[VIDEO. ლეგენდების კვალდაკვალ. გურამ საღარაძე.] მაზანდარანელი ვეფხვის რაჭველი მომთვინიერებელი

1964 წლის ტოკიოს ოლიმპიადაზე იმ ქართველ სპორტსმენთაგან, რომლებმაც  თამაშების მედლები დაიმსახურეს, ერთ-ერთი გახლავთ ვაჟკაცობით, გულისხმიერებით, მოყვასისადმი სიყვარულით, ინტელექტითა და ნიჭიერებით თანამედოვეებისა თუ მომავალი თაობებისთვის მაგალითის მიმცემი სახელოვანი ფალავანი გურამ საღარაძე, მამულისა და სარწმუნოებისათვის თავგადაგებული ადამიანი, რომელმაც „მსოფლიოს დაანახვა, რანი ვიყავით და რანი ვართ ქართველთა მოდგმისანი, თუ რატომ ვიდავითეთ, რატომ ვიდიდგორეთ და რატომ ვითამარეთ წარსულში“.

უფროსი თაობის ადამიანებს ემახსოვრებათ ირანული ფილმი „მაზანდარანელი ვეფხვი“, რომელშიც ცნობილი სპარსი ფალავნის, მელბურნის ოლიმპიური თამაშების გამარჯვებულისა და სამგზის მსოფლიოს ჩემპიონ იმამ ალი ჰაბიბის ცხოვრებაა ასახული აღმოსავლური ფილმებისთვის დამახასიათებელი თითქმის დაუჯერებელი ეპიზოდებით, თუნდაც იმ ფაქტით, რომ ირანელი მოჭიდავე შიშველი ხელებით ჯიქსაც კი ახრჩობს. იგი მაზანდარანის პროვინციიდან იყო და მადლიერმა ქომაგებმა „მაზანდარანელი ვეფხვი“ შეარქვეს...

სწორედ ეს სწორუპოვარი ფალავანი ეწვია ირანის ნაკრებთან ერთად 1962 წელს საბჭოთა კავშირს. სპარსმა მორკინალმა, რომელმაც „ჭიდაობის პროფესორ“ ვახტანგ ბალავაძეს 1959 წელს წაართვა მსოფლიოს ჩემპიონის ტიტული, ტრიუმფით მოიარა მოსკოვი და მინსკი. ერთი ამოსუნთქვით დაამარცხა საბჭოთა კავშირის არაერთგზის ჩემპიონები.

თბილისს ელვის სისწრაფით მოედო ამბავი - ცირკის არენაზე ჰაბიბიმ უნდა იჭიდაოსო. იმდენმა გულშემატკივარმა მოიყარა თავი, რომ იარუსებზე ნემსის ჩასავარდნი ადგილი არსად იყო. ქომაგებმა არ იცოდნენ, ირანელ ლეგენდას, რომელსაც ოვაციით შეხვდნენ, ვის დაუპირისპირებდნენ. ახალგაზრდა გურამ საღარაძის გვარის გამოცხადებისას მაყურებელთა რიგებს უკმაყოფილების ტალღამ გადაურბინა.

„ქომაგთა ამგვარმა რეაქციამ ჩემზე დადებითად იმოქმედა, - იტყვის მოგვიანებით ქართველი ფალავანი, - გავბრაზდი და საბრძოლველად განვეწყვე, რომ ყველასთვის მეჩვენებინა, არც ისე ხელწამოსაკრავი მოჭიდავე ვიყავი. ირანელი კი, პირიქით, გულშემატკივართა განწყობამ აცდუნა - ეტყობა, იფიქრა, მეტოქეს იოლად მოვერევიო“.

კარალეთური სარმა

მომავალი მსოფლიოს ჩემპიონი ჭიდაობის ანაბანას ჭაბუკობისას ეზიარა. არც იყო გასაკვირი: მამამისს - ამბროლაურის რაიონის სოფელ პატარა ონის მკვიდრ რევაზ საღარაძეს კარგ ოსტატად მიიჩნევდნე, ბიძა - იორამ საღარაძე კი ერთხანს საკავშირო ნაკრების წევრიც კი გახლდათ.

