვირფასი, ალბათ, ჰელსინკში მოპოვებული ოლიმპიური ოქრო იქნება...

- რა თქმა უნდა, თუნდაც იმიტომ, რომ ოლიმპიური თამაშების გამარჯვებულის სახელი მარადიულია - იგი ყოველთვის ჩემპიონად რჩება.

- იქნებ, ოლიმპიურ ბატალიებზე უფრო დაწვრილებით გვიამბოთ.

- საბჭოთა კავშირის ძალოსანთა ნაკრების მწვრთნელები - კუცენკო, ნიკოლაი შატოვი და ალექსანდრ ნაზაროვი არმიელები იყვნენ და დიდ შეჯიბრებებზე ყოველთვის თანაკლუბლების გაყვანას ცდილობდნენ. ჰელსინკშიც ჩემს წონაში სვერდლოვსკელი ძალოსანი ნიკოლაი საქსონოვიც წამოიყვანეს - მისი გაჩემპიონობა სურდათ. ჩემდა ჭირად, ფინეთში გამგზავრების წინ ფილტვების ანთება დამემართა. როგორც ავადმყოფი, მატარებლის ბოლო ვაგონში გამამწესეს, რომელსაც "წითელი ჯვარი" ეწერა. ჩემი მეგობრები – გივი კარტოზია და ვახტანგ ბალავაძე გვერდიდან არ მომშორებიან. ჰელსინკში რომ ჩავედით, რამდენიმე დღეში ჩიტივით ვიყავი. ფორმაც აღვიდგინე, მხოლოდ ჩემდამი მწვრთნელების დამოკიდებულება მაღიზიანებდა. განერვიულებულმა ოლიმპიურ ფიცარნაგზე გამოსვლა დაბალი შედეგით დავიწყე _ აჭიმვაში ტრინიდადელმა როდრეი უელკისმა 7,5 კილოგრამით გამისწრო. მეორე მოძრაობაში - ატაცში საგრძნობლად გამოვასწორე მდგომარეობა. ორჭიდის ჯამში დავწინაურდი. ამ დროს ჩემთან მოვიდა გივი კარტოზია. დამამშვიდა. აბა, შენ იცი, არ შეგვარცხვინო, ჩემპიონობის გარეშე სოფელში არ დაბრუნდე, საქართველოში ოქროს წაღებაში კი მე და ვახტანგ ბალავაძე შეგეშველებითო, მითხრა. მერე მკლავი მკლავზე მომადო და სამჯერ ერთი და იგივე გაიმეორა - "ჩემი ძალა - შენ"! უნებურად გამეცინა, სტრესული მდგომარეობა საერთოდ მომეხსნა.

აბა, რას ვიფიქრებდი, წინ კიდევ ახალი ნერვიულობა თუ მელოდა: აკვრის პირველ ცდაზე 132,5 კილო შევუკვეთე. მწვრთნელებმა 130 კილოგრამზე მეტის უფლება არ მომცეს. საქსონოვმა კი ჩემი შეკვეთილი წონა აკრა და დაწინაურდა. უილკისი ძალიან ჩამორჩა. ვგრძნობდი, რომ მწვრთნელები ჩემპიონობისთვის საქსონოვს ამზადებდნენ, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც მეორე ცდაზე ხელი მომეცარა, თუმცა ღმერთი მაღალია და ყველაფერს ხედავს. მესამე ცდაზე 135 კილოგრამი ავკარი და სამჭიდის ჯამში 337,5 კილოგრამით მსოფლიო და ოლიმპიური რეკორდი დავამყარე. ოქროს ბედი საქსონოვის ბოლო ცდას უნდა გადაეწყვიტა. მან 140 კილო ვერ დაძლია. ოქროს მედალი მე მოვიპოვე, საქსონოვი ვერცხლს დასჯერდა. ოლიმპიურ სოფელში გვიან ღამით მივედი. ბიჭებს არ ეძინათ – მელოდებოდნენ. გახარებულმა გივიმ და ვახტანგმა ავტობუსიდან საწოლამდე ხელში აყვანილი მიმიყვანეს.



სტალინი ლანძღა და აგინა

- ძალოსანთა საკავშირო ნაკრების მწვრთნელები მაინცდამაინც არც სხვა დროს განებივრებდნენ - საერთაშორისო სარბიელზე თქვენს მოცილედ სხვები მიჰყავდათ. სასპორტო კარიერის განმავლობაში, მაინც, ყველაზე მეტად გული რამ დაგწყვიტათ?