15 წლისამ ორგანიზმის გასაკაჟებლად მაშინდელ კიროვის ბაღში ტანვარჯიშის დარბაზს მიაშურა. წელიწადზე მეტი ივარჯიშა, პირველი თანრიგის ნორმატივიც შეასრულა და ის იყო, საქალაქო პირველობისთვის ემზადებოდა, ბიძამ ჭიდაობაზე სიარული რომ ურჩია. ხათრი ვერ გაუტეხა და მასთან ერთად მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე „კუპალნიის“ ორსართულიან დარბაზში გამოცდილ სპეციალისტ შალვა ნოზაძეს ეწვია...

- კარალეთი ჩემი დედულეთია, - მითხრა ბატონმა გურამმა, - ერთხელ იქ მაისობაზე ჩავედით. სოფლის ნახერხმოყრილ სარბიელზე მოშვილდულ ბიჭებს ბუღი დაეყენებინათ. მამამ შემაგულიანა - იჭიდავეო. არც დავფიქრებულვარ, ისე შევედი წრეში. ის იყო, მეტოქეს ჩოხაში ჩავავლე ხელი, რომ მან უეცარი სარმით ბეჭებზე დამცა. სიმწრის ოფლმა დამასხა, მიწა გამსკდომოდა, მერჩია. მართალია, მაშინ ძალიან დამწყდა გული, მაგრამ ის მარცხი ჩემთვის ჭკუის სასწავლი გაკვეთილი გამოდგა...

თბილისში დაბრუნების შემდეგ მეტი მონდომებით დაიწყო ფანდების დამუშავება. ტურნირებში მონაწილეობასაც მოუხშირა: ჯერ ჭაბუკთა თბილისის პირველობა მოიგო, მერე ბათუმში საქართველოს ჩემპიონი გახდა, საკავშირო პირველობის პრიზიორმა ჰელსინკიში ახალგაზრდულ ფესტივალში გაიმარჯვა, მაგრამ გული მარტო ხალიჩისკენ როდი მიუწევდა - წიგნი იყო და დარჩა სახელოვანი ფალავნის მუდმივ თანამგზავრად: ბატონმა გურამმა დედაქალაქის ვერისუბნის ვაჟთა მე-8 სკოლა ვერცხლის მედალზე დაამთავრა (სხვათა შორის, მისი ერთ-ერთი პედაგოგი იყო ცნობილი თამადა და საზოგადო მოღვაწე სიმონიკა სხირტლაძე) და საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის წარჩინებული სტუდენტი გახლდათ.

დიდი ჭიდაობის კარიბჭის ზღურბლზე რომ უნდა გადაებიჯებინა, სწორედ მაშინ ეწვია თბილისს სპარსი ფალავანი.

- იმამ ალი ჰაბიბი ჩემთვისაც ისეთივე ლეგენდა იყო, როგორიც მილიონობით გულშემატკივრისთვის, - იხსენებს ბატონი გურამი, - თბილისში მის წინააღმდეგ ვახტანგ ბალავაძეს უნდა ეჭიდავა, მაგრამ ჭიდაობის პროფესორი შეუძლოდ იყო და საკავშირო ნაკრების უფროსმა მწვრთნელმა ეს მისია მე დამაკისრა, თან შემაგულიანა - თუ სძლევ, მომავალი წლიდან მსოფლიოს ჩემპიონატებისკენ გზა ხსნილი გექნებაო.

მსაჯის ნიშანზე უმალ ვეკვეთე მეტოქეს, ორი ქულა ავართვი. „მაზანდარანელი ვეფხვი“ უცნობი მოჭიდავისგან ასეთ სითამამეს არ ელოდა. შედრკა. ამით ვისარგებლე და კიდევ ორი ქულით გავზარდე ანგარიშში სხვაობა.

მერე ირანელი სამჯერ გადავიყვანე ჩოქბჯენში და 6:2 რომ დავწინაურდი, ისე მოვიქანცე, ჰაბიბის სახესაც ვეღარ ვარჩევდი. ის კი კლდესავით იდგა და მიტევდა. ეტყობა, მთელი ძალა ორთაბრძოლის პირველ წუთებს შევალიე. ოლიმპიურ ჩემპიონს კი იმდენი ენერგია შერჩენოდა, ალბათ, სამი ჩემნაირის დასამარცხებლად ეყოფოდა. საამისოდ ფიზიკური მონაცემებიც ჰქონდა და ტაქტიკაც. ვგრძნობდი, ქულებით თანდათან მეწეოდა.

გონგის ხმა არც გამიგია. პაექრობის დამთავრებას მხოლოდ დარბაზის რეაქციით მივხვდი. ბედნიერი ვიყავი იმ გამარჯვებით. ჰაბიბისთან ის ერთი შერკინება ჩემთვის მთელი სკოლა იყო...

ირანელთან გამარჯვების შემდეგ თავისუფალი სტილით მოჭიდავე ქართველ ფალავანს მეტი ყურადღება მიაქციეს ნაკრების მწვრთნელებმა და გზაც გაიკაფა საერთაშორისო სარბიელისკენ. სპორტსაზოგადოება „დინამოს“ და „ბურევესტნიკის“ წევრმა 1962-1969 წლებში თვალსაჩინო წარმატებებს მიაღწია: 1964 წელს ტოკიოს ოლიმპიურ თამაშებზე ვერცხლის მედალი დაიმსახურა, მსოფლიო ჩემპიონატებზე ორჯერ ოქროს და ამდენჯერვე ვერცხლის ჯილდო მოიპოვა, 1965 წლის ევროპის ჩემპიონს 1968-1969 წლებში კონტინენტის პირველობებზე „ბრინჯაოები“ ერგო, საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატებზე ზედიზედ სამჯერ (1964-1966) გაიმარჯვა, ექვსჯერ საერთაშორისო ტურნირების კვარცხლბეკის უმაღლეს საფეხურზე ავიდა.

სპორტის დამსახურებული ოსტატი, საქართველოს და საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი, ოლიმპიურ და მსოფლიოს ჩემპიონ დავით გობეჯიშვილის აღმზრდელი, თბილისის საპატიო მოქალაქე ამჟამად ფიზკულტურულ-სპორტულ კლუბ „დინამოს“ და ვეტერან მოჭიდავეთა კავშირის თავმჯდომარეა.

ოგანის ხრიკები

სასპორტო კარიერის განმავლობაში ქართველ ფალავანს მრავალი მეტოქე და მათთან შეხვედრები დაამახსოვრდა, თუმცა ერთი მათგანი განსაკუთრებით შემორჩა მის მეხსიერებას - თურქი ისმაილ ოგანი, რომელმაც ეშმაკობით აჯობა და 1964 წელს ოლიმპიური „ოქრო“ აართვა.

პირველად მათი გზები 1963 წელს სოფიაში მსოფლიოს ჩემპიონატზე გადაიკვეთა. მაშინ თურქი რომის ოლიმპიადის მეორე პრიზიორი, მსოფლიოს ჩემპიონატების ვერცხლისა და ბრინჯაოს მედლების მფლობელი იყო. საჭიდაოდ ტანზე ზეთის თხელფენაწასმული გადიოდა. რომ გაოფლიანდებოდა, მეტოქეები ხელის ჩავლებას ვერ ახერხებდნენ.

- იტალიელმა მსაჯმა ოგანს პირსახოცით რამდენჯერმე შეამშრალებინა ტანი, მაგრამ შენიშვნა არ მიუცია, არც იმისთვის გაუფრთხილებია, რომ ჭიდაობას გაურბოდა. თურქი იმედოვნებდა, რომ ჩემთან ფრედ დამთავრებული შეხვედრით ჩემპიონი გახდებოდა. არაფერი გამოუვიდა - ყველა მეტოქე დავამარცხე და პირველი ადგილი დავიკავე. თავად კი ბულგარელ პეტკო დერმენჯიევთან წააგო და მესამე ადგილს დასჯერდა. ვერცხლი ბულგარელს ერგო.

სამაგიეროდ, ოგანმა ეშმაკობით ტოკიოს ოლიმპიადაზე მაჯობა. იგი იაპონიის დედაქალაქშიც გაურბოდა ჩემთან ორთაბრძოლას, რადგან იცოდა, პაექრობის ფრედ დამთავრების შემთხვევაში „ოქრო“ მას დარჩებოდა. საქმე ის არის, რომ ოგანთან შეხვედრამდე ინდოელ მათხო სინგხს დავუპირისპირდი. 30 ქულა ავართვი. 