- თეირანის 1957 წლის მსოფლიოს ჩემპიონატისთვის საკავშირო ნაკრები სოხუმში ემზადებოდა. ამ დროს ბაქოში ამიერკავკასიისა და მოლდავეთის სპარტაკიადა გაიმართა. საქართველოს გუნდის ინტერესებისთვის ჩემთვის უჩვეულო მსუბუქ წონაში (67,5 კგ) ვაიასპარეზე, არადა, 60.7 კილო ვიყავი. აშკარა ფავორიტი გახლდათ საკავშირო პირველობების არაერთგზის პრიზიორი ბაქოელი რუსტამ ჰუსეინოვი. მასპინძლები იმდენად იყვნენ მის გამარჯვებაში დარწმუნებულნი, რომ პირველ ადგილზე გასულის სიგელი რომ გადმომცეს, ზედ ჰუსეინოვის გვარი ეწერა. შეჯიბრების ორგანიზატორებმა იქვე შეიტანეს სიგელში შესწორება. სოხუმში დაბრუნებულს კუცენკომ და შატოვმა არ დამიჯერეს, რომ ჩემპიონი გავხდი და ამბის გასაგებად თბილისში დარეკეს. უნდობლობის მიზეზი ნათელია - არ სურდათ თეირანში ჩემი წაყვანა. ბოლოს მაინც ჩამრიცხეს გუნდში, მაგრამ შეჯიბრებაზე ჩემ ნაცვლად მელბურნის ოლიმპიადის ვერცხლის პრიზიორი მოსკოველი ევგენი მინაევი გამოიყვანეს. მან კი კვლავ წააგო ორთაბრძოლა ამერიკელ ისაკ ბერგერთან. საღამოს რადიომიმღებში თბილისი "დავიჭირე" და უკანასკნელი ცნობები მოვისმინე. რომ თქვეს, ჩიმიშკიანმა თეირანში ტრავმის გამო ვერ იასპარეზაო, გული დამწყდა. ჩემმა მეგობრებმა ხომ იცოდნენ, როგორ ვიყავი მომზადებული.

ჩემპიონატის დამთავრების შემდეგ სასპორტო დარბაზში, რომელიც ირანის შაჰმა რეზა ფეჰლევიმ სპეციალურად ამ შეჯიბრებისთვის ააშენებინა, საზეიმო საღამო გაიმართა შაჰის თანდასწრებით. მონაწილეობდნენ მსახიობები და ის ძალოსნები, რომლებმაც ჩემპიონატზე ვერ იასპარეზეს. მათ შორის მეც ვიყავი. მაშინ ორი მსოფლიო რეკორდი მეკუთვნოდა ატაცსა და აკვრაში. იმ საღამოს ნახევარ-ნახევარი კილოგრამით ორივე გავაუმჯობესე. სასტუმროში დაბრუნებული ისევ რადიომიმღებს მივვარდი და მხოლოდ მაშინ დავმშვიდდი, თბილისმა რომ გადმოსცა, ჩვენმა რაფაელმა დღეს თეირანში ორი მსოფლიო რეკორდი დაამყარაო...

- მელბურნის ოლიმპიადაზე არაფერი გითქვამთ.

- ავსტრალიაში გასამგზავრებლად ტაშკენტში ვემზადებოდით. ერთ საღამოს პარტიული კრება გაიმართა. ქართველების მოძულე არკადი ვორობიოვმა სიტყვით გამოსვლისას სტალინი ლანძღა და აგინა. უკანა რიგებიდან მთაკაცი არსენ მეკოკიშვილი წამოიმართა, ვორობიოვთან მივიდა და ისეთი გაულაწუნა, საწყალი სამ მეტრზე მოისროლა. ატყდა მთელი ამბავი. მე ქართველ ფალავანს გამოვექომაგე. მეორე დღეს ძია არსენი შეკრებიდან დაითხოვეს, მე კი მელბურნში გამგზავრებისას ზედ ტრაპთან გამომიცხადეს – ოლიმპიადისთვის ფორმაში არ ხარო. მეკოკიშვილის გამოქომაგება არ მაპატიეს. ჩემს წონაში უდადოვი და მინაევი წაიყვანეს.

- ვიცი, რომ ქართველ სპორტსმენებთან ყოველთვის თბილი და მეგობრული დამოკიდებულები გქონდათ...

- არა მარტო სპორტსმენებთან. თბილისში დაბადებულსა და გაზრდილს მთელი საქართველო მიყვარდა და მიყვარს. ოლიმპიური ჩემპიონობის შემდეგ მოსკოვსა და ერევანში ოქროს სასახლეებს მპირდებოდნენ, თუ ამ ქალაქებში გადავიდოდი საცხოვრებლად, მაგრამ მშობლიური თბილისისთვის, ჩემი უბნელებისთვის არასდროს მიღალატია. მე ხომ დედა გურული მყავდა, ბერიძის ქალი. ორმოციანი წლების მიწურულიდან ვმეგობრობ ისეთ სახელოვან სპორტსმენებთან, როგორებიც იყვნენ გივი კარტოზია და ვახტანგ ბალავაძე, ნოდარ ჯორჯიკია და ოთარ ქორქია, გაიოზ ჯეჯელავა და გრიშა გაგუა, აგერ გურამ საღარაძე, რომელსაც 21 მარტს 80 წელი შეუსრულდა, და ბევრი სხვაც. ჭირსა და ლხინში ერთად ვიყავით და ასეა ახლაც. მომავალშიც ჩემი ბიჭების თანადგომა და იმედი ნუ მომიშალოს ღმერთმა...

ყოველდღიური სპორტული გაზეთი "ლელო"
10252
მკითხველის კომენტარები / 0 /
მსგავსი ამბები
რუბრიკის სხვა სიახლეები
;