გონგამდე, როგორც იქნა, ხიდზე შევაყენე და ერთ მომენტში აზიელი ბეჭებითაც შეეხო ხალიჩას. შუამავალმა მსაჯმა ტუშე დააფიქსირა და მხარზე ხელი დამკრა, ადექიო. მეც შევეშვი მეტოქეს. გვერდითი მსაჯი არ დაეთანხმა რეფერის და მხოლოდ ქულებით გამარჯვება მომცეს. ამ დროს ოგანი თურმე ორთქლის აბანოში იჯდა და წონაში იკლებდა.

ფინალში ყველაფერი გააკეთა, რომ მისთვის ფანდი არ ჩამეტარებინა. არბიტრებმა არც აქ მისცეს გაფრთხილება. ორთაბრძოლა ფრედ დასრულდა, ვინაიდან ყველა მაჩვენებელი ერთნაირი გვქონდა, ორივე აგვწონეს. თურქი ჩემზე 400 გრამით მსუბუქი აღმოჩნდა და ოლიმპიადის ჩემპიონიც ის გახდა, მე ვერცხლის მედალს დავჯერდი. მესამეზე ირანელი მოჰამად ალი სანატკარანი გავიდა.

- 1965 წლის მსოფლიოზე არ შეგხვედრიათ?

- არა. მანჩესტერში, სადაც ევროპის ჩემპიონიც გავხდი, მეორე ადგილი 1961 წლის მსოფლიოს ჩემპიონმა სანატკარანმა დაიკავა, მესამე იყო იაპონელი იასუო ვატანაბე.

- თქვენ  საჭიდაო კარიერა 70-იანი წლების დასწყისში დაასრულეთ. ნაადრევი გადაწყვეტილება ხომ არ იყო?

- მართალია, 1968-1969 წლების ევროპის ჩემპიონატებზე პრიზიორი გავხდი და ორი-სამი წელიწადი კიდევ შემეძლო ჭიდაობა, მაგრამ ორგზის მსოფლიოს ჩემპიონისთვის საპრიზო ადგილები აღარ იყო საინტერესო, მოტივაცია მაკლდა. როცა ხედავ, ნიჭიერი ახალგაზრდობა მოდის, გზაზე არ უნდა გადაეღობო.

- საქართველოს ნაკრების მთავარი მწვრთნელიც ბრძანდებოდით...

- ორი წელიწადი ვიმუშავე. კარგი ბიჭები აღმოვაჩინე - გობეჯიშვილი, მაკასარაშვილი, გიგაური, სხვებიც იყვნენ. გობეჯიშვილი ფალავანთა კლუბში რომ მივიყვანე, ზოგიერთ მწვრთნელს გაეცინა - ამ აწოწილი ბიჭისგან რა მოჭიდავე უნდა გამოვიდესო. არადა, როგორი ფალავანი დადგა. შრომისმოყვარე იყო. ბარსელონაშიც უნდა გამხდარიყო ოლიმპიური ჩემპიონი.

- ცნობილია, რომ გურამ საღარაძე თამადობითაც არის განთქმული...

- (ეცინება)... ამ სიბერეში მეტი რაღა დამრჩენია. მართალია, რვა ათეული წელი უკან მოვიტოვე, მაგრამ უწინდებურად მიყვარს ქეიფი და დროსტარება, ოღონდ ეს არის, ძველებურად ვეღარ ვცლი ჭიქებს, სამაგიეროდ, ლხინისას ვმღერი და გიტარაზეც ვუკრავ. გამოხტომებს ვერ ვიტან მხოლოდ - თუ სვამ, უნდა შეირგო კიდეც, ღვინომ სიყვარულს არ უნდა გადასძალოს.

- თქვენი საყვარელი სადღეგრძელო...

- უფალი და საქართველო, უპირველეს ყოვლისა... დღეს - ამ დიდი გასაჭირის ჟამს სწორედ უფალი, სიყვარული და ერთად დგომა გადაგვარჩენს.  


მასალაში გამოყენებულია პირველი არხის გადაცემა "არენას" ვიდეომასალა

2629
მკითხველის კომენტარები / 1 /
ვინმე ქართველი
0
ღმერთმა დაგლოცოთ! დიდხანი იცოცხლეტ ჯანმრთელად! გვიმრავლოს ღმერთმა თქვენნაირები
მსგავსი ამბები
რუბრიკის სხვა სიახლეები
